Για πρώτη φορά έξι φορείς ενώνουν δυνάμεις και πόρους για την προστασία και διατήρηση τριών εμβληματικών αρπακτικών πουλιών της Κύπρου: του Γύπα (Gyps fulvus), του Σπιζαετού (Aquila fasciata) και της Αετογερακίνας (Buteo rufinus).
Το έργο «Raptors for LIFE», το οποίο θα ξεκινήσει επίσημα τον Οκτώβριο 2026 με συγχρηματοδότηση από το πρόγραμμα LIFE της ΕΕ (60%), υλοποιείται από τον Πτηνολογικό Σύνδεσμο Κύπρου ως επικεφαλής εταίρος, μαζί με την Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας του Υπουργείου Εσωτερικών, το Ίδρυμα Προστασίας Γύπας (Vulture Conservation Foundation) που εδρεύει στην Πορτογαλία, την Αρχή Ηλεκτρισμού Κύπρου, την Αστυνομία Κύπρου και το Γενικό Χημείο του Κράτους.
Μέσα από αυτήν τη συνεργασία, το πενταετές Έργο στοχεύει στη μακροπρόθεσμη διατήρηση αυτών των τριών μεγαλύτερων αρπακτικών στο νησί, αντιμετωπίζοντας τις κύριες απειλές που αυξάνουν τα ποσοστά θνησιμότητας τους, όπως η χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων, η ηλεκτροπληξία και πρόσκρουση σε υποδομές μεταφοράς και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας, ο πυροβολισμός τους και ο πνιγμός σε ανοικτές δεξαμενές νερού.
Η Αετογερακίνα, αν και έχει επεκτείνει την παρουσία της στο νησί τις τελευταίες δεκαετίες, εντούτοις αντιμετωπίζει σοβαρές απειλές όπως ο πυροβολισμός, η ηλεκτροπληξία, οι προσκρούσεις και ο πνιγμός, οι οποίες απαιτούν την περαιτέρω και εις βάθος μελέτη του είδους.
Περαιτέρω τεχνογνωσία
Τη σημασία της εμπλοκής για πρώτη φορά της Αρχής Ηλεκτρισμού Κύπρου, καθώς κατά καιρούς καταγράφονται περιστατικά θανάτου αρπακτικών πουλιών στο δίκτυό της, της Αστυνομίας Κύπρου και του Γενικού Χημείου του Κράτους, τόνισε ο ανώτερος λειτουργός στην Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας, Νίκος Κασίνης. Σε δηλώσεις του στον «Π» ανέφερε ότι αυτοί οι φορείς θα έχουν τη δυνατότητα να αποκτήσουν περαιτέρω τεχνογνωσία γύρω από την προστασία αυτών των ειδών, μέσα από την επαφή τους με ξένους οργανισμούς, οι οποίοι διαθέτουν μεγάλη εμπειρογνωμοσύνη.
ΑΗΚ
Για την περίπτωση της ΑΗΚ, σημείωσε ότι στην Πορτογαλία, την Ισπανία, αλλά και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπου έχει αναπτύξει δράση το Ίδρυμα Προστασίας Γύπα (VCF), ο κορυφαίος ευρωπαϊκός οργανισμός για την προστασία, διατήρηση και αποκατάσταση των τεσσάρων ειδών γυπών της Ευρώπης, οι εταιρείες ηλεκτρισμού συνεργάζονται πολύ στενά με τις κρατικές υπηρεσίες και άλλους εμπλεκομένους, για τη μείωση των ηλεκτροπληξιών και των προσκρούσεων.
Ο κ. Κασίνης διαβεβαίωσε ότι η ΑΗΚ θα έχει τη δυνατότητα μέσω του VCF να έρθει σε επαφή με ξένες εταιρείες ηλεκτρισμού, οι οποίες έχουν προχωρήσει σε πολύ υψηλό βαθμό στην αντιμετώπιση αυτών των σοβαρών προβλημάτων, ώστε να αποκτήσει μεγαλύτερη τεχνογνωσία.
