Μέσα από συμπληγάδες η Πολιτική Προστασία: Ενστάσεις και προβληματισμοί για την αναδιάρθρωση του μηχανισμού

Η συζήτηση γύρω από την αναδιάρθρωση της Πολιτικής Προστασίας στην Κύπρο βρίσκεται σε κομβικό σημείο. Όπως πληροφορείται ο «Π», τον Οκτώβριο η Βουλή θα καταπιαστεί με το τιτάνιο έργο της συζήτησης μίας δέσμης νομοθετημάτων που διέπουν το όλο εγχείρημα, με δύο κορωνίδες των αλλαγών τη θεσμοθέτηση της Γενικής Διεύθυνσης Πολιτικής Προστασίας κάτω από το Υπουργείο Εσωτερικών και του εθνικού συντονιστή Πολιτικής Προστασίας. 

Στόχος της νέας Γενικής Διεύθυνσης είναι να μπουν «κάτω από την ίδια ομπρέλα» όλες οι υπηρεσίες διαχείρισης κρίσεων και κατάσβεσης, για να διασφαλιστεί ο ταυτόχρονος και καλύτερος επιχειρησιακός συντονισμός στο πεδίο. Όσον αφορά τον εθνικό συντονιστή Πολιτικής Προστασίας, θα έχει, μεταξύ άλλων, την ευθύνη για τον επιχειρησιακό συντονισμό όλων των δυνάμεων και μέσων (Πυροσβεστική, Τμήμα Δασών, Πολιτική Άμυνα, Αστυνομία, εθελοντές κ.ά.) κατά τη διαχείριση κρίσεων και φυσικών ή ανθρωπογενών καταστροφών (πυρκαγιές, σεισμοί, πλημμύρες κ.ά.), διασφαλίζοντας την κινητοποίηση δυνάμεων και πόρων ανεξαρτήτως υπηρεσίας και ενημερώνοντας άμεσα την πολιτική ηγεσία. 

Τα νομοσχέδια του περί μετονομασίας του Υπουργείου Εσωτερικών Νόμου, του περί Πολιτικής Προστασίας και Συναφή Θέματα, και άλλα πέντε που αφορούν την ένταξη της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας στο Υπουργείο Εσωτερικών, εντάσσονται σε έναν μεγάλο κύκλο συζητήσεων στην Επιτροπή Εσωτερικών της Βουλής, ο οποίος άνοιξε στις αρχές του τρέχοντος έτους με τη θεσμική ρύθμιση και τον ρόλο των εξειδικευμένων ομάδων εθελοντών. Οι συνεδριάσεις στην Επιτροπή αναμένεται να εξελιχθούν σε δοκιμασία για γερά νεύρα, όχι μόνο για το εύρος των αλλαγών αλλά και για λεπτά σημεία, όπου εγείρονται προβληματισμοί για αλληλοεπικάλυψη νομοθεσιών, που είναι ικανή να βραχυκυκλώσει το όλο εγχείρημα. 

Χωρίς το Τμήμα Δασών 

Η συζήτηση θα ανοίξει με δεδομένο την ξεκάθαρη τοποθέτηση του νέου υπουργού Γεωργίας, Χρίστου Σενέκη, στις 16 Σεπτεμβρίου στη Βουλή (πρώτη φορά έναν χρόνο από την ανακοίνωση του Προεδρικού για τον σχεδιασμό ως πολιτική απόφαση), ότι ο τομέας του Τμήματος Δασών που ασχολείται με την πυρόσβεση δεν θα περάσει στο Υπουργείο Εσωτερικών και κάτω από τη νέα Γενική Διεύθυνση Πολιτικής Προστασίας. Δηλαδή, δεν θα είναι ο τρίτος πυλώνας της νέας δομής, στην οποία θα υπάγονται Πυροσβεστική και Πολιτική Άμυνα. 

Την επόμενη μέρα, σε συνέντευξη που παραχώρησε στον «Π», ρωτήθηