«Νέες ιδέες» στο κλειστό παράθυρο του Κυπριακού

Ο Αντόνιο Γκουτέρες αποχωρεί τον Δεκέμβριο και ετοιμάζει την απολογιστική έκθεσή του για το Κυπριακό προς το Συμβούλιο Ασφαλείας ειδικά για την πρόοδο προς συμφωνημένη αφετηρία ουσιαστικών διαπραγματεύσεων με προσανατολισμό στο αποτέλεσμα. Η τελευταία αυτή πράξη, σύμφωνα με το ψήφισμα ΣΑ 2815, αναμένεται να γίνει αρχές Ιανουαρίου, όταν θα έχει πια παραδώσει τη σκυτάλη.

Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται η αποστολή της προσωπικής απεσταλμένης του, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, που βρίσκεται στην Κύπρο από την Πέμπτη. Αρχίζει με χωριστές επαφές με τον Νίκο Χριστοδουλίδη και τον Τουφάν Έρχιουρμαν, ενώ η μόνη μέχρι στιγμής προγραμματισμένη κοινή συνάντηση ορίστηκε για τις 9 Νοεμβρίου.

Η προσπάθεια επανεκκίνησης των συνομιλιών παραμένει ατελέσφορη. Ο Γκουτέρες έθεσε σαφείς προϋποθέσεις, τις οποίες επανέλαβε κατά την επίσκεψή του στο νησί τον Ιούλιο. Οι δύο ηγέτες, όμως, δεν συμφωνούν ούτε στα βήματα για επιστροφή στα εκκρεμή ζητήματα ουσίας ούτε στη μεθοδολογία μιας διαπραγμάτευσης με χρονικό ορίζοντα κατάληξης. Οι φτωχές επιδόσεις στην οικοδόμηση εμπιστοσύνης εντείνουν την αμφιβολία αν πράγματι θέλουν να αλλάξουν το κλίμα.

Η αιχμή της Ολγκίν

Η Μαρία Άνχελα Ολγκίν επικρίνεται συχνά από τον προσκείμενο στον προεδρικό Τύπο για περιστασιακή ενασχόληση με το Κυπριακό και προσωπικές φιλοδοξίες. Οι επανειλημμένες περιοδείες και συναντήσεις της την τελευταία διετία δεν στηρίζουν μια τέτοια εικόνα. Η ίδια εντοπίζει αλλού το πρόβλημα: «Δεν υπάρχει επαρκής πολιτική βούληση για σοβαρή ενασχόληση με τα δύσκολα ζητήματα που πρέπει να επιλυθούν», δήλωσε στην «Αλήθεια» (25/10).

Η Κολομβιανή διπλωμάτισσα απευθύνεται ανοιχτά στην κοινή γνώμη, χωρίς διπλωματικές περιστροφές. Στον «Πολίτη» (17/10) έθεσε ένα αιχμηρό ερώτημα: αφού επί δύο χρόνια οι πλευρές δεν συμφώνησαν ούτε στο άνοιγμα ενός οδοφράγματος, στην αποναρκοθέτηση ή στην αντιμετώπιση της ρύπανσης από πλαστικά, πώς θα συμφωνήσουν σε ένα κοινό πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό μοντέλο που θα υπερβεί τη διαίρεση και την αυξανόμενη απομάκρυνση των κοινοτήτων;

Η προσέγγιση της Ολγκίν προκαλεί δυσφορία στο Προεδρικό. Ο Χριστοδουλίδης επανέρχεται με δηλώσεις που αποσκοπούν να αποσείσουν την κριτική περί έλλειψης πολιτικής βούλησης: «Εμείς θέτουμε συνεχώς προτάσεις και νέες ιδέες, αποδεικνύοντας στην πράξη τη βούλησή μας για να υπάρξουν θετικές εξελίξεις στο Κυπριακό» (27/10).

