Οι επικείμενες βουλευτικές εκλογές στις 24 Μαΐου, αποτελούν υπαρξιακή δοκιμασία για τη Κυπριακή Δημοκρατία. Τα τυπικά προεκλογικά συνθήματα που υπόσχονται μακροοικονομική σταθερότητα, οι σκηνοθετημένες δηλώσεις για το εθνικό ζήτημα και οι κενές υποσχέσεις για διαφάνεια δεν καταφέρνουν να συγκαλύψουν μια βαθύτερη, ασταθή πραγματικότητα. Αυτές οι εκλογές δεν είναι απλώς μια συνηθισμένη ανακατανομή των κοινοβουλευτικών εδρών. Είναι μια κρίσιμη μάχη ενάντια σε ένα πολιτικό κατεστημένο που ουσιαστικά διαχειρίζεται το κράτος ως ιδιωτικό φέουδο για πάνω από μισό αιώνα. Σήμερα, η επιβίωση του βαθιά ριζωμένου κομματικού συστήματος καρτέλ διακυβεύεται θεμελιωδώς, καθώς ένα κατακερματισμένο και βαθιά αποξενωμένο εκλογικό σώμα διαθέτει τα εργαλεία, τις επιλογές και τη συλλογική οργή για να ανατρέψει την καθιερωμένη δομή εξουσίας.
Η παρακμή της δημοκρατίας και οι πυλώνες του κατεστημένου
Η διαρθρωτική παρακμή της δημοκρατίας επιβεβαιώνεται από τους δείκτες Varieties of Democracy V-Dem, όπου η Κύπρος υστερεί δραματικά, με ιδιαίτερα χαμηλές επιδόσεις στον Δείκτη Πελατειακού Κράτους και στον Δείκτη Νομοθετικής Διαφθοράς που αναλύσαμε σε προηγούμενο άρθρο. Σε αντίθεση με τις καθαρές, οικουμενικές ευρωπαϊκές δημοκρατίες, το κυπριακό κράτος λειτουργεί με τη λογική ενός συστήματος κομματικού καρτέλ. Αυτό το καρτέλ αποτελείται από παραδοσιακούς πυλώνες όπως το κεντροδεξιό ΔΗΣΥ, τα κεντρώα ΔΗΚΟ και ΔΗΠΑ, και το σοσιαλδημοκρατικό ΕΔΕΚ. Το αριστερό ΑΚΕΛ βρίσκεται σε ξεχωριστή κατηγορία για ιστορικούς και ιδεολογικούς λόγους, ενώ το ακροδεξιό ΕΛΑΜ λειτουργεί ως νεο-εισέρχομενο σχήμα που ενσωματώνεται όλο και περισσότερο στην καθιερωμένη τάξη πραγμάτων.
Αν και τα κόμματα αυτά υιοθετούν διαφορετικές ιδεολογικές θέσεις κατά τη διάρκεια των προεκλογικών εκστρατειών, η συμπεριφορά τους στο νομοθετικό σώμα σε κρίσιμα οικονομικά και θεσμικά ζητήματα αποκαλύπτει ένα ενιαίο μέτωπο που βασίζεται σε ένα περιβάλλον όπου η πολιτική επιβίωση εξαρτάται από την πελατειακή πολιτική.
Αυτό το σύστημα στηρίζεται σε τρεις αλληλοεξαρτώμενους πυλώνες: (α) την έντονη πελατειακή πολιτική που μετατρέπει τα δικαιώματα σε ανταποδοτικές χάρες, (β) τη νομοθετική κατάληψη, μια πραγματικότητα που κατατάσσει την Κύπρο στο κατώτερο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά τη νομοθετική διαφθορά, και (γ) τη σκόπιμη υπονόμευση των θεσμικών ελέγχων και ισορροπιών. Η εξουδετέρωση ανεξάρτητων αρχών, όπως φάνηκε χαρακτηριστικά με την απομάκρυνση του Γενικού Ελεγκτή και την εξουσία του Γενικού Εισαγγελέα να απορρίπτει υποθέσεις, προστατεύει το καρτέλ από τον εξωτερικό έλεγχο.
Μια κληρονομιά εκμετάλλευσης και μεταφοράς πλούτου
Η βαθιά ριζωμένη δυσαρέσκεια του κοινού που τροφοδοτεί το σημερινό αντισυστημικό κίνημα δεν αποτελεί μια ξαφνική ψυχολογική μεταβολή, αλλά το αθροιστικό αποτέλεσμα μιας εικοσιπενταετούς πορείας οικονομικής εκμετάλλευσης, η οποία χαρακτηρίζεται από τρεις μαζικές μεταφορές πλούτου εις βάρος των πολιτών.
