Σοβαρά ερωτήματα γύρω από τις πρακτικές που ακολουθούνται σε κέντρα εξωσωματικής γονιμοποίησης στα κατεχόμενα προκαλούν οι νέες αποκαλύψεις του BBC, σύμφωνα με τις οποίες τουλάχιστον 30 παιδιά ενδέχεται να έχουν συλληφθεί με σπέρμα ή ωάρια διαφορετικών δοτών από εκείνους που είχαν επιλέξει οι γονείς τους. Έντεκα από τα παιδιά έχουν υποβληθεί σε τεστ DNA, ενώ περίπου οι μισές από τις περιπτώσεις που εξετάζει το βρετανικό δίκτυο συνδέονται με το Dogus IVF Centre. Το βρετανικό ΥΠΕΞ προειδοποιεί παράλληλα όσους εξετάζουν θεραπείες γονιμότητας στα κατεχόμενα ότι αυτές ενέχουν κινδύνους και ότι οι κλινικές δεν υπόκεινται στο ίδιο ρυθμιστικό πλαίσιο με εκείνες στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Παρακολουθεί το Υπουργείο Υγείας
Την υπόθεση παρακολουθεί και το Υπουργείο Υγείας της Κυπριακής Δημοκρατίας. Όπως ανέφερε στον «Π» η ανώτερη λειτουργός Νοσοκομειακού Εργαστηρίου του Υπουργείου Υγείας, δρ Καρολίνα Στυλιανού, δεν είναι η πρώτη φορά που διατυπώνονται καταγγελίες για κέντρα εξωσωματικής στα κατεχόμενα και τις πρακτικές που ακολουθούν. Ξεκαθάρισε, ωστόσο, ότι το Υπουργείο Υγείας δεν έχει τη δυνατότητα να ασκήσει έλεγχο ή να παρέμβει στα κέντρα που λειτουργούν στα κατεχόμενα. Την ίδια ώρα, υπογράμμισε ότι δεν υπάρχει μέχρι σήμερα καταγγελία ή αναφορά που να εμπλέκει κέντρο ή κλινική στις ελεύθερες περιοχές σε ανάλογες πρακτικές, σημειώνοντας ότι στην Κυπριακή Δημοκρατία υπάρχει νομοθετικό πλαίσιο και διενεργούνται αυστηροί έλεγχοι στη βάση ευρωπαϊκών προδιαγραφών.
Ένας δότης ανά οικογένεια
Ιδιαίτερα αυστηρές είναι οι πρόνοιες που αφορούν τη χρήση γενετικού υλικού από δότη στις ελεύθερες περιοχές. Βασική δικλίδα αποτελεί ο περιορισμός της χρήσης του ίδιου δότη για τη δημιουργία παιδιών σε μία μόνο οικογένεια στην Κύπρο. Η πρόνοια περιορίζει τον κίνδυνο να υπάρχουν πολλαπλά παιδιά από τον ίδιο δότη σε διαφορετικές οικογένειες εντός της Δημοκρατίας και, κατ' επέκταση, άγνωστα μεταξύ τους γενετικά αδέλφια. Το στοιχείο αποκτά ιδιαίτερη σημασία υπό το φως των αποκαλύψεων στα κατεχόμενα, καθώς μία από τις ανησυχίες που εκφράζουν οι οικογένειες στην έρευνα του BBC είναι ακριβώς το ενδεχόμενο να υπάρχουν άγνωστα μεταξύ τους ετεροθαλή αδέλφια.
Ακόμη με βάση την κυπριακή νομοθεσία, πριν από τη χρήση του γενετικού υλικού, ο δότης υποβάλλεται σε κλινική αξιολόγηση και στους προβλεπόμενους εργαστηριακούς ελέγχους, μεταξύ άλλων για κληρονομικά, γενετικά και μεταδοτικά νοσήματα. Μετά από συμβουλευτική διαδικασία, το ζευγάρι ή η μονήρης γυναίκα δικαιούται να επιλέξει τον δότη που θα χρησιμοποιηθεί, χωρίς να αποκαλύπτεται η ταυτότητά του.
Ιχνηλάσιμο το υλικό
Κομβική δικλίδα του συστήματος αποτελεί η ιχνηλασιμότητα. Η νομοθεσία απαιτεί η διακίνηση αναπαραγωγικού ιστού, γαμετών και εμβρύων να γίνεται κατά τρόπο που επιτρέπει την ιχνηλάτηση από τον δότη μέχρι τον λήπτη και αντίστροφα. Οι Μονάδες Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής τηρούν τα σχετικά αρχεία, ενώ το Συμβούλιο Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής διατηρεί απόρρητο αρχείο με τα στοιχεία ταυτοποίησης και τα ιατρικά δεδομένα των δοτών, καθώς και άλλα προβλεπόμενα μητρώα. Η υποχρέωση ιχνηλασιμότητας καλύπτει και γενετικό υλικό που εισάγεται από το εξωτερικό, για το οποίο εφαρμόζονται οι προβλεπόμενες προδιαγραφές ποιότητας και ασφάλειας.
Καμία Μονάδα Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής δεν μπορεί παράλληλα να λειτουργεί χωρίς άδεια από το αρμόδιο συμβούλιο, με την άδεια να έχει τριετή διάρκεια και να ανανεώνεται εφόσον εξακολουθούν να πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις.
Έλεγχοι και κυρώσεις
Το σύστημα δεν περιορίζεται στην αδειοδότηση. Προβλέπονται τακτικοί και έκτακτοι έλεγχοι στις μονάδες, με το διάστημα μεταξύ δύο επιθεωρήσεων να μην μπορεί να υπερβαίνει τα δύο χρόνια. Οι επιθεωρητές έχουν δικαίωμα να ελέγχουν εγκαταστάσεις, εξοπλισμό, βιβλία, μητρώα, έγγραφα και ηλεκτρονικά δεδομένα, ενώ έρευνα μπορεί να πραγματοποιηθεί και κατόπιν γραπτής καταγγελίας. Οι μονάδες έχουν παράλληλα υποχρέωση να ενημερώνουν χωρίς καθυστέρηση το συμβούλιο για σοβαρά ανεπιθύμητα ή μη αναμενόμενα συμβάντα που σχετίζονται με τη θεραπεία ή τη διάθεση γαμετών και εμβρύων.
Σε περίπτωση παραβάσεων, οι κυρώσεις δεν περιορίζονται σε συστάσεις. Προβλέπεται, αναλόγως της παράβασης, επιβολή διοικητικών προστίμων, αναστολή ή ανάκληση της άδειας λειτουργίας, ενώ για σοβαρές παραβιάσεις προβλέπονται και ποινικές κυρώσεις. Σε περιπτώσεις όπου προκύπτουν σοβαρές ενδείξεις παραβίασης, υπάρχει επίσης δυνατότητα αναστολής της χρήσης συγκεκριμένου γενετικού υλικού.
