Γιατί ο ΔΗΣΥ δύσκολα μπορεί να επιβιώσει

Η συζήτηση που έχει ανοίξει στον Δημοκρατικό Συναγερμό ενόψει των προεδρικών εκλογών του 2028, κινδυνεύει να εξελιχθεί σε κάτι πολύ μικρότερο από το πραγματικό πρόβλημα του κόμματος. Οι υποψηφιότητες, οι εσωκομματικές διαδικασίες, οι καταγγελίες για «αποστάτες», οι αναδρομές στο 2023, η συζήτηση για το τι ειπώθηκε ή δεν ειπώθηκε σε ένα δείπνο σε ψαροταβέρνα, αλλά και η παρέμβαση του εκδότη Φρίξου Κουλέρμου στα του ΔΗΣΥ για να επιβάλει ως υποψήφιο τον Αβέρωφ Νεοφύτου, καταλαμβάνουν ολοένα περισσότερο χώρο. Κάπως έτσι, με κατινιές και ψιθύρους στην απουσία πολιτικής, στις 28 Νοεμβρίου ο ΔΗΣΥ πορεύεται χωρίς πυξίδα, προς μια εσωκομματική εκλογή για την ανάδειξη υποψηφίου για το 2028, μετά την αποχώρηση της Αννίτας Δημητρίου και τις επίσημες εξαγγελίες Αβέρωφ Νεοφύτου και Γιώργου Παμπορίδη. 

Το ερώτημα

Ποιο είναι το σημαντικότερο ερώτημα; Τί κόμμα θέλει να είναι ο ΔΗΣΥ στην Κύπρο της επόμενης δεκαετίας; Αν δεν απαντήσει σε αυτό, υπάρχει ο κίνδυνος οι εσωκομματικές εκλογές να επιλέξουν απλώς πρόσωπο χωρίς να επιλύσουν την κρίση κατεύθυνσης. Και τότε η εσωστρέφεια δεν θα τελειώσει στις 28 Νοεμβρίου. Απλώς θα αλλάξει μορφή.

Το πρόβλημα του ΔΗΣΥ δεν άρχισε σήμερα. Η τραυματική εμπειρία των προεδρικών του 2023, άφησε ένα βαθύ πολιτικό και συναισθηματικό ρήγμα. Ένα μέρος της παράταξης θεώρησε ότι εγκαταλείφθηκε ο υποψήφιος του κόμματος. Άλλο μέρος θεώρησε ότι η ηγεσία δεν αντιλήφθηκε εγκαίρως τις αλλαγές στην κοινωνία. Ένα τρίτο κομμάτι αναζήτησε πολιτική έκφραση πέραν των κομματικών ορίων. Τρία χρόνια αργότερα, το λάθος θα ήταν ο ΔΗΣΥ να εξακολουθήσει να αντιμετωπίζει το 2023 ως δικαστήριο στο οποίο κάποιοι θα κριθούν ένοχοι και κάποιοι αθώοι. Τα μεγάλα κόμματα δεν επιβιώνουν επειδή συμφωνούν όλοι για το παρελθόν. Επιβιώνουν επειδή μπορούν να συμφωνήσουν για το μέλλον.

Η αντίφαση

Κάπου εδώ βρίσκεται η μεγαλύτερη αντίφαση της σημερινής συζήτησης. Την ώρα που η ευρωπαϊκή κεντροδεξιά βρίσκεται αντιμέτωπη με τεράστιες ιδεολογικές προκλήσεις –ανταγωνιστικότητα, μετανάστευση, ασφάλεια, δημογραφικό, τεχνητή νοημοσύνη, ενεργειακό κόστος, στρατηγική αυτονομία– στον ΔΗΣΥ η δημόσια αντιπαράθεση επιστρέφει διαρκώς στο ποιος πρόδωσε ποιον. Ποιος έφαγε με ποιον και σε ποια ψαροταβέρνα, αποδίδοντας μάλιστα σε κάποιες συναντήσεις μεταφυσικές διαστάσεις. Δεν πρόκειται απλώς για επικοινωνιακό πρόβλημα. Είναι πρόβλημα παραγωγής πολιτικής σκέψης.

Η ευρωπαϊκή κεντροδεξιά βρίσκεται σήμερα σε μια παράδοξη θέση. Το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα παραμένει η μεγαλύτερη πολιτική δύναμη στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και συνεπώς θα ήταν λανθασμένο να μιλά κανείς για γενικευμένη κατάρρευσή του. Μακροπρόθεσμα, όμως, η κυριαρχία των δύο παραδοσιακών ευρωπαϊκών οικογενειών έχει περιοριστεί σημαντικά, αφού το συνολικό μερίδιο ΕΛΚ και Σοσιαλιστών είχε υποχωρήσει από το 66% της περιόδου 1999-2004 περίπου στο 44% την περίοδο πριν από τις ευρωεκλογές του 2024.

Ταυτόχρονα, η πίεση στα κεντροδεξιά κόμματα από τη λαϊκιστική και ριζοσπαστική δεξιά αυξάνεται. Στη Γερμανία, η CDU του Φρίντριχ Μερτς βρίσκεται αντιμέτωπη με την άνοδο της AfD, ενώ στη Γαλλία η Μαρίν Λεπέν εμφανίζεται σήμερα ως πρωταγωνίστρια της μάχης για την Προεδρία του 2027.

Το δίλημμα επομένως για την κεντροδεξιά είναι θεμελιώδες. Θα επιχειρήσει να ανταγωνιστεί τους λαϊκιστές αντιγράφοντας τη γλώσσα και τις απλουστεύσεις τους ή θα επαναπροσδιορίσει μια δική της πρόταση; Το ίδιο ερώτημα αντιμετωπίζει, σε ανάλογη κλίμακα, ο ΔΗΣΥ.

Η απάντηση δεν μπορεί να είναι μια μετατόπιση προς έναν αόριστο «σκληρότερο» δεξιό λόγο. Ούτε όμως μπορεί να είναι η φυγή προς έναν πολιτικά άχρωμο μεσαίο χώρο στον οποίο εξαφανίζονται οι ιδεολογικές διαφορές.

Η φιλελεύθερη κεντροδεξιά έχει νόημα μόνο εάν συνδυάζει πράγματα που σήμερα συχνά παρουσιάζονται ως ασύμβατα, όπως η οικονομική ελευθερία και η κοινωνική κινητικότητα, η δημοσιονομική υπευθυνότητα και η κοινωνική προστασία, τα ισχυρά σύνορα και το κράτος δικαίου, ο ευρωπαϊκός προσανατολισμός και η υπεράσπιση του εθνικού συμφέροντος, οι μεταρρυθμίσεις και η θεσμική σταθερότητα. Αυτό είναι το ιδεολογικό πεδίο πάνω στο οποίο θα μπορούσε να ξαναστηθεί ο ΔΗΣΥ.

Άξονες 

Πρώτος άξονας πρέπει να είναι η οικονομία. Όχι όμως η οικονομική πολιτική της δεκαετίας του 1990. Η Ευρώπη αντιμετωπίζει σήμερα πρόβλημα παραγωγικότητας, υψηλού ενεργειακού κόστους, τεχνολογικής υστέρησης και δημογραφικής πίεσης. Η έκθεση Ντράγκι και η νέα ευρωπαϊκή ατζέντα ανταγωνιστικότητας έχουν τοποθετήσει στο κέντρο την καινοτομία, τις επενδύσεις, την ενιαία αγορά κεφαλαίων, την ενέργεια και τη μείωση των στρατηγικών εξαρτήσεων.

Για τον ΔΗΣΥ αυτό θα έπρεπε να μεταφράζεται σε ένα συγκεκριμένο ερώτημα. Ποιο είναι το οικονομικό μοντέλο της Κύπρου του 2035;

Δεν αρκεί πλέον η επίκληση της «ελεύθερης οικονομίας». Χρειάζονται θέσεις για την παραγωγικότητα, την τεχνολογία, τη στέγαση, το φορολογικό σύστημα, την πράσινη μετάβαση, το ανθρώπινο κεφάλαιο και τη δημιουργία κυπριακών επιχειρήσεων που μπορούν να μεγαλώσουν διεθνώς.