Στην Κύπρο, ο Γύπας βρίσκεται σε ιδιαίτερα κρίσιμη κατάσταση, με τον πληθυσμό του να αριθμεί μόλις 37 άτομα.
Αστυνομία και Κρατικό Χημείο
Το ίδιο θα γίνει, είπε, με την Αστυνομία και το Γενικό Χημείο του Κράτους, τους οποίους θεωρούν επίσης σημαντικούς εταίρους. «Η Αστυνομία έχει πολύ σημαντικό ρόλο να διαδραματήσει στη διερεύνηση σοβαρών υποθέσεων, είτε δηλητηριάσεων είτε φονεύσεων μετά από πυροβολισμό, προστατευόμενων ειδών. Αναμένεται μέσω του προγράμματος να λάβει τεχνογνωσία για τα εργαστήριά της, ώστε οι αστυνομικοί λειτουργοί να μπορούν να ετοιμάζουν μία υπόθεση, σε βαθμό που να μπορεί οδηγείται στο Δικαστήριο για καταδίκη ενόχων. Επίσης αναμενεται να επωφεληθεί και το Γενικό Χημείο του Κράτους, για δείγματα ζώων, που ελέγχονται για υπολείμματα δηλητηρίων ή ποντικοφαρμάκων, που είναι επίσης απειλή για τα αρπακτικά», εξήγησε.
Μέσω του νέου Έργου θα γίνουν επισκέψεις στο εξωτερικό και θα έρθουν ξένοι εμπειρογνώμονες στο νησί για εκπαιδεύσεις. «Οπότε θεωρούμε ότι αυτό το Έργο είναι ένα βήμα μπροστά για όλους μας, και ειδικά για τους φορείς που συμμετέχουν για πρώτη φορά σε προγράμματα για την προστασία της βιοποικιλότητας», τόνισε.
37 γύπες
Στην Κύπρο, ο Γύπας βρίσκεται σήμερα σε ιδιαίτερα κρίσιμη κατάσταση, με τον πληθυσμό του να αριθμεί μόλις 37 άτομα. Τα τελευταία χρόνια, η τοποθέτηση δηλητηριασμένων δολωμάτων και η ηλεκτροπληξία έχουν αναδειχθεί ως οι σημαντικότερες απειλές για την επιβίωσή του.
Ο Σπιζαετός, ο μοναδικός αετός που εξακολουθεί να φωλιάζει στην Κύπρο, παραμένει ευάλωτος στην καταδίωξη, δηλητηρίαση και κινδύνους από ενεργειακές υποδομές.
Η Αετογερακίνα, αν και έχει επεκτείνει την παρουσία της στο νησί τις τελευταίες δεκαετίες, εντούτοις αντιμετωπίζει σοβαρές απειλές όπως ο πυροβολισμός, η ηλεκτροπληξία, οι προσκρούσεις και ο πνιγμός, οι οποίες απαιτούν την περαιτέρω και εις βάθος μελέτη του είδους.
Το νέο Έργο αξιοποιεί και επεκτείνει τα σημαντικά αποτελέσματα δύο προηγούμενων Έργων, του «LIFE with Vultures» και του «LIFE Bonelli’s eastMed» τα οποία ολοκληρώθηκαν πρόσφατα. Τα Έργα αυτά συνέβαλαν καθοριστικά στην ενίσχυση της προστασίας του Γύπα και του Σπιζαετού στην Κύπρο και μέσω αυτών κατανοήθηκαν οι διάφορες αιτίες θανάτου για το κάθε είδος και το μέγεθος της επίπτωσης αυτών στο πληθυσμό τους. Ειδικότερα όσον αφορά τον Γύπα, επιτεύχθηκε σημαντική ενίσχυση του πληθυσμού μέσω μεταφορών και απελευθερώσεων ατόμων από την Ισπανία, ενώ παράλληλα ενδυναμώθηκε η συνεργασία των αρμόδιων αρχών για την πρόληψη και αντιμετώπιση της παράνομης χρήσης δηλητηριασμένων δολωμάτων.
