Έξι μήνες μετά την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς, το Υπουργείο Παιδείας εξέδωσε την Τετάρτη εγκύκλιο που επιτρέπει στα σχολεία, στους μαθητές και στους εκπαιδευτικούς να συμμετάσχουν στο πρόγραμμα Εκπαίδευσης Ειρήνης «Imagine» για το υπόλοιπο της σχολικής χρονιάς.
Η εγκύκλιος ανοίγει τον δρόμο για εθελοντική συμμετοχή στα προγράμματα που υλοποιεί ο Όμιλος Ιστορικού Διαλόγου και Έρευνας (ΟΙΔΕ) είτε στους χώρους των σχολείων είτε στην περιοχή του Λήδρα Πάλας.
Αυτό γίνεται μετά από αυξανόμενη κριτική και από τις δύο κοινότητες για τις δραστηριότητες Εκπαίδευσης Ειρήνης που προορίζονταν να έχουν δικοινοτικό χαρακτήρα. Η τουρκοκυπριακή ηγεσία απέσυρε τη συμμετοχή της από κοινές δραστηριότητες Εκπαίδευσης Ειρήνης το 2022, όταν ο Ερσίν Τατάρ τράβηξε την κοινότητά του εκτός προγράμματος.
Παρ' όλα αυτά, ο ΟΙΔΕ συνέχισε τις δραστηριότητες όπου ήταν δυνατόν, είτε μονοκοινοτικά είτε δικοινοτικά, με εθελοντική συμμετοχή κατά τις σχολικές ώρες, καλυπτόμενες από εγκύκλιο του υπουργείου που εκδίδεται στην αρχή κάθε σχολικής χρονιάς, καθώς και τα Σαββατοκύριακα. Εκτός από τον Σεπτέμβριο του 2025, όταν το Υπουργείο Παιδείας φάνηκε να διστάζει και δεν εξέδωσε την προβλεπόμενη εγκύκλιο. Αυτό συνέβη μετά από παράπονα από ορισμένα πολιτικά κόμματα, κυρίως ΔΗΚΟ και ΕΛΑΜ, που αμφισβητούσαν την ορθότητα των διελεύσεων από τα οδοφράγματα από μαθητές, ακόμα και αν αυτές γίνονταν εκτός σχολικού ωραρίου και με εθελοντική συμμετοχή.
Ως αποτέλεσμα, το βραβευμένο και ιδιαίτερα επιτυχημένο πρόγραμμα «Imagine», που ξεκίνησε το 2017, υπό την αιγίδα της δικοινοτικής Τεχνικής Επιτροπής Παιδείας, δεν έχει προχωρήσει από το 2022.
Την ίδια ώρα, ο νυν Τουρκοκύπριος ηγέτης, Τουφάν Έρχιουρμαν, δεν έχει ζητήσει ακόμη την επιστροφή στο δικοινοτικό πρόγραμμα, παρά τη στήριξη που έλαβε για την ειρηνική του ατζέντα τον Οκτώβριο, όταν κέρδισε την ηγεσία στον πρώτο γύρο των εκλογών.
Ανάγκη για άμεση δράση
Η τελευταία έκθεση του Γραφείου του Ύπατου Αρμοστή των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (OHCHR), για την περίοδο Δεκεμβρίου 2024 – Νοεμβρίου 2025, ζητά «άμεση δράση».
Η έκθεση αναφέρει ότι είναι «επιτακτική η ανάγκη να αντιμετωπιστεί η χρόνια έλλειψη προόδου στην προώθηση της Εκπαίδευσης Ειρήνης στην Κύπρο, η οποία έχει τη δυνατότητα να μεταμορφώσει την κυπριακή κοινωνία, με τη σημαντική συμμετοχή των παιδιών, ακόμα και ως μελλοντικών ηγετών, στην ενίσχυση της κοινωνικής ένταξης και συνοχής, στοιχεία κρίσιμα για την επιτυχία και τη βιωσιμότητα των ειρηνευτικών προσπαθειών».
Κατά την περίοδο αναφοράς, παρά τις επανειλημμένες εκκλήσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας και του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, «δεν υπήρξε καμία πρόοδος στην προώθηση της Εκπαίδευσης Ειρήνης στο νησί, συμπεριλαμβανομένης της κοινής επανεξέτασης σχολικών εγχειριδίων και της εφαρμογής των συστάσεων της κοινής έκθεσης του 2017 της Τεχνικής Επιτροπής Παιδείας».