Ο δεύτερος άξονας είναι το κράτος. Η φιλελεύθερη κεντροδεξιά δεν σημαίνει αδύναμο κράτος. Σημαίνει μικρότερο εκεί όπου παρεμβαίνει χωρίς λόγο και ισχυρότερο εκεί όπου είναι απαραίτητο. Γρήγορη δικαιοσύνη, αποτελεσματική δημόσια υπηρεσία, ψηφιοποίηση, αξιολόγηση, καταπολέμηση της διαφθοράς και ισχυροί θεσμοί.

Η μεγαλύτερη απειλή για ένα φιλελεύθερο κόμμα δεν είναι μόνο ο κρατισμός. Είναι και η πελατειακή αντίληψη του κράτους.

Τρίτος άξονας πρέπει να είναι η ασφάλεια και το μεταναστευτικό. Και εδώ η ευρωπαϊκή κεντροδεξιά μεταβάλλεται. Το ίδιο το ΕΛΚ μιλά πλέον για αποτελεσματικό έλεγχο των εξωτερικών συνόρων, επιστροφές όσων δεν δικαιούνται προστασία, αντιμετώπιση των διακινητών, αλλά ταυτόχρονα νόμιμη προσέλκυση ταλέντου που χρειάζεται η ευρωπαϊκή οικονομία.

Αυτή είναι ακριβώς η περιοχή όπου χρειάζεται διάκριση ανάμεσα στη σοβαρή κεντροδεξιά και τον λαϊκισμό. Αυτό που απαιτείται, είναι έλεγχος χωρίς ξενοφοβία, τάξη χωρίς αυταρχισμό και εφαρμογή του νόμου χωρίς εκπτώσεις στο κράτος δικαίου.

Κυπριακό

Τέταρτος άξονας είναι η Ευρώπη και το Κυπριακό. Ο ΔΗΣΥ δημιουργήθηκε ως κόμμα με σαφή δυτικό και ευρωπαϊκό προσανατολισμό. Σήμερα η Ευρώπη συζητεί ακριβώς όσα πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν δευτερεύοντα. Θέλει ενιαία άμυνα, ενεργειακή ασφάλεια, στρατηγική αυτονομία και γεωπολιτική ισχύ. Το ΕΛΚ έχει θέσει για το 2026 την ευρωπαϊκή «ανεξαρτησία» και τη μείωση των στρατηγικών εξαρτήσεων στην καρδιά της πολιτικής του πρότασης.

Η Κύπρος δεν μπορεί να παρακολουθεί αυτή τη συζήτηση ως θεατής. Ένα σύγχρονο κεντροδεξιό κόμμα θα έπρεπε να συνδέει το Κυπριακό με μια συνολική στρατηγική για την ευρωπαϊκή άμυνα, την Ανατολική Μεσόγειο, τις ενεργειακές διασυνδέσεις και τον ρόλο της Κύπρου στο νέο περιβάλλον ασφαλείας.

Κουλτούρα

Υπάρχει τέλος και ένα πέμπτο ζήτημα που αφορά την πολιτική κουλτούρα. Η φιλελεύθερη κεντροδεξιά δεν μπορεί να είναι ένα κόμμα στο οποίο η διαφορετική άποψη βαφτίζεται προδοσία. Εάν ο ΔΗΣΥ θέλει να παραμείνει μεγάλη παράταξη, πρέπει να μπορεί να περιλαμβάνει συντηρητικούς, οικονομικά και κοινωνικά φιλελεύθερους και μετριοπαθείς κεντροδεξιούς, χωρίς να διεξάγει διαρκώς εξετάσεις κομματικής νομιμοφροσύνης.

