«Θα γίνει άραγε διάσκεψη 5+1 για το Κυπριακό;». Πρόκειται για το κρίσιμο ερώτημα των ημερών, λέμε τώρα… Υπάρχει όμως έστω και ένας Κύπριος που πιστεύει ότι αν γίνει θα σημάνει την έναρξη της διαδικασίας επίλυσης του Κυπριακού; Απλώς το θέμα έχει βαρύνουσα σημειολογία:
Αν γίνει, «σημαίνει» ότι ο Ν. Χριστοδουλίδης είναι επαρκής διαχειριστής του κυπριακού, άρα πρέπει να επανεκλεγεί. Το θέμα δεν είναι η ουσία (λύση του Κυπριακού ή στασιμότητα). Το θέμα είναι πια η διαχείριση και ποιος είναι ο καλύτερος διαχειριστής.
Ποιος θα διαδεχθεί άραγε τον Γιώργο Σαββίδη; Αυτό έγινε το κεντρικό ζήτημα. Η ουσία, για τις υπέρμετρες εξουσίες και το ανέλεγκτο του Γενικού Εισαγγελέα, για τον διαχωρισμό των δύο αρμοδιοτήτων κλπ., μπαίνουν στην άκρη. Το θέμα είναι η διαχείριση και ο διαχειριστής.
Οι Ελληνοκύπριοι βρισκόμαστε σήμερα μπροστά στο μηδενικό βήμα. Μπροστά σε μια σκοτεινή στιγμή της ιστορίας μας. Υπάρχει μια σατανική «συναστρία», που οδηγεί στην απουσία πραγματικών επιλογών. Σχεδόν σε όλα! Γιατί;
Επειδή (1)
Τα τελευταία χρόνια, η πραγματικότητα μετατόπισε το κυπριακό από τη θέση του προβλήματος προς επίλυση, στη θέση του ζητήματος προς διαχείριση. Τόσο το πολιτικό προσωπικό όσο και μεγάλο μέρος της κοινωνίας, τείνουν όλο και περισσότερο να αποταυτίζονται με το «ναι» ή το «όχι» στη λύση. Για την ακρίβεια, υπάρχει μια τάση σύγκλισης προς αυτό που θα μπορούσε να θεωρηθεί ως «κάτι στη μέση». Με άλλα λόγια: «Ναι, θέλουμε λύση, αλλά το θέμα είναι πώς θα διαχειριστούμε την τουρκική αδιαλλαξία για να πετύχουμε λύση με το σωστό περιεχόμενο».
Στην πραγματικότητα δεν είναι «κάτι κάπου στη μέση». Είναι κάτι εντελώς διαφορετικό. Γιατί είτε έχει την απόχρωση «να καταγγείλουμε πιο σθεναρά την Τουρκία», είτε την απόχρωση «να επαναλαμβάνουμε λεκτικά ότι θέλουμε λύση», οδηγεί στο ίδιο αποτέλεσμα: Στο να μην επιδιώκουμε πραγματικά τη λύση, αυτή τελικά να μην έρχεται πιο κοντά, και κυρίως να ξεθωριάζει οποιαδήποτε ουσιαστική συζήτηση. Δεν είναι τυχαίο, εξάλλου, που ο Πρόεδρος ακολουθεί συστηματικά αυτή την τακτική. Επειδή ξέρει ότι το κέντρο βάρους μετατοπίστηκε στη μικροδιαχείριση. Όμως, η διαρκής λείανση της πολιτικής σκέψης και του πολιτικού λόγου μπορεί να παράγει εκλογικά κέρδη, αλλά παράγει και το απόλυτο αδιέξοδο.
Ένα παράδειγμα: Το να μιλά το ΕΛΑΜ για ενιαίο κράτος και όχι για απελευθερωτικό πόλεμο και ένωση με την Ελλάδα φαίνεται «πρόοδος». Αλλά δεν είναι. Η θέση για πόλεμο και ένωση παράγει ισχυρό αντίλογο, μέσα από τον οποίο μπορείς να μιλήσεις για τα καταστροφικά αποτελέσματα αυτής της επιλογής, σε σύγκριση με αυτό που θα μπορούσε να είναι μια ομοσπονδιακή λύση. Με ακρίβεια και ειλικρίνεια, για τα καλά και τα κακά της. Η θέση για «ενιαίο κράτος» παράγει μόνο τεχνικού χαρακτήρα αντιρρήσεις (του τύπου «μα καλά και πώς θα το πετύχουμε αυτό;»)· μακριά από την ουσία του πραγματικού διλήμματος. Μια ουσία που ήταν πάντα πάνω-κάτω η εξής: Είτε διχοτόμηση, με φαινομενική τουλάχιστον διατήρηση της «ατόφιας ελληνικότητας του Νότου», είτε ομοσπονδιακή λύση, με περιορισμένη συμβολιστική ελληνικότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Αποτέλεσμα 1: Η συζήτηση για τη λύση σε πραγματικά δεδομένα υποχωρεί, και καταλήγουμε στην αναζήτηση του καλύτερου διαχειριστή του προβλήματος. Αποτέλεσμα 2: Ανεπίγνωστο αδιέξοδο. Σημειωτόν μπροστά σε ένα τοίχο.