Η πρώτη κατά τη διάρκεια της φούσκας του χρηματιστηρίου το 2000, ένα γεγονός που διαμορφώθηκε από ένα περιβάλλον χαμηλής ρυθμιστικής εποπτείας και τροφοδοτήθηκε από απερίσκεπτη πολιτική χειραγώγηση. Η αγοραία αξία των μετοχών δεκαπλασιάστηκε σε λιγότερο από ένα χρόνο πριν καταρρεύσει θεαματικά.
Η δεύτερη αφορούσε την τραπεζική κρίση του 2013 που αποτέλεσε την βίαιη κορύφωση της συστημικής διαφθοράς στη διάθεση δανείων και των ρυθμιστικών ελλείψεων, με καταλύτη την κρίσιμη πώληση του μεριδίου της HSBC στην Τράπεζα Λαϊκή, σε συμφέροντα που ελέγχονταν από τον Ανδρέα Βγενόπουλο. Όταν φανερώθηκε το βάθος της κρίσης, το κοινοβούλιο απέρριψε, προς μεγάλη έκπληξη, και με την κρυφή υποκίνηση του Προέδρου της Δημοκρατίας σύμφωνα με το βιβλίο, Η Συμμορία, του Μακάριου Δρουσιώτη, μια λύση για την επιβολή γενικού φόρου επί των καταθέσεων που είχε προτείνει η Ευρωομάδα. Αυτή η απόρριψη οδήγησε σε ένα πολύ πιο δρακόντειο μέτρο, το κούρεμα των καταθέσεων, με την κατάσχεση δισεκατομμυρίων από μη ασφαλισμένες ιδιωτικές καταθέσεις για την ανακεφαλαιοποίηση των χρεοκοπημένων τραπεζών. Επιπλέον, η πώληση μη εξυπηρετούμενων δανείων μετά τους νόμους του 2018, και η αδυναμία ή απροθυμία της κυβέρνησης να δημιουργήσει ένα κρατικό ταμείο διαχείρισης πιστώσεων στα πρότυπα της Ιρλανδίας, κατέληξε στην εξαγορά τους απο ιδιωτικές εταιρείες εξαγοράς πιστώσεων, σε εξευτελιστικές τιμές.
Η τρίτη σημειώθηκε το 2018 με την εκκαθάριση της Κυπριακής Συνεργατικής Τράπεζας, όταν τα υγιή στοιχεία δόθηκαν με γενναιόδωρες κρατικές εγγυήσεις στην Ελληνική Τράπεζα και προβληματικά δάνεια €7 δις φορτώθηκαν στους φορολογούμενους.
Η δυαδική οικονομία
Αυτή η μακροχρόνια πορεία δημιούργησε την εμφανή «δυαδική οικονομία» του 2026. Παρά τους ισχυρούς μακροοικονομικούς δείκτες στα χαρτιά, η πλειοψηφία βιώνει μια επώδυνη πραγματικότητα: αποκλεισμό από τη στέγαση και εκτοξευόμενο ενεργειακό κόστος, καθώς η ΑΗΚ υποχρεώνεται να αγοράζει ενέργεια από ιδιώτες σε πενταπλάσια τιμή αντί να παράγει η ίδια.
Κατά συνέπεια, η αισιόδοξη ρητορική γύρω από τις αναβαθμίσεις της πιστοληπτικής ικανότητας της χώρας συγκαλύπτει ενεργά τη συστημική εξαθλίωση της πλειοψηφίας των Κυπρίων εργαζομένων. Μετά την προσαρμογή για τον πληθωρισμό, τις αποκοπές και τους φόρους, περίπου τα δύο τρίτα των εργαζομένων, διαθέτουν σήμερα χαμηλότερο πραγματικό καθαρό διαθέσιμο εισόδημα από ό,τι αντίστοιχα, περισσότερο από 20 χρόνια πριν, όταν έγινε η πρώτη φορολογική μεταρρύθμιση το 2003. Ένας απλός υπολογισμός καταδεικνύει αυτή τη σοβαρή πίεση που ασκείται στη μεσαία τάξη, όταν συνυπολογίζονται 50% σωρευτικός πληθωρισμός, ο υψηλότερος συντελεστής ΦΠΑ, οι υψηλές εισφορές κοινωνικής ασφάλισης και η προσθήκη της εισφοράς στο εθνικό σύστημα υγείας, και οι φορολογικές κλίμακες που παρέμειναν σκόπιμα μη αναπροσαρμοσμένες για πάνω από δύο δεκαετίες. Η φορολογική μεταρρύθμιση του 2026 προσέφερε μόνο οριακή ανακούφιση σε αυτό το πρόβλημα.
