Πολύς λόγος γίνεται τις τελευταίες εβδομάδες για το σύστημα διορισμών στην Εκπαίδευση και ακόμη περισσότερος για το τι ισχύει στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες. Η συζήτηση έχει πλέον μετατραπεί σε ανοικτή αντιπαράθεση μεταξύ Υπουργείου Παιδείας και εκπαιδευτικών οργανώσεων, με τις ΠΟΕΔ, ΟΕΛΜΕΚ και ΟΛΤΕΚ να εξαγγέλλουν κοινή κινητοποίηση έξω από το Προεδρικό στις 8 Οκτωβρίου και την υπουργό Παιδείας, Αθηνά Μιχαηλίδου, να χαρακτηρίζει «εντελώς άτοπη» την απόφασή τους και να διαμηνύει ότι δεν θα ανεχθεί «εκβιασμούς», ενώ η κόντρα έχει περάσει πλέον και στο ποιος «παραπληροφορεί» ποιον για το τι προβλέπει η υπό διαμόρφωση πρόταση του ΥΠΑΝ και τι πρόκειται να συμβεί μετά το 2027.
Λάδι στη φωτιά έριξε και η τοποθέτηση της υπουργού ενώπιον της Βουλής για τον υφιστάμενο κατάλογο διοριστέων. «Δεν μπορείς να διορίζεις έναν άνθρωπο στην Εκπαίδευση με μοναδικό κριτήριο την ημερομηνία που πήρε το πτυχίο του. Σε ποια χώρα μπορείς να διοριστείς με μόνο κατάθεση του πτυχίου;», διερωτήθηκε, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις από πλευράς εκπαιδευτικών οργανώσεων.
Το ερώτημα που έθεσε η υπουργός είναι, πάντως, ελέγξιμο. Τι κάνουν πράγματι οι άλλες χώρες; Υπάρχει κάποια κοινή ευρωπαϊκή «συνταγή» για την πρόσληψη εκπαιδευτικών και υπάρχει αλλού σύστημα στο οποίο η σειρά διορισμού καθορίζεται ουσιαστικά από τη χρονική σειρά απόκτησης του πτυχίου; Ο «Π», αναζητώντας απαντήσεις, ανέτρεξε στο Education at a Glance 2025, την τελευταία ετήσια συγκριτική έκθεση του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (OECD), η οποία εξετάζει μεταξύ άλλων τους τρόπους πρόσληψης εκπαιδευτικών στα εκπαιδευτικά συστήματα που συμμετείχαν στην έρευνα.
Η εικόνα που προκύπτει δεν δίνει μία κοινή ευρωπαϊκή συνταγή. Άλλες χώρες χρησιμοποιούν ανταγωνιστικές εξετάσεις, άλλες πίνακες κατάταξης και μοριοδότηση και άλλες προσλαμβάνουν εκπαιδευτικούς για συγκεκριμένες κενές θέσεις. Μεταξύ, ωστόσο, των ευρωπαϊκών συστημάτων που καταγράφει ο OECD, δεν εντοπίζεται αντίστοιχο του κυπριακού καταλόγου διοριστέων, στο οποίο η χρονική σειρά απόκτησης του πτυχίου καθορίζει ουσιαστικά τη σειρά προτεραιότητας για διορισμό. Διαφορετικά μοντέλα υπάρχουν πολλά. Το κυπριακό, όμως, δεν βρίσκει αντίστοιχό του στα ευρωπαϊκά συστήματα που καταγράφονται στην έκθεση.