Ο Χριστοδουλίδης αναφέρεται το τελευταίο διάστημα σε 19 ιδέες και προτάσεις. Παραμένει, όμως, το ερώτημα γιατί τις καταθέτει μόλις τώρα, λίγο πριν από την αποχώρηση Γκουτέρες. Τις ανέπτυξε προφορικά στην αρχή, στον Τ/Κ ηγέτη Τουφάν Έρχιουρμαν και μετά στον Γενικό Γραμματέα στην σύντομη συνάντησή τους στη Νέα Υόρκη τέλη Σεπτεμβρίου. Το βέβαιο είναι ότι η δέσμη αυτών των ιδεών δεν προκάλεσε κάποια θετική αντίδραση.

Τι νέο υπάρχει για το Βαρώσι;

Στις 19 προτάσεις περιέλαβε μια ξεχασμένη στον χρόνο πρόταση για το Βαρώσι και ένα σημείο διέλευσης, αμφισβητούμενης χρησιμότητας και άσχετο με όσες συζητήσεις προηγήθηκαν για δύο χρόνια. Στις 26 Οκτωβρίου ο Χριστοδουλίδης ενημέρωσε τον δήμαρχο και αντιπροσωπεία του δημοτικού συμβουλίου Αμμοχώστου. Μπροστά στις κάμερες υποστήριξε ότι η πρόταση για την περίκλειστη πόλη είναι «νέα» και διαφοροποιείται από εκείνη του 2005, αν και βασίζεται σε προηγούμενες συζητήσεις. Ανέφερε επίσης ότι ο Έρχιουρμαν την απέρριψε αλλά παραμένει στο τραπέζι. Σύμφωνα με πληροφορίες από τη σύσκεψη, ζήτησε από την αντιπροσωπεία να συμβάλει στον «εμπλουτισμό» της και να κινητοποιηθεί υπέρ της.

Η πρόταση προβλέπει επέκταση της νεκρής ζώνης στο Βαρώσι για να υπαχθεί η περίκλειστη περιοχή στον έλεγχο της ΟΥΝΦΙΚΥΠ και, σε μεταγενέστερο στάδιο, επιστροφή των Ελληνοκυπρίων κατοίκων. Ως αντάλλαγμα ο Χριστοδουλίδης πρότεινε άνοιγμα του λιμανιού Αμμοχώστου για απευθείας εμπόριο των Τουρκοκυπρίων υπό ευρωπαϊκή εποπτεία. Από αυτά τα στοιχεία δεν προκύπτει τι καθιστά την πρόταση νέα ή εμπλουτισμένη. Ούτε διευκρινίζεται πού στηρίζει την εκτίμησή του ο Χριστοδουλίδης ότι πριν από είκοσι χρόνια «ήμασταν κοντά στο να υπάρξει κάποιο αποτέλεσμα». Στην Ανόρθωση, στις 27 Οκτωβρίου, ο Χριστοδουλίδης χαρακτήρισε την επιστροφή της περίκλειστης περιοχής ως «το πιο σημαντικό Μέτρο Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης», προσθέτοντας ότι εκεί θα κριθεί η βούληση όλων για επίλυση του Κυπριακού και επανένωση.

Σύμφωνα με ορισμένες πληροφορίες, η πρόταση παρουσιάζεται ως «νέα» σε σχέση με τις συζητήσεις που έγιναν το 2005 επειδή αποσυνδέεται από την εφαρμογή του Πρωτοκόλλου της Άγκυρας και την άρση των τουρκικών περιορισμών στα πλοία υπό κυπριακή σημαία. Η Κυπριακή Δημοκρατία εξέφρασε επίσης ετοιμότητα, αν εφαρμοστεί, να καλύψει τα πρόσθετα έξοδα της ΟΥΝΦΙΚΥΠ για την επιτήρησή της.

