Η ορθή διαχείριση των οικιακών φαρμακευτικών αποβλήτων αποτελεί πλέον σημαντικό πυλώνα της περιβαλλοντικής πολιτικής στην Κύπρο. Μέσα από ένα οργανωμένο σύστημα συλλογής και ανακύκλωσης, ενισχύεται η προστασία της δημόσιας υγείας και του οικοσυστήματος, ενώ προωθείται η υπεύθυνη στάση πολιτών και φορέων απέναντι στη βιώσιμη διαχείριση απορριμμάτων. Από το 2024 και μέχρι τις 16 Απριλίου 2026 ολοκληρώθηκε η τοποθέτηση 583 κάδων ανακύλωσης οικιακών φαρμάκων στο 87% των φαρμακείων σε όλες τις επαρχίες της Κύπρου, εξασφαλίζοντας γεωγραφική κάλυψη ακόμη και σε απομακρυσμένες περιοχές, όπως ο Πύργος Τηλλυρίας. Σε 4.000 περίπου κιλά ανήλθαν παγκύπρια οι ποσότητες που συλλέχθηκαν το 2025.
Το Συλλογικό Σύστημα MediCycle της Green Dot, το οποίο χρηματοδοτούν οι εταιρείες που τοποθετούν στην αγορά φαρμακευτικά προϊόντα, παραλαμβάνει οικιακής χρήσης φάρμακα, που είτε έχει απέλθει η ημερομηνία λήξης είτε είναι ακατάλληλα για χρήση, με εξαίρεση τα εξειδικευμένα φάρμακα που χορηγούνται αποκλειστικά από νοσοκομειακά φαρμακεία για σοβαρές παθήσεις, καθώς και τα ελεγχόμενα φάρμακα σύμφωνα με το άρθρο 3 του περί Ναρκωτικών Φαρμάκων και Ψυχοτρόπων Ουσιών Νόμου. Το σύστημα παραλαμβάνει τα φάρμακα στη βασική τους συσκευασία, η οποία περιλαμβάνει συσκευασίες με κυψέλες χαπιών (blisters), δοχεία σιροπιών, σωληνάρια αλοιφών, εισπνεόμενα δοχεία, αμπούλες και κολλύρια. Εξαίρεση αποτελούν φάρμακα σε σύριγγες με βελόνες για λόγους ασφαλείας, τα οποία πρέπει να απορρίπτονται ως επικίνδυνα οικιακά απόβλητα, καθώς και οι χάρτινες εξωτερικές συσκευασίες, οι οποίες μπορούν να διοχετευτούν για ανακύκλωση.
31 εκατ. τεμάχια στην αγορά
Σύμφωνα με στοιχεία της MediCycle, oι 53 εταιρείες-μέλη που συμμετέχουν στο σύστημα τοποθετούν κάθε χρόνο στην αγορά, όπως διαφαίνεται στις δηλώσεις τους το 2025, περίπου 31 εκατομμύρια τεμάχια φαρμακευτικών προϊόντων οικιακής προέλευσης. «Η αναγκαιότητα λειτουργίας του συγκεκριμένου συστήματος διαχείρισης αποβλήτων έγκειται στο γεγονός ότι τα φάρμακα που καταλήγουν σε χώρους υγειονομικής ταφής, στις αποχετεύσεις ή σε άλλους υδάτινους αποδέκτες εγκυμονούν σοβαρούς κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία και το ευρύτερο οικοσύστημα, καθώς οι ουσίες αυτές μπορούν να ενταχθούν στην τροφική αλυσίδα μέσω του ρυπασμένου νερού και να επηρεάσουν τη φυσιολογική λειτουργία των ειδών», δήλωσε στον «Π» η Ιωάννα Κωνσταντινίδου, ανώτερη λειτουργός στον Κλάδο Κυκλικής Οικονομίας του Τμήματος Περιβάλλοντος.