Επειδή (2)
Παρόμοια διαδρομή ακολουθούν και τα θέματα κράτους δικαίου. Αν συγκρίνουμε το πώς είναι σήμερα η κατάσταση σε σύγκριση με πριν χρόνια (π.χ. όταν είχε ξεσπάσει το σκάνδαλο με το βίντεο του Al Jazeera), δεν μπορούμε να μιλούμε για ουσιαστική θεσμική πρόοδο. Τα θεσμικά-νομοθετικά βήματα που έγιναν έκτοτε έχουν ελάχιστη ουσιαστική βαρύτητα, ενώ έγινε και μια σημαντική μετατόπιση, από την ουσία στη διαδικασία.
Για παράδειγμα, ο διαχωρισμός των εξουσιών του Γενικού Εισαγγελέα και το ανέλεγκτό του μπήκαν στο συρτάρι, η συζήτηση για την απόδοση πραγματικών αρμοδιοτήτων στην Αρχή κατά της Διαφθοράς το ίδιο, οι διορισμοί από τον Πρόεδρο έγιναν ακόμη πιο κυνικοί. Και στο επίκεντρο της συζήτησης είναι αν έχει δικαίωμα έρευνας ή όχι η ΑΚτΔ όταν το απαγορεύει ο Γενικός Εισαγγελέας, ή αν ο Πρόεδρος έχει το δικαίωμα να αγνοεί 100% το Γνωμοδοτικό Συμβούλιο, ή μόνο κατά 85%.
Όμως, με αυτόν τον τρόπο δεν γίνεται δουλειά. Γιατί η διαχείριση, αντί της ουσίας, απλώς παράγει την επιθυμητή από τις εξουσίες στασιμότητα· και παράλληλα οδηγεί το πολιτικό προσωπικό και τους πολίτες να συζητούν όχι την ουσία (π.χ. συνταγματικές αλλαγές), αλλά το ποιος θα είναι λόγου χάριν αύριο ο καλύτερος διαχειριστής που θα διαδεχτεί τον Γιώργο Σαββίδη. Αποτέλεσμα 1: Η θεσμική μεταρρύθμιση μένει μακριά από το οπτικό πεδίο της πολιτικής συζήτησης. Αποτέλεσμα 2: Αύριο, μέρος του πολιτικού προσωπικού και των πολιτών απλώς θα πανηγυρίζουν αν τελικά ο νέος διαχειριστής της Γενικής Εισαγγελίας δεν θα είναι ο Ιωνάς Νικολάου.
Όταν στο επίκεντρο μπαίνει η διαχείριση και ο διαχειριστής, η ουσία μένει κλεισμένη σπίτι της.
Επειδή (3)
Όσοι πολίτες ενδιαφέρονται για την ουσία σε ένα από τα δύο μεγάλα ζητήματα (επίλυση Κυπριακού, δημιουργία κράτους δικαίου), ή και στα δύο, βρίσκονται μπροστά και σε ένα τρίτο αδιέξοδο: Βλέπουν ότι το σκηνικό που στήνεται για τις προεδρικές εκλογές δεν τους αφορά. Θα συρθούν στην κάλπη για να επιλέξουν όχι αυτόν που θα λύσει τα προβλήματα, αλλά τον υποψήφιο με τον καλύτερο συνδυασμό διαχειριστικής ικανότητας της μη επίλυσης και των δύο προβλημάτων:
• Ο νυν Πρόεδρος είναι τραγική περίπτωση αναφορικά με την ουσία και στα δύο ζητήματα. Αλλά – επειδή η διαχείριση έχει αντικαταστήσει την ουσία – στα περισσότερα σενάρια έχει τις μεγαλύτερες πιθανότητες εκλογής.
• Ο ΔΗΣΥ, με όποιον υποψήφιο και να επιλέξει να κατέβει στις προεδρικές, προκειμένου να αντισταθμίσει τις απώλειες προς τον Ν. Χριστοδουλίδη θα πρέπει να αποσπάσει ψήφους από το ΕΛΑΜ, το ΔΗΚΟ και τον εξωκοινοβουλευτικό συντηρητικό χώρο (ΔΗΠΑ, ΕΔΕΚ κλπ.). Τόσο για να περάσει στον β’ γύρο, όσο και για να επικρατήσει του ανθυποψηφίου αν περάσει. Αυτό σημαίνει σοβαρή λείανση προγραμματικών θέσεων· και δεσμεύσεις που θα ακυρώνουν προκαταβολικά τις όποιες καλές προθέσεις και στα δύο ζητήματα – αν υπάρχουν.
• Στο ΑΚΕΛ τα πράγματα είναι ακόμη ρευστά. Δικαίως, διότι το σταυρόλεξο εδώ είναι πολύ δύσκολο. Πώς επιλέγεις υποψήφιο ο οποίος ταυτόχρονα να διεμβολίζει την κεντροδεξιά και τη δεξιά, να έχει πιθανότητες νίκης στον β’ γύρο, και ταυτόχρονα να μην συγκρούεται με την κουλτούρα του κόμματος; Για να συνδυαστούν και τα τρία, πιθανόν η κατάληξη να είναι μια επιλογή προσώπου με διαχειριστικά και όχι ουσιαστικά χαρακτηριστικά.
Κάπως έτσι, όσοι επιθυμούν λύσεις στα δύο μεγάλα ζητήματα, όσοι ασχολούνται με την ουσία τους, κινδυνεύουν να αισθάνονται κι αυτή τη φορά ορφανοί. Και μάλιστα, ίσως περισσότερο από ποτέ…