Η Ελλάδα άλλαξε δρόμο
Ενδιαφέρον για τη συζήτηση που γίνεται αυτή την περίοδο στη χώρα μας παρουσιάζει η Ελλάδα, η οποία επίσης διαθέτει κεντρικό σύστημα κατάταξης και τοποθέτησης, χωρίς όμως σήμερα να χρησιμοποιεί ούτε χρονική προτεραιότητα βάσει πτυχίου ούτε γραπτή εξέταση. Μέχρι το 2019 οι υποψήφιοι εκπαιδευτικοί διορίζονταν βάσει της βαθμολογίας τους σε κεντρική γραπτή εξέταση. Έκτοτε αυτή αντικαταστάθηκε από σύστημα μοριοδότησης. Το ΑΣΕΠ κατατάσσει τους εκπαιδευτικούς με βάση ακαδημαϊκά προσόντα, προϋπηρεσία και κοινωνικά κριτήρια και η επιλογή και τοποθέτηση γίνεται με βάση τις μονάδες που συγκεντρώνει ο κάθε υποψήφιος. Οι διευθυντές των σχολείων δεν συμμετέχουν στην επιλογή.
Εξετάσεις από το ένα τρίτο
Η εξέταση, πάντως, κάθε άλλο παρά αποτελεί τον μοναδικό δρόμο στην Ευρώπη. Σύμφωνα με το Education at a Glance 2025, περίπου στο ένα τρίτο των χωρών και οικονομιών που εξετάζει ο OECD, οι υποψήφιοι καλούνται να παρακαθήσουν σε εξέταση και μόνο οι επιτυχόντες στη συνέχεια τοποθετούνται σε σχολεία. Τέτοιου είδους συστήματα υπάρχουν σε χώρες όπως η Γαλλία, η Ισπανία, η Γερμανία, η Ρουμανία και η Ιταλία.
Η Γαλλία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα καθώς για την απόκτηση μόνιμης θέσης απαιτείται επιτυχία σε εθνικό ανταγωνιστικό διαγωνισμό. Ακόμη και εκπαιδευτικοί που μπορούν, έπειτα από χρόνια υπηρεσίας, να εξασφαλίσουν σύμβαση αορίστου χρόνου δεν θεωρούνται πλήρως προσοντούχοι για μόνιμη δημοσιοϋπαλληλική θέση εάν δεν περάσουν τον απαιτούμενο διαγωνισμό. Στην Ισπανία επίσης η είσοδος στα Σώματα των μόνιμων εκπαιδευτικών γίνεται μέσω διαδικασίας «concurso-oposición», η οποία συνδυάζει γραπτή εξέταση και αξιολόγηση προσόντων.
Τι κάνουν οι υπόλοιποι;
Στον αντίποδα βρίσκονται περίπου τα δύο τρίτα των συστημάτων. Εκεί, σύμφωνα με τον OECD, οι απόφοιτοι αποκτούν το απαιτούμενο δίπλωμα ή πιστοποίηση και υποβάλλουν αιτήσεις για διαθέσιμες θέσεις στα σχολεία, συχνά με σημαντική τοπική αυτονομία. Στην Ολλανδία, για παράδειγμα, τα σχολεία μπορούν να προσλαμβάνουν εκπαιδευτικούς που πληρούν τις νόμιμες απαιτήσεις επάρκειας, έχοντας μάλιστα τη δυνατότητα να θέτουν πρόσθετα κριτήρια. Στη Σουηδία βασική προϋπόθεση για μόνιμη πρόσληψη είναι κατά κανόνα η πιστοποίηση του εκπαιδευτικού, χωρίς να μεσολαβεί γραπτή εξέταση.
Διαφορετική είναι και η αυστριακή πρακτική. Για το σχολικό έτος 2026-27, για παράδειγμα, στη Βιέννη προκηρύσσονται συγκεκριμένες κενές θέσεις και οι ενδιαφερόμενοι υποβάλλουν ηλεκτρονικά αίτηση για ένα ή περισσότερα σχολεία. Για τα σχολεία υποχρεωτικής εκπαίδευσης, η τοποθέτηση πραγματοποιείται ανάλογα με τις ανάγκες και τον βαθμό επείγοντος των σχολικών μονάδων.