Διαβάστε επίσης:
- Στα σκαριά το υπερσύγχρονο εργοστάσιο της Green Dot - Θα μειώσει την ταφή σκουπιδιών στην Κόσιη
- Στην τελική ευθεία η συλλογή και διαχείριση αποτσίγαρων
- «Big brother» κατά της ρύπανσης - Ο βαθμός εφαρμογής έξυπνων τεχνολογιών, τα κενά και τα πλάνα
- Καιγόμαστε από τα σκουπίδια μας - Δημόσιοι κίνδυνοι ΧΥΤΑ, ΧΥΤΥ, ΧΑΔΑ και ΟΕΔΑ
Συλλογή και καύση
«Η συλλογή των αποβλήτων γίνεται ανά τρίμηνο, εκτός εάν γεμίσει ο κάδος νωρίτερα και, στην περίπτωση αυτή, το φαρμακείο ειδοποιεί το σύστημα, το οποίο αναλαμβάνει το άδειασμα του κάδου εντός 48 ωρών», ανέφερε στον «Π» ο γενικός διευθυντής της Green Dot, Μάριος Βραχίμης. Μάλιστα έχει ξεκινήσει ένα πρόγραμμα τοποθέτησης QR CODE πάνω στους κάδους, για να μπορεί ο φαρμακοποιός να τον σαρώνει και άμεσα να ειδοποιείται το σύστημα για άδειασμα. Με αυτόν τον τρόπο θα μειωθεί ο χρόνος υποβολής αιτήματος για άδειασμα του κάδου και θα χαρτογραφηθούν οι κάδοι σε όλα τα φαρμακεία.
Η μεταφορά γίνεται χρησιμοποιώντας αδειοδοτημένα οχήματα της Green Dot, τα οποία διοχετεύουν τα απόβλητα σε αδειοδοτημένη μονάδα διαχείρισης στη Λεμεσό για καύση. Ακολούθως η τέφρα που απομένει αξιοποιείται από το Τσιμεντοποιείο Βασιλικού για ανάκτηση ενέργειας. Όπως εξήγησε, είναι τόσο πολλά και διαφορετικά τα υλικά που χρειάζονται για να παρασκευαστεί ένα φάρμακο ώστε η πλέον ενδεδειγμένη μέθοδος τελικής διαχείρισής τους να είναι η καύση.
Συλλέγονται συσκευασίες με κυψέλες χαπιών (blisters), δοχεία σιροπιών, σωληνάρια αλοιφών, εισπνεόμενα δοχεία, αμπούλες και κολλύρια.
Υποχρέωση των παραγωγών
Για την εφαρμογή του συστήματος οι ενέργειες τόσο του Υπουργείου Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος όσο και της Βουλής ξεκίνησαν από το 2023. «Σύμφωνα με τους περί Αποβλήτων (Διαχείριση Αποβλήτων Φαρμακευτικών Προϊόντων Οικιακής Προέλευσης) Κανονισμούς του 2023 (Κ.Δ.Π. 80/2023), οι παραγωγοί, δηλαδή όσοι δραστηριοποιούνται στη Δημοκρατία και κατέχουν άδεια παρασκευής φαρμακευτικών προϊόντων ή άδεια χονδρικής πώλησης, έχουν την υποχρέωση να μεριμνήσουν για τη δημιουργία ατομικών ή συλλογικών συστημάτων για τη διαχείριση των αποβλήτων των φαρμακευτικών προϊόντων οικιακής προέλευσης που οι ίδιοι τοποθετούν στην αγορά», εξήγησε η κ. Κωνσταντινίδου.
Τον Δεκέμβριο του 2023, το συλλογικό σύστημα Green Dot Cyprus, με την εμπορική επωνυμία «Medicycle», κατέθεσε αίτηση για αδειοδότηση συλλογικού συστήματος διαχείρισης αποβλήτων φαρμακευτικών προϊόντων οικιακής προέλευσης, και, κατόπιν της θετικής γνωμοδότησης της Συμβουλευτικής Επιτροπής Διαχείρισης Αποβλήτων (ΣΕΔΑ), η άδεια λειτουργίας του συστήματος εκδόθηκε στις 14 Ιουνίου 2024.
