Πάνω από τα μισά αντιβιοτικά που καταναλώνονται στην Κύπρο χορηγούνται εντός νοσηλευτηρίων. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, η νοσοκομειακή κατανάλωση αντιβιοτικών αυξήθηκε από 45,2% το 2011 σε 56,5% το 2017, ενώ το 2023 πλησίασε το 58%, καταγράφοντας μια σταθερά ανοδική τάση τα τελευταία χρόνια. Σε αντίστοιχα επίπεδα κινείται και τα επόμενα χρόνια, με βάση τα στοιχεία του ευρωπαϊκού δικτύου επιτήρησης ESAC-Net.
Σε αυτό το περιβάλλον υψηλής χρήσης αντιμικροβιακών, τίθεται σε εφαρμογή το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Πρόληψη και τον Έλεγχο των Λοιμώξεων σε Χώρους Παροχής Υπηρεσιών Υγείας, με στόχο να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίον οργανώνεται και ελέγχεται η καθημερινή λειτουργία των δημόσιων και ιδιωτικών νοσηλευτηρίων. Το νέο Σχέδιο εκπονήθηκε από τις Ιατρικές Υπηρεσίες και Υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας του Υπουργείου Υγείας, σε συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς, και ευθυγραμμίζεται με τις κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC). Αφορά το σύνολο των δομών υγείας και συνδέεται άμεσα με τη διαχείριση των νοσοκομειακών λοιμώξεων αλλά και με την αντιμετώπιση της μικροβιακής αντοχής. Σε αντίθεση με προηγούμενες πολιτικές, το Σχέδιο συνοδεύεται από συγκεκριμένες υποχρεώσεις και μηχανισμούς παρακολούθησης, οι οποίοι επηρεάζουν άμεσα την εσωτερική οργάνωση των νοσηλευτηρίων.
Δομές μέσα στα νοσοκομεία
Κεντρικό στοιχείο του Σχεδίου αποτελεί η υποχρεωτική σύσταση και λειτουργία Επιτροπών Ελέγχου Λοιμώξεων σε όλα τα νοσηλευτήρια, δημόσια και ιδιωτικά. Παράλληλα, προβλέπεται η δημιουργία Ομάδων Επιμελητείας Αντιβιοτικών, με αρμοδιότητα την παρακολούθηση και τη βελτιστοποίηση της χρήσης αντιμικροβιακών.
Οι δομές αυτές καλούνται να λειτουργούν σε μόνιμη βάση, με σαφείς ρόλους και ευθύνες, και να συνεργάζονται με τις κλινικές, τα μικροβιολογικά εργαστήρια και τα νοσοκομειακά φαρμακεία. Στόχος είναι η ενσωμάτωση της πρόληψης και του ελέγχου λοιμώξεων στην καθημερινή κλινική πρακτική και όχι η αντιμετώπισή τους ως αποσπασματική διαδικασία.
Η επιτήρηση ως καθημερινή διαδικασία
Το Σχέδιο δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην επιτήρηση των λοιμώξεων που σχετίζονται με τη νοσηλεία. Μεταξύ άλλων, προβλέπεται η συστηματική καταγραφή μικροβιαιμιών, λοιμώξεων από Clostridioides difficile, λοιμώξεων χειρουργικής θέσης για συγκεκριμένες επεμβάσεις, καθώς και νοσοκομειακής πνευμονίας, ιδίως στις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ). Η επιτήρηση αυτή δεν περιορίζεται στη συλλογή στατιστικών δεδομένων αλλά συνδέεται με την ανάλυση τάσεων και την ανατροφοδότηση προς τις κλινικές, με στόχο την έγκαιρη παρέμβαση και τη βελτίωση των πρακτικών.
BIOCARE
Κομβικό εργαλείο στην εφαρμογή του Σχεδίου αποτελεί η εθνική ηλεκτρονική πλατφόρμα BIOCARE. Μέσω της πλατφόρμας, τα νοσηλευτήρια καλούνται να υποβάλλουν δεδομένα για τις νοσοκομειακές λοιμώξεις, τη μικροβιακή αντοχή και τη νοσοκομειακή κατανάλωση αντιμικροβιακών. Κάθε νοσηλευτήριο θα έχει πρόσβαση στα δικά του δεδομένα και στις σχετικές στατιστικές αναφορές, ενώ το Υπουργείο Υγείας θα λαμβάνει συγκεντρωτικά, ανώνυμα στοιχεία σε εθνικό επίπεδο. Σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα, τα βασικά υποσυστήματα της πλατφόρμας αναμένεται να τεθούν σε λειτουργία έως το τέλος του 2025, με επιπλέον δείκτες ποιότητας να ακολουθούν το 2026.
Πρωτόκολλα και συμμόρφωση
Πέρα από τις δομές και τα ψηφιακά εργαλεία, το Σχέδιο προβλέπει συνεχιζόμενη εκπαίδευση του υγειονομικού προσωπικού σε θέματα πρόληψης και ελέγχου λοιμώξεων. Περιλαμβάνει την επικαιροποίηση κλινικών κατευθυντήριων οδηγιών, καθώς και μηχανισμούς παρακολούθησης της συμμόρφωσης με βασικές πρακτικές, όπως η υγιεινή των χεριών. Η εκπαίδευση και η αξιολόγηση εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο πολυτροπικών παρεμβάσεων, όπως αυτές προτείνονται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, με έμφαση στη συστηματική εφαρμογή και όχι στην αποσπασματική υιοθέτηση μέτρων.
Το Εθνικό Σχέδιο Δράσης και η παράλληλη εφαρμογή της Εθνικής Στρατηγικής για τη Μικροβιακή Αντοχή 2026–2030 εντάσσονται σε αυτό το πλαίσιο, εισάγοντας δεσμευτικές διαδικασίες και εργαλεία επιτήρησης σε ένα σύστημα υγείας με ήδη καταγεγραμμένες προκλήσεις.
