Τα φαρμακεία δεν είναι εμπορικά καταστήματα ούτε μια απλή επιχείρηση. Δεν πουλάνε μόνο αντιηλιακά, καλλυντικά και βιταμίνες. Δεν εκτελούν απλώς ιατρικές συνταγές. Τα φαρμακεία αποτελούν μια δομή πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας. Ως τέτοια, θα έπρεπε να αναρωτηθούμε αν έχουμε θέσει στη σωστή του βάση τον τρόπο λειτουργίας τους και, κατ' επέκταση, το ωράριό τους. Τα φαρμακεία είναι το πρώτο βήμα πρόληψης. Ο φαρμακοποιός είναι αυτός που θα μας μετρήσει την πίεση, θα ελέγξει το σάκχαρο. Πρόκειται για μια δομή άμεσης και προσιτής φροντίδας.
Στην Κύπρο, όπως δήλωσε στον «Π» ο πρόεδρος του Παγκύπριου Φαρμακευτικού Συλλόγου (ΠΦΣ), Πλούταρχος Γεωργιάδης, ένα φαρμακείο εξυπηρετεί κατά μέσο όρο περίπου 800 άτομα, σε αντίθεση με τον μέσο όρο της υπόλοιπης Ευρώπης, όπου σε ένα φαρμακείο αντιστοιχούν περίπου 3.000 άτομα. Ως εκ τούτου είναι ασφαλές το συμπέρασμα πως σχεδόν σε κάθε γειτονιά υπάρχει ένα φαρμακείο το οποίο, πέρα από τις επιχειρηματικές του δραστηριότητες, μπορεί να εξυπηρετεί τις ανάγκες πρωτοβάθμιας φροντίδας του κοινού. Πώς μπορεί να το κάνει όμως με το υφιστάμενο ωράριο;
Διημερεύοντα και διανυκτερεύοντα
Για τις έκτακτες ανάγκες, υπάρχει το σύστημα των Διημερευόντων Φαρμακείων. Το ίδιο το διάταγμα ορίζει το διημερεύον φαρμακείο ως εκείνο που «παραμένει ανοιχτό μετά τη λήξη του ημερήσιου ωραρίου εργασίας των φαρμακείων ή/και κατά τη διάρκεια της μεταμεσημβρινής ανάπαυσης ή/και των αργιών». Οι διημερεύσεις διαρκούν έως τις 23:00. Μετά, ο υπεύθυνος φαρμακοποιός παραμένει διαθέσιμος τηλεφωνικά για έκτακτη εξυπηρέτηση έως τις 8:00 το πρωί της επομένης, υποχρέωση που το ίδιο το διάταγμα διατυπώνει ρητά, προβλέποντας ότι ο φαρμακοποιός οφείλει να τοποθετεί πριν κλείσει, «σε περίοπτη θέση, σε φωτιζόμενη θυρίδα», τον αριθμό τηλεφώνου στον οποίον μπορεί να αναζητηθεί.
Το ωράριο των φαρμακείων ορίζεται με υπουργικό διάταγμα. Πρακτικά αυτό σημαίνει πως ο υπουργός Υγείας, ουχί Εμπορίου, καθορίζει ποιες είναι οι ώρες που τα φαρμακεία, ως δομές πρωτοβάθμιας φροντίδας, εξυπηρετούν τους πολίτες. Η απόφαση του εκάστοτε αρμόδιου υπουργού είναι -δυστυχώς- να εξομοιώνεται το ωράριο των φαρμακείων με εκείνο των εμπορικών καταστημάτων ή, ει δυνατόν, των δημόσιων υπηρεσιών, δηλαδή να παραμένει συγκεκριμένο, σταθερό και παρωχημένο. Τα φαρμακεία λειτουργούν από το πρωί έως το μεσημέρι, κάνουν μεσημβρινή αργία και συνεχίζουν μέχρι το απόγευμα. Αυτό το ωράριο δεν ισχύει φυσικά για την Τετάρτη και το Σαββατοκύριακο. Με διάταγμα καθορίζονται τα διημερεύοντα φαρμακεία, δηλαδή τα φαρμακεία που λειτουργούν πέραν του καθορισμένου ωραρίου. Συγκεκριμένα, το διάταγμα ορίζει ότι κάθε διημερεύων φαρμακοποιός οφείλει να κρατά το φαρμακείο του ανοικτό από τη 1.30 μέχρι τις 4 μετά το μεσημέρι και από τις 7.30 μέχρι τις 11 το βράδυ, ενώ τις ημέρες Τετάρτη και Σάββατο από τη 1.30 το μεσημέρι μέχρι τις 11 το βράδυ χωρίς διακοπή. Όσοι διημερεύουν Κυριακή ή τις αργίες της 1ης Μαΐου, της 1ης Ιουνίου και της 15ης Αυγούστου οφείλουν να παραμένουν ανοικτοί από τις 8 το πρωί μέχρι τις 11 το μεσημέρι.