Στόχος τα 200 άτομα
Αξίζει να σημειωθεί ότι μέσω του του έργου «Raptors for LIFE», προβλέπεται να γίνει εισαγωγή και άλλων Γυπών στο νησί, διότι, σύμφωνα με τον κ. Κασίνη, τα 37 άτομα δεν είναι ασφαλής αριθμός για την παρουσία του είδους στο νησί. «Θεωρούμε ότι τα 200 άτομα είναι το ασφαλές επίπεδο που θα πρέπει να έχουμε, νοουμένου ότι θα έχουμε δεκάδες αναπαραγωγικά άτομα εντός των 200 ατόμων. Άρα έχουμε ακόμα αρκετό δρόμο να διανύσουμε», είπε.
Μέσω του Vulture Conservation Foundation (VCF), ο οποίος είναι εταίρος στο Έργο, εισήχθησαν οι Γύπες από την Ισπανία, όταν υλοποιείτο το προηγούμενο πρόγραμμα, «LIFE with Vultures». Από αυτούς τους Γύπες δημιουργήθηκε για πρώτη φορά φέτος, μετά από αρκετά χρόνια, αναπραγόμενος πληθυσμός στην Κυπρο. Τρία ζευγάρια παρήξαν νεοσσούς φέτος, για πρώτη φορά εδώ και χρόνια.
Τα τελευταία χρόνια, η τοποθέτηση δηλητηριασμένων δολωμάτων και η ηλεκτροπληξία έχουν αναδειχθεί ως οι σημαντικότερες απειλές για την επιβίωσή του Γύπα στην Κύπρο.
Στοχευμένες δράσεις
Μέσα από το «Raptors for LIFE» θα υλοποιηθούν στοχευμένες δράσεις πεδίου, θεσμικές παρεμβάσεις και δράσεις ενημέρωσης, όπως:
- ενίσχυση τεχνογνωσίας όσον αφορά την ανίχνευση δηλητηρίων σε δολώματα με την αγορά νέου εξοπλισμού και εξιδεικευμένων εκπαιδεύσεων
- εντοπισμός μη αναμενόμενων δηλητηρίων σε περιστατικά δηλητηρίασης για έγκαιρη πρόληψη νέων απειλών
- παροχή αξιόπιστων επιστημονικών αποδεικτικών στοιχείων μέσω αναλύσεων για την αποτελεσματική στήριξη της ποινικής διαδικασίας σε υποθέσεις δηλητηρίασης άγριας ζωής
- ενίσχυση των μέτρων κατά της παράνομης τοποθέτησης δηλητηριασμένων δολωμάτων και δημιουργία επιπλέον Ομάδας Ανίχνευσης Δηλητηριασμένων Δολωμάτων με ειδικά εκπαιδευμένο σκύλο
- σήμανση και παρακολούθηση πουλιών με πομπούς GPS
- παρεμβάσεις σε επικίνδυνα σημεία του δικτύου μεταφοράς και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας για μείωση ηλεκτροπληξιών και προσκρούσεων
- μέτρα αποφυγής πνιγμών σε ανοικτές δεξαμενές
- ενίσχυση του πληθυσμού του Γύπα μέσω απελευθέρωσης επιπλέον ατόμων
- βελτίωση των διαδικασιών διερεύνησης και δίωξης εγκλημάτων κατά της άγριας ζωής
- ενημέρωση και ενεργή εμπλοκή κυνηγών, κτηνοτρόφων, γεωργών, κατοίκων της υπαίθρου, μαθητών καθώς και του ευρύτερου κοινού
- ενίσχυση τεχνογνωσίας για θέματα που αφορούν τον κάθε φορέα μέσω εκπαιδεύσεων και σεμιναρίων σε συνεργασία με οργανισμούς από το εξωτερικό.