Το επαναστατικό ρήγμα: η αντισυστημική απειλή
Ως άμεση αντίδραση σε αυτές τις αλληλοεπιδρούσες κρίσεις, η άνοδος γνήσιων αντισυστημικών εναλλακτικών σχηματισμών απειλεί να υπονομεύσει πλήρως τη δομή του κυβερνώντος καρτέλ, καθώς αυτές οι δυνάμεις παρακάμπτουν τα παραδοσιακά δίκτυα πελατειακών σχέσεων. Η πρώτη από αυτές τις δυνάμεις είναι το AΛΜΑ, που ιδρύθηκε από τον πρώην Γενικό Ελεγκτή Οδυσσέα Μιχαηλίδη, ο οποίος αξιοποιεί την απομάκρυνσή του το 2024 για να χτίσει μια πλατφόρμα που επικεντρώνεται αποκλειστικά στην τεχνοκρατική καταπολέμηση της διαφθοράς. Η δεύτερη σημαντική απειλή είναι η ΑΜΕΣΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ, που πυροδοτήθηκε από την ψηφιακή εκστρατεία του ευρωβουλευτή Φειδία Παναγιώτου, και που απευθύνεται σε μια νεότερη γενιά που αντιμετωπίζει την παραδοσιακή πολιτική τάξη με απόλυτη αποστασιοποίηση. Τέλος, το VOLT Κύπρου, τοποθετείται μοναδικά ως μια προοδευτική, εξαιρετικά ρεαλιστική εναλλακτική λύση, σχεδιασμένη να οδηγήσει δυναμικά το κράτος μακριά από την τοξική κομματοκρατία προς μια ψηφιακή, διαφανή αξιοκρατία.
Η αυτοκρατορία αντεπιτίθεται: χλευασμός, εκφοβισμός και πολεμική ρητορική
Αντιμέτωπα με αυτή την άνευ προηγουμένου υπαρξιακή απειλή, τα παραδοσιακά κόμματα εγκαταλείπουν τις συμβατικές πολιτικές συζητήσεις, ξεκινώντας μια εξαιρετικά εξελιγμένη αμυντική εκστρατεία, σχολαστικά σχεδιασμένη για να δημιουργήσει τη συναίνεση του κοινού μέσω του φόβου, της περιφρόνησης και της απροκάλυπτης πολεμικής ρητορικής. Παρουσιάζουν συστηματικά τις κρίσιμες εκλογές ως μια αυστηρή, δυαδική επιλογή μεταξύ «Υπεύθυνης Συνέχειας» και «Λαϊκιστικού Χάους». Επικαλούμενοι συνεχώς το συλλογικό τραύμα της καταστροφικής χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2013 – ενώ παραλείπουν προσεκτικά τη δική τους αναμφισβήτητη ευθύνη – προσπαθούν να πείσουν έναν ανήσυχο εκλογικό σώμα ότι οποιαδήποτε απόκλιση από το καρτέλ θα προκαλέσει μακροοικονομική κατάρρευση, υποβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας ή αδυναμία διαχείρισης του εθνικού μας προβλήματος.
Ο παραδοσιακός μηχανισμός των μέσων ενημέρωσης έχει εξαπολύσει συστηματική, έντονα τοξική εκστρατεία χλευασμού και γελειοποίησης εναντίον προσώπων όπως ο Φειδίας Παναγιώτου. Εστιάζουν στις προσωπικές αδυναμίες αντί να ασχολούνται με πραγματικά συστημικά ζητήματα.
Όταν όμως ο χλευασμός αποτυγχάνει, το κράτος καταφεύγει σε ωμό θεσμικό εκφοβισμό, όπως απέδειξαν οι δρακόντειες αστυνομικές επιδρομές εναντίον πληροφοριοδοτών στην υπόθεση Sandygate, αντι να ξεκινήσει μια ανεξάρτητη ποινική έρευνα.
Συμπέρασμα: Η ετυμηγορία της 24ης Μαΐου
Οι επικείμενες εκλογές αποτελούν δημοψήφισμα για το αν η Κύπρος μπορεί να μεταβεί από μια πελατειακή δημοκρατία σε ένα σύγχρονο, διαφανές ευρωπαϊκό κράτος. Το παραδοσιακό καρτέλ των κομμάτων έχει φτάσει στα απόλυτα όρια της νομιμότητάς του χάνοντας πλέον την εμπιστοσύνη ενός πληθυσμού που έχει εξοντωθεί από τις συνεχείς μεταφορές πλούτου και τις τρέχουσες κρίσεις. Η γελοιοποίηση που χρησιμοποιείται ως όπλο και ο θεσμικός εκφοβισμός που παρατηρείαι προσφάτως, δεν είναι σημάδια δύναμης. Σε αυτές τις εκλογές, το κυπριακό εκλογικό σώμα έχει την ιστορική ευκαιρία να αποδείξει ότι το κράτος ανήκει στους πολίτες του και ότι κανένα καρτέλ δεν είναι εντελώς άθικτο.
*Ο Ιωάννης Τίρκιδης είναι οικονομολόγος και υποψήφιος στις βουλευτικές εκλογές με το κόμμα VOLT Κύπρου. Το παρόν άρθρο είναι διαθέσιμα στο προσωπικό Substack του συγγραφέα, https://ioannistirkides.substack.com/publish/posts/published