Στα άκρα η κόντρα
Την ώρα πάντως που τα ευρωπαϊκά συστήματα δείχνουν ότι δεν υπάρχει μία και μοναδική συνταγή για τους διορισμούς, στην Κύπρο η συζήτηση έχει εξελιχθεί σε μετωπική σύγκρουση. Οι διαφορετικές θέσεις καταγράφηκαν χθες στην εκπομπή «Πρωινή Επιθεώρηση» του Πολίτη 107.6 & 97.6, όπου παρενέβησαν ο αντιπρόεδρος της ΠΟΕΔ Απόστολος Σκουρουπάτης, η υπουργός Παιδείας Αθηνά Μιχαηλίδου και ο αντιπρόεδρος της ΟΕΛΜΕΚ Κυριάκος Ματθαίου.
Ο κ. Σκουρουπάτης υπεραμύνθηκε της απόφασης των τριών εκπαιδευτικών οργανώσεων για κοινή κινητοποίηση έξω από το Προεδρικό, υποστηρίζοντας ότι η ολοκληρωμένη πρόταση του ΥΠΑΝ θα έπρεπε να είχε ήδη παρουσιαστεί και ότι η καθυστέρηση αφήνει «στον αέρα» χιλιάδες εκπαιδευτικούς αλλά και το ίδιο το δημόσιο σχολείο. Προειδοποίησε παράλληλα ότι, εάν εφαρμοζόταν σήμερα το σύστημα όπως προβλέπεται, θα προέκυπταν σοβαρά προβλήματα στελέχωσης.
Η υπουργός Παιδείας απάντησε κάνοντας λόγο για «σοβαρή παραπληροφόρηση». Απέρριψε την εικόνα ότι το υπουργείο έρχεται τώρα να καταργήσει τους υφιστάμενους καταλόγους, υπενθυμίζοντας ότι η κατάργηση του καταλόγου διοριστέων αποφασίστηκε νομοθετικά από το 2015. Απέρριψε επίσης τις αναφορές ότι οι αορίστου χρόνου, οι συμβασιούχοι και άλλοι ήδη υπηρετούντες εκπαιδευτικοί κινδυνεύουν να μείνουν χωρίς εργασία. Σύμφωνα με την υπουργό, η πρόταση του ΥΠΑΝ προβλέπει τη δημιουργία κλειστού μητρώου, μέσω του οποίου οι ήδη υπηρετούντες θα έχουν αποκλειστικότητα στην κάλυψη συγκεκριμένων θέσεων. Αυτό, ωστόσο, δεν θα συνεπάγεται αυτόματη μονιμοποίηση, καθώς για τη μονιμοποίηση θα απαιτείται εξέταση κατάταξης, στην οποία θα συνυπολογίζεται και η προϋπηρεσία. Η ίδια απέρριψε ως κινδυνολογία και τις προειδοποιήσεις ότι μετά το 2027 τα σχολεία κινδυνεύουν να μείνουν χωρίς εκπαιδευτικούς.
Η κατηγορία περί «παραπληροφόρησης» επέστρεψε, ωστόσο, προς την υπουργό από την ΟΕΛΜΕΚ. Ο αντιπρόεδρος της Οργάνωσης, Κυριάκος Ματθαίου, υποστήριξε ότι το υπουργείο δεν έχει παρουσιάσει μέχρι σήμερα ολοκληρωμένο σχέδιο και ότι κάθε νέα εκδοχή δημιουργεί νέες στρεβλώσεις. Ο κ. Ματθαίου έθεσε ιδιαίτερα το ζήτημα των εκπαιδευτικών που έχουν ήδη παρακαθήσει επανειλημμένα σε εξετάσεις και ενδέχεται να κληθούν να ανταγωνιστούν εκ νέου νέους υποψηφίους υπό διαφορετικούς όρους. Υπεραμύνθηκε, τέλος, της κινητοποίησης, υποστηρίζοντας ότι στόχος είναι να ασκηθεί πίεση στην κυβέρνηση για να καταθέσει ολοκληρωμένο σχέδιο και απορρίπτοντας την κριτική ότι οι οργανώσεις επιχειρούν να εκβιάσουν εξελίξεις ενώ ο διάλογος βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη.