Σύμφωνα με τον κ. Πλούταρχο Γεωργιάδη, η επιλογή των διημερευόντων φαρμακείων γίνεται ώστε να εξυπηρετούνται κάτοικοι αρκετών περιοχών —γίνεται δηλαδή γεωγραφική επιλογή— ενώ σε περίπτωση που παρατηρούνται εξάρσεις κάποιων ασθενειών, ο αριθμός τους αυξάνεται. Μάλιστα, μας ανέφερε πως η γεωγραφική επιλογή των φαρμακείων και οι χρόνοι αναμονής των πολιτών είναι ικανοποιητικοί, καθώς υπάρχουν στοιχεία που το επιβεβαιώνουν. Είναι, όμως;
Πόσο εξυπηρετεί το ωράριο;
Τα φαρμακεία πλέον εντάσσονται στο ΓεΣΥ, που σημαίνει πως κάποια φάρμακα, που κάποτε οι ασθενείς προμηθεύονταν από τα νοσοκομεία, πλέον διανέμονται από τα φαρμακεία, τα οποία έχουν ωράριο. Επιπλέον, όταν ένας ασθενής λαμβάνει εξιτήριο από το νοσοκομείο το μεσημέρι, δεν υπάρχει φαρμακείο ανοιχτό για να προμηθευτεί τη φαρμακευτική του συνταγή. Ο κύριος Μίλτος Μιλτιάδους, πρόεδρος της Ομοσπονδίας Συνδέσμων Ασθενών Κύπρου (ΟΣΑΚ), μας ανέφερε ως διαχρονικά αιτήματα των ασθενών:
- Την επέκταση του ωραρίου των φαρμακείων κατά τη διάρκεια του μεσημεριού, ώστε να εξυπηρετούνται οι ασθενείς που λαμβάνουν εξιτήριο εκείνη την ώρα.
- Την αύξηση των διημερευόντων ή διανυκτερευόντων φαρμακείων.
- Την επέκταση των ωρών της διανυκτέρευσης.
Το Case Study μιας διανυκτέρευσης
Η ανάπτυξη των πόλεων της Κύπρου είναι οριζόντια και όχι κάθετη, σε αντίθεση με πολλές πόλεις της Ευρώπης, όπου ο περιορισμένος χώρος επέβαλε κάθετη ανάπτυξη. Ως εκ τούτου, οι αποστάσεις είναι αδικαιολόγητα μεγάλες, τηρουμένων του πληθυσμού και του μεγέθους μας. Θέλοντας να δούμε κατά πόσο η επιλογή των διημερευόντων φαρμακείων ικανοποιεί τις περιοχές που καλούνται να καλύψουν, επιλέξαμε μια τυχαία ημερομηνία από τον κατάλογο που έχει ήδη δημοσιευθεί στην ιστοσελίδα των Φαρμακευτικών Υπηρεσιών, προκειμένου να δούμε στον χάρτη τις περιοχές που καλύπτουν. Την Τρίτη 8 Σεπτεμβρίου 2026, τα διημερεύοντα φαρμακεία στη Λευκωσία είναι 6, στη Λεμεσό 5, στη Λάρνακα 3, στην Πάφο 2 και στην ελεύθερη Αμμόχωστο 2, ως εξής:
Λευκωσία: Κωνσταντίνος Γιάγκου-Γρηγόρη Αυξεντίου 36, Άγιος Δομέτιος, Ευδοκία Μαλέα-Αγγέλου Τερζάκη 110, Έγκωμη, Αναστασία Τάττη-Αξιού 80, Λακατάμια, Αυγή Σταύρου-Λεωφ. Διγενή Ακρίτα 76, Λευκωσία, Άννα Μουρούζη Πολυκάρπου-Ανδρέα Αβρααμίδη 23Α, Στρόβολος και Δημήτρης Πετρίκκος-Δημήτρη Χάματσου 51Β, Δάλι.
Λεμεσός: Αντρέας Γεωργούδης-Αγίας Σοφίας 21, Χαρούλα Αγαμέμνονος-Βασιλέως Κωνσταντίνου 131, Γρηγόρης Γρηγορίου-Κωστή Παλαμά 37Β, Μέσα Γειτονιά, Άννα Συγγελίδου-Καραϊσκάκη 36Ζ και Αναγνώστης Κετσιμπάσης-Ρενάτου Καρτεσίου 12, Άγιος Αθανάσιος
Λάρνακα: Ανδρέας Χριστοφόρου-Λαρίσσης 21, Ανδρέας Σεργίου-Αρχ. Μακαρίου 9 και Δέσποινα Ανδρέου-Λεωφ. Αρτέμιδος 30.
Πάφος: Λένια Τσέλεπου-Ελευθερίου Βενιζέλου 91, Πάφος και Παναγιώτης Γαβριήλ-Βασιλέως Στασιοίκου 1, Πόλις Χρυσοχούς.