Η έκθεση επισημαίνει επίσης ότι, λόγω της έλλειψης προόδου, το εθνικιστικό αφήγημα γύρω από τα γεγονότα του 1963/64 και του 1974 συνεχίζει να μεταφέρεται στα σχολεία σε όλο το νησί.
Εκφράζει επίσης λύπη που η τ/κ πλευρά δεν έχει επανέλθει στο βραβευμένο «Imagine». «Το πρόγραμμα αυτό είναι ο μοναδικός μηχανισμός στην Κύπρο που έχει φέρει με επιτυχία κοντά πάνω από 8.000 μαθητές και 2.560 εκπαιδευτικούς και από τις δύο κοινότητες, προωθώντας την εμπιστοσύνη».
Η έκθεση αναφέρει ότι το Υπουργείο Παιδείας δεν είχε εκδώσει εγκύκλιο για το πρόγραμμα «Imagine» λόγω επιθέσεων τον Φεβρουάριο και Μάρτιο 2025 από ορισμένους βουλευτές και πολιτικά κόμματα, που χρησιμοποίησαν διχαστικές αφηγήσεις και παραπληροφόρηση για να αμφισβητήσουν και να πολιτικοποιήσουν την ανταλλαγή μαθητικών επισκέψεων που οργανώθηκαν στο πλαίσιο του «Imagine».
Υπήρξαν ωστόσο και άλλοι βουλευτές, εκπαιδευτικοί και φορείς της κοινωνίας των πολιτών που εξέφρασαν την υποστήριξή τους στην υλοποίηση του προγράμματος.
Το υπουργείο επιστρέφει
Με την έκδοση της εγκυκλίου, οι δραστηριότητες κατάρτισης για τους μαθητές θα οργανωθούν κατά τις σχολικές ώρες, ενώ εργαστήρια και δικοινοτικό συνέδριο για τους εκπαιδευτικούς θα πραγματοποιηθούν εκτός σχολικού ωραρίου.
Οι δραστηριότητες περιλαμβάνουν εργαστήρια κατά του ρατσισμού για μαθητές Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης με στόχο την ενίσχυση της επικοινωνίας μεταξύ των κοινοτήτων της Κύπρου και την προώθηση της ειρήνης, της κατανόησης και της αντιρατσιστικής παιδείας στο νησί.
Τα εργαστήρια διεξάγονται σε δύο στάδια. Αρχικά, δημιουργείται στο σχολείο ασφαλές περιβάλλον για συζητήσεις γύρω από τα στερεότυπα, τις διακρίσεις και τον ρατσισμό. Ακολουθούν επισκέψεις στο Σπίτι της Συνεργασίας στην περιοχή του Λήδρα Πάλας, όπου οι μαθητές συναντούν τους Τουρκοκύπριους συνομηλίκους τους, εφόσον το πρόγραμμα υλοποιείται στην αρχική του μορφή.
Άλλες δραστηριότητες περιλαμβάνουν εκπαιδευτικούς περιπάτους μέσα στα Τείχη της Λευκωσίας, όπου οι μαθητές εξερευνούν την ιστορία της πόλης και των κοινοτήτων της. Αυτές οι επισκέψεις δεν περιλαμβάνουν αυτή τη στιγμή τη διέλευση από τα σημεία ελέγχου.
Ο ΟΙΔΕ προσφέρει επίσης εργαστήρια για εκπαιδευτικούς Προδημοτικής, Δημοτικής και Δευτεροβάθμιας/Τεχνικής Εκπαίδευσης με θέματα σχετικά με την «Εκπαίδευση για μια Κουλτούρα Ειρήνης και Μη Βίας» και την «Αντιρατσιστική Εκπαίδευση». Θα πραγματοποιηθεί επίσης μια δικοινοτική Ακαδημία Εκπαιδευτικών για την Ειρήνη, παρέχοντας κατάρτιση για τον σχεδιασμό μαθημάτων σχετικά με την Εκπαίδευση Ειρήνης.
Το πρόγραμμα «Imagine» χρηματοδοτείται από το Υπουργείο Εξωτερικών της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας.
