Ολοκληρωμένα μόνο στα χαρτιά
Οι φωτογραφίες της ίδιας της Ελεγκτικής κόβουν κάθε περιθώριο ωραιοποίησης. Πρόχειρες ηλεκτρολογικές συνδέσεις, παρεμβάσεις σε διατάξεις ασφαλείας ηλεκτρικών πινάκων και κλιματιστικά να λειτουργούν πάνω σε εγκαταστάσεις που δεν είχαν ακόμη περάσει την προβλεπόμενη διαδικασία ελέγχου και πιστοποίησης.
Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα εντοπίζεται στο Λύκειο Εθνομάρτυρα Κυπριανού στον Στρόβολο. Εκεί η ΕΥ καταγράφει σημαντικά θέματα ασφάλειας στην ηλεκτρολογική εγκατάσταση, μεγάλο αριθμό κλιματιστικών χωρίς ηλεκτρική σύνδεση, εκκρεμείς εργασίες και αναβάθμιση φορτίου, εκ περιτροπής λειτουργία όσων μηχανημάτων ήταν συνδεδεμένα και πρόχειρες συνδέσεις ώστε αυτά να μπορούν προσωρινά να λειτουργούν. Σε ηλεκτρικό πίνακα διαπιστώθηκε ακόμη ότι είχε αφαιρεθεί η μανδάλωση της θύρας, με αποτέλεσμα να είναι δυνατή η πρόσβαση χωρίς προηγουμένως να απομονώνεται η ηλεκτρική παροχή. Η ΕΥ σημειώνει ότι αυτό ενδεχομένως συνδεόταν με την ανάγκη συχνής επαναφοράς διακόπτη που έπεφτε από υπερφόρτωση. Σε άλλη περίπτωση αναφέρθηκε ότι διακόπτης προστασίας έπεσε και επαναφέρθηκε επτά φορές μέσα στην ίδια ημέρα.
«Πρώτη περίοδο εσείς, δεύτερη εμείς»
Η εικόνα δεν περιορίζεται, όμως, σε ένα σχολείο. Στο Δημοτικό Έγκωμης Α΄, το οποίο το ΥΠΑΝ εμφάνιζε επίσης ως «σε λειτουργία», η Ελεγκτική διαπίστωσε ότι εκκρεμούσαν ηλεκτρολογικές εργασίες ή και αναβάθμιση του ηλεκτρικού φορτίου, καθώς και έλεγχος από την ΑΗΚ. Μέχρι τότε, τα κλιματιστικά λειτουργούσαν εκ περιτροπής επειδή το διαθέσιμο φορτίο δεν επαρκούσε.
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Δημοτικού Αγλαντζιάς ΣΤ΄. Παρότι το σχολείο παρουσιαζόταν ως «σε λειτουργία» και από τη Σχολική Εφορεία ως «με ολοκληρωμένες εργασίες», η Ελεγκτική κατέγραψε εκ περιτροπής λειτουργία των κλιματιστικών λόγω ανεπαρκούς φορτίου και συχνή πτώση του κεντρικού διακόπτη από υπερφόρτωση της ηλεκτρολογικής εγκατάστασης κατά την κανονική λειτουργία του σχολείου.
Διαγωνισμοί για λίγους
Πίσω από την προβληματική εικόνα των εγκαταστάσεων βρίσκεται και ένα σύστημα αναθέσεων με εξαιρετικά στενή συμμετοχή.
Στη Λευκωσία, διαγωνισμός της πρώτης φάσης με εκτιμώμενη αξία €280.000 κατακυρώθηκε στις €570.670, με μία μόνο προσφορά και απόκλιση 103,8%. Και οι τρεις φάσεις κατακυρώθηκαν στην Blue Sun Automation Ltd, με τις συμβάσεις από συνολική εκτιμώμενη αξία €2,68 εκατ. να φτάνουν τα €3,31 εκατ., αυξημένες κατά 23,6%.
Στη Λεμεσό, οι εννέα συμβάσεις εγκαταστατών που καταγράφει η έκθεση μοιράστηκαν μεταξύ Teklima, Chanat και Blue Sun. Σε μία περίπτωση, εκτιμώμενη αξία €125.000 κατέληξε στις €216.000, με μία μόνο προσφορά και απόκλιση 72,8%.
Η ΕΥ αποδίδει μέρος του περιορισμένου ανταγωνισμού στα ιδιαίτερα υψηλά κριτήρια συμμετοχής και στην ανεπαρκή έρευνα αγοράς. Παράλληλα, από τα 5.165 κλιματιστικά του σχεδιασμού, τα 4.526, δηλαδή 88%, ήταν Midea και τα υπόλοιπα 639 Gree. Η Ελεγκτική διευκρινίζει ότι η συγκέντρωση αυτή δεν αποδεικνύει από μόνη της περιορισμό του ανταγωνισμού, θεωρεί όμως ότι οι παράγοντες που οδήγησαν σε αυτήν πρέπει να εξεταστούν.
Χωρίς πλάνο
Την ίδια στιγμή, η Ελεγκτική αναφέρει ότι όταν ζήτησε από το ΥΠΑΝ πλήρες πλάνο εγκατάστασης ανά σχολείο και επαρχία, με συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα, το υπουργείο δεν ήταν σε θέση να το παραδώσει. Η αναλυτική κατάσταση δόθηκε μετά από διάστημα πέραν των δύο ετών και αφού είχε ολοκληρωθεί ο έλεγχος. Η υλοποίηση είχε ανατεθεί στις Σχολικές Εφορείες παρά την περιορισμένη τεχνική στελέχωσή τους, ενώ κεντρικός συντονιστής από το ΥΠΑΝ ορίστηκε μόλις τον Απρίλιο του 2026, όταν το έργο βρισκόταν ήδη στην τρίτη φάση του αρχικού σχεδιασμού.
Ζητά αποσύνδεση και έλεγχο παντού
Η κατάληξη της Ελεγκτικής είναι αντίστοιχη της σοβαρότητας των ευρημάτων. Ζητά άμεση αποσύνδεση και τερματισμό λειτουργίας όσων κλιματιστικών λειτουργούν χωρίς να έχουν ολοκληρωθεί η τελική επιθεώρηση, ο έλεγχος και η πιστοποίηση της ηλεκτρικής εγκατάστασης. Ζητά επίσης να εξεταστούν τυχόν ευθύνες προσώπων στο ΥΠΑΝ ή στις Σχολικές Εφορείες που επέτρεψαν τη λειτουργία πριν ολοκληρωθεί η νόμιμη διαδικασία και να γίνει άμεσος έλεγχος όλων των σχολείων στα οποία έχουν εγκατασταθεί ή εγκαθίστανται κλιματιστικά, ώστε να εντοπιστούν και να διορθωθούν τυχόν αποκλίσεις ασφάλειας.