Η Αμερική προσφέρει εδώ ένα χρήσιμο προειδοποιητικό παράδειγμα. Η πολιτική πόλωση έχει ενισχύσει την ιδεολογική απόσταση των κομμάτων, αλλά η ίδια η κοινωνία παραμένει πολύ πιο σύνθετη. Η έρευνα του Pew το 2026 δείχνει ότι σημαντικά τμήματα τόσο των Ρεπουμπλικανών όσο και των Δημοκρατικών δεν ταυτίζονται απολύτως με την ιδεολογική θέση του κόμματός τους. Τα μεγάλα κόμματα είναι συνασπισμοί διαφορετικών κοινωνικών και ιδεολογικών ρευμάτων. Όταν μετατρέπονται σε κοινότητες πολιτικής ορθοδοξίας, του στύλ «θέλω ένα ΔΗΣΥ καθαρό του 15%», μικραίνουν. Γι' αυτό και η σημερινή κρίση του ΔΗΣΥ μπορεί να αποδειχθεί είτε καταστροφική είτε δημιουργική.

Το κρίσιμο δεν είναι μόνο αν θα επικρατήσει ο Γιώργος Παμπορίδης, ο Αβέρωφ Νεοφύτου ή οποιοσδήποτε άλλος. Ούτε η Αννίτα Δημητρίου ως πρόεδρος του κόμματος, ούτε ο Γιώργος Παμπορίδης και ο Αβέρωφ Νεοφύτου ως υποψήφιοι για το χρίσμα των προεδρικών, έχουν αποδείξει μέχρι στιγμής ότι μπορούν να συλλάβουν και κυρίως να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει το κόμμα τους, επιτρέποντας στον Νίκο Χριστοδουλίδη, ο οποίος ήδη έχει αποτύχει ως Πρόεδρος, να ελπίζει για το 2028 με όπλο τις πελατειακές σχέσεις. 

Εν ολίγοις, η πραγματική εσωκομματική αναμέτρηση δεν θα έπρεπε να διεξάγεται γύρω από τα δείπνα και αστείες αναφορές για συμφωνίες σε ψαροταβέρνες, όπως επιχειρεί να πράξει ο Αβέρωφ Νεοφύτου, ούτε κυρίως σε συναντήσεις στην Πινδάρου με κηδεμόνα του έναν εκδότη, αλλά γύρω από πέντε ερωτήματα για το 2035: Ποια οικονομία, ποιο κράτος, ποιο κοινωνικό μοντέλο, ποια θέση της Κύπρου στην Ευρώπη και ποια λύση στο εθνικό πρόβλημα. 

Εκεί πρέπει να επιστρέψει η πολιτική, ρόλος της οποίας είναι η επίλυση των προβλημάτων των ανθρώπων. Δυστυχώς και ο Αβέρωφ και η Αννίτα και ο Παμπορίδης, φαίνεται να αντιμετωπίζουν περισσότερο την πολιτική ως λάφυρο και όχι ως εργαλείο στην υπηρεσία των πολιτών. Η Αννίτα Δημητρίου βέβαια έδωσε κάποια ενθαρρυντικά δείγματα γραφής, παραιτούμενη την Πέμπτη από τη διεκδίκηση του χρίσματος. Τη στάση αυτή προσπαθεί να εκμεταλλευθεί ο Γιώργος Παμπορίδης διεκδικώντας τους ψηφοφόρους της. Από την άλλη ο Αβέρωφ θέλει να διεκδικήσει την προεδρία για όλους τους λάθους λόγους.

Πρώτον γιατί, όπως λέει, το 2023 τον πρόδωσαν ο Αναστασιάδης και ο Χριστοδουλίδης και δεύτερον επειδή το 2026 η Αννίτα του χρωστά την προεδρία της Βουλής, επειδή η κ. Δημητρίου δεν μπορεί να τα θέλει όλα δικά της, οπότε ο ίδιος αξίζει μια δεύτερη ευκαιρία ανεξαρτήτως αποτελέσματος και δημοσκοπήσεων.    

Έχω την εντύπωση ότι με αυτή την απολιτίκ προσέγγιση σε συνδυασμό με μια επιχειρηματολογία αντάξια συνοικιακού καφενείου, κανένα κόμμα δεν μπορεί να επιβιώσει από μια ήττα.