Ελεύθερη Αμμόχωστος: Στέλιος Στυλιανού-Σωτήρας 7Α, Παραλίμνι και Αντωνία Λεοντίου-Ελευθερίας 71, Δερύνεια.
Ο χάρτης με τα σημεία που καλύπτει κάθε διημερεύον φαρμακείο είναι ενδεικτικός, και οι περιοχές που δεν καλύπτονται ή δεν έχουν επιλογή είναι πολλές. Πέρα από την απόσταση που πρέπει να καλύψει κανείς για να βρει φαρμακείο ανοιχτό, υπάρχει και το πρόβλημα που δημιουργείται όταν, φτάνοντας στο φαρμακείο, πρέπει να επικοινωνήσει με τον φαρμακοποιό και να ζητήσει να εξυπηρετηθεί ή να ανακαλύψει πως το φάρμακο που ζητά δεν είναι διαθέσιμο στο διημερεύον φαρμακείο. Όπως μας ανέφερε ο κ. Κουλούμας, επίτιμος πρόεδρος της ΟΣΑΚ, αίτημα της Ομοσπονδίας ήταν να αυξηθεί ο αριθμός των διανυκτερευόντων φαρμακείων ανά δήμο —σε κάθε δήμο, και όχι μόνο στους μεγάλους αστικούς δήμους. Αλήθεια, όμως, τι συμβαίνει με τα φαρμακεία στις αγροτικές ή ορεινές περιοχές;
Τι γίνεται στον Πύργο Τηλλυρίας;
Ενδεικτική είναι η περίπτωση του Κάτω Πύργου Τηλλυρίας. Η κοινότητα, όπως είχε καταγράψει ο «Πολίτης» ήδη από το 2019, «δεν διαθέτει ούτε ιδιωτικό φαρμακείο», και η κατάσταση παραμένει αμετάβλητη έως σήμερα: κανένα φαρμακείο δεν είναι καταχωρισμένο στην περιοχή στον ισχύοντα Κατάλογο Ιδιωτικών Φαρμακείων του 2026. Το πλησιέστερο φαρμακείο βρίσκεται στην Πόλη Χρυσοχούς, σε απόσταση περίπου πενήντα λεπτών οδικώς μέσα από ορεινό δρόμο. Και είναι ακριβώς εκεί, στην Πόλη Χρυσοχούς, όπου βρισκόταν το ένα από τα μόλις δύο διημερεύοντα φαρμακεία που κάλυπταν ολόκληρη την επαρχία Πάφου την Τρίτη 8 Σεπτεμβρίου 2026 —το άλλο στην πόλη της Πάφου. Για τους κατοίκους του Κάτω Πύργου, δηλαδή, η έκτακτη πρόσβαση σε φαρμακείο προϋποθέτει διαδρομή που, ακόμη και σε ημέρα διημέρευσης, παραμένει εξίσου μακρινή.
Η εκτός πόλεων εξυπηρέτηση
Στις υπόλοιπες ορεινές και αγροτικές περιοχές τα φαρμακεία, λόγω του μικρού αριθμού τους, έχουν το δικαίωμα να ακολουθούν ελεύθερο ωράριο, προκειμένου να εξυπηρετούν τους κατοίκους των κοινοτήτων. Η γνωριμία μεταξύ των κατοίκων καθιστά την επικοινωνία με τον ιδιοκτήτη του φαρμακείου εύκολη υπόθεση. Τι συμβαίνει όμως στην περίπτωση που κάποιος επισκέπτης ή τουρίστας χρειαστεί φαρμακείο; Πού θα ενημερωθεί, πώς θα εξυπηρετηθεί, και με ποιον τρόπο το φαρμακείο προσφέρει την πρωτοβάθμια φροντίδα που απαιτείται;
Ένα application θα μας σώσει
Ο κ. Κουλούμας μάς επισήμανε πως υπάρχει πρόταση για τη δημιουργία εφαρμογής, η οποία θα δείχνει τα φαρμακεία που λειτουργούν, διημερεύουν και διανυκτερεύουν, όχι μόνο στα μεγάλα αστικά κέντρα αλλά και στις τουριστικές ζώνες, στην ύπαιθρο και στις ορεινές περιοχές, ενώ θα ενημερώνει και για τα φάρμακα που βρίσκονται σε έλλειψη. Η πρόταση έχει τεθεί ενώπιον του Συμβουλίου Φαρμακευτικής, και εν έτει 2026 η υλοποίηση ενός τέτοιου εργαλείου, όχι μόνο στα Ελληνικά αλλά και στα Αγγλικά, είναι, αν όχι επιβεβλημένη, τουλάχιστον ζωτικής σημασίας, εφόσον η υγεία των πολιτών σε περιοχές που επιθυμούμε να αναζωογονήσουμε πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη.