Ο άγονος χρόνος

Από όσα γίνονται γνωστά για τη «νέα πρόταση» Χριστοδουλίδη για το Βαρώσι, τίποτα δεν συνηγορεί στην εκτίμηση ότι μπορεί να προχωρήσει. Στα χρόνια που πέρασαν, οι Βαρωσιώτες φεύγουν από τη ζωή βλέποντας να καταγράφεται συνεχής επιδείνωση της θέσης της ελληνοκυπριακής πλευράς για την επιστροφή των Βαρωσίων. Σήμερα, το θέμα αυτό υπερβαίνει κατά πολύ το αντάλλαγμα του απευθείας εμπορίου μέσω του λιμανιού Αμμοχώστου. Ο Γλαύκος Κληρίδης το 1994 συζητούσε την επιστροφή του Βαρωσιού έναντι επαναλειτουργίας του αεροδρομίου Λευκωσίας προς όφελος και των Τουρκοκυπρίων. Το 2005 προστέθηκαν στο πακέτο επιστροφής των Βαρωσίων το αεροδρόμιο Τύμπου και το απευθείας εμπόριο και η ιδέα εγκαταλείφθηκε από τους Ε/Κ. Μόνο στο πλαίσιο συνολικής λύσης παρέμεινε ως ρεαλιστική επιλογή καθώς το Βαρώσι επιστρέφεται σε άμεσο χρόνο αν υπάρξει συνολική συμφωνία. Αυτή η ιστορική ευκαιρία χάθηκε το 2017 στο Κραν Μοντανά. Το χειρότερο για τους Βαρωσιώτες είναι ότι μετά το ναυάγιο και τη διάλυση του διαπραγματευτικού τοπίου, επί Νίκου Χριστοδουλίδη στο αρμόδιο ΥΠΕΞ, η Τουρκία άνοιξε το Βαρώσι που σήμερα είναι τουριστικό θέαμα εγκατάλειψης με σκοπό να μην επιστραφεί ποτέ. Αναλαμβάνοντας την Προεδρία ο Χριστοδουλίδης δεν έδειξε κάποια ιδιαίτερη ενασχόληση με το Βαρώσι ενώ τα σχέδια ανοικοδόμησής του, μεταξύ άλλων, για να ενθαρρύνουν τη συνεργασία των δύο κοινοτήτων, έμειναν στα συρτάρια.

Οδοφράγματα

Πρόχειρη μοιάζει η διαχείριση και των νέων σημείων διέλευσης. Ο Χριστοδουλίδης φέρεται να προτείνει σύνδεση του Κάμπου και της Τσακκίστρας, δύο χωριών στο Τρόοδος, με το Καραβοστάσι, στην ευρύτερη περιοχή Μόρφου. Δεν είναι σαφές αν η πρόταση εντάσσεται στο πακέτο τεσσάρων νέων σημείων διέλευσης με ουσιαστική προστιθέμενη αξία στην αποσυμφόρηση των υφιστάμενων εννέα, για το οποίο δεσμεύτηκαν οι πλευρές τον Μάρτιο του 2025. Οι χειρισμοί του μοιάζουν σπασμωδικοί, σαν να επιδιώκει να απεμπλακεί από τη δέσμευση αυτή και ιδίως από τη συζήτηση του σημείου διέλευσης Μιας Μηλιάς στην ανατολική Λευκωσία. Ενδεχομένως ο Χριστοδουλίδης να μην θέλει να δυσαρεστήσει τους υποστηρικτές του, κυρίως από το ΔΗΚΟ και το ΕΛΑΜ, που αντιτίθενται κατηγορηματικά στο άνοιγμα νέων σημείων διέλευσης.

Το παράθυρο ευκαιρίας για το Κυπριακό φαίνεται πως ήταν τελικά ερμητικά κλειστό. Ο Γκουτέρες μπορεί, όμως, να κρατήσει ανοιχτή την προοπτική για ηγέτες των δύο κοινοτήτων που θα θελήσουν ειλικρινά να διανύσουν το τελευταίο μίλι. Έχει παρακάμψει τα εμπόδια στην καταγραφή των συγκλίσεων, διατηρεί τα έγγραφα στη θυρίδα του ΟΗΕ και ενδέχεται, με την τελευταία έκθεσή του, να αφήσει κατευθυντήριες γραμμές για τη συνέχεια.