Η αποτελεσματικότητα
Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση της Medicycle για το 2025, υπάρχει μια μερίδα φαρμακείων, γύρω στο 10%, που δεν έχουν διαθέσιμο χώρο ή δεν επιθυμούν να έχουν κάδο στο φαρμακείο τους και αυτό επηρεάζει εν μέρει την απόδοση του συστήματος. Όπως τονίζεται, η αποτελεσματικότητα του συστήματος θα κριθεί στην περίοδο της διάρκειας της άδειάς του, που είναι εξαετής. «Η νομοθεσία δεν προβλέπει συγκεκριμένα ποσοτικά αποτελέσματα για να μπορούμε να κρίνουμε εκ των προτέρων τον σχεδιασμό και την εφαρμογή του συστήματος. Σε πρώτη φάση για το έτος 2024 εκτελέστηκαν μόνο 32 συλλογές και συλλέχθηκαν 145 κιλά σε σχέση με τους 80 τοποθετημένους κάδους που υπήρχαν το συγκεκριμένο έτος. Εν συνεχεία το έτος 2025 εκτελέστηκαν 264 συλλογές και συλλέχθηκαν 4.021 κιλά στους 538 κάδους που υπήρχαν τοποθετημένοι. Το 2024 ο μέσος όρων κιλών ήταν 4,53 (145 κιλά διά 32 συλλογές), ενώ το έτος 2025 ο μέσος όρος κιλών ανά συλλογή ήταν 15,34 (4.065 κιλά διά 265 συλλογές)», προστίθεται.
Οι κίνδυνοι
Μία άλλη πτυχή των κανονισμών για τους συγκεκριμένους κάδους αφορά την υποχρέωση των φαρμακοποιών να τους τοποθετούν στον εσωτερικό χώρο του φαρμακείου, ώστε να μην φθείρονται αλλά και να αποτρέπονται οι κλοπές των φαρμάκων. Ωστόσο σήμερα παρατηρείται το φαινόμενο οι κάδοι να τοποθετούνται εκτός των φαρμακείων. Μάλιστα το ζήτημα θίχτηκε από τον πρόεδρο της Επιτροπής Περιβάλλοντος της Βουλής, στη συνεδρίαση της 18ης Φεβρουαρίου, με θέμα τα συστήματα διαχείρισης αποβλήτων. Όπως ανέφεραν ορισμένοι φαρμακοποιοί στον «Π», οι οποίοι συμμορφώνονται με τους κανονισμούς, στους εξωτερικούς χώρους ελλοχεύει ο κίνδυνος κλοπής των κάδων από εθισμένα άτομα σε ουσίες εξάρτησης.
Αναγνωρίζοντας ότι υπάρχουν κάποιοι κίνδυνοι και ότι μία μερίδα φαρμακοποιών δεν συνεργάζεται, ο κ. Βραχίμης ανέφερε ότι «παρ' όλο που ο κάδος είναι ασφαλείας, δηλαδή κάποιος μπορεί μόνο να πετάξει και όχι να βγάλει απόβλητα, δεν είναι αδύνατο να τον σηκώσει, καθώς ζυγίζει 50 κιλά, ώστε ακολούθως να τον βάλει σε όχημα και να φύγει». Κάνοντας λόγο σε ποικιλία πρακτικών από τους φαρμακοποιούς, σημείωσε ότι υπάρχουν εκείνοι οι οποίοι είναι συνεργάσιμοι και άλλοι οι οποίοι ενοχλούνται με την είσοδο ατόμων που απορρίπτουν φάρμακα, ώστε να τους τοποθετούν έξω. Από τη δεύτερη κατηγορία, άλλοι τους σπρώχνουν κάθε πρωί προς τα έξω με τη βοήθεια μικρών τροχών που υπάρχουν στη βάση τους, ώστε να τους βάζουν μέσα κατά τη διάρκεια της νύχτας, ενώ άλλοι τους διατηρούν μόνιμα έξω μέρα – νύχτα, έχοντας βιδώσει τους κάδους στο πάτωμα.
Περιβαλλοντική ενημέρωση
Με την έναρξη λειτουργίας του συστήματος, το Τμήμα Επικοινωνίας της Medicycle προέβη σε σειρά εκπαιδευτικών παρουσιάσεων σε σχολεία της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, σε εταιρείες, καθώς και σε άλλα οργανωμένα σύνολα. Την ίδια ώρα η ιστοσελίδα της Medicycle, medicycle.com.cy, αποτελεί ένα εργαλείο ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού σχετικά με τον σκοπό και τη δράση του οργανισμού. Εδώ παρουσιάζονται αναλυτικά τα οφέλη του προγράμματος, τα είδη φαρμάκων που συλλέγονται μέσω των ειδικών κάδων, καθώς και τα φαρμακεία στα οποία έχουν τοποθετηθεί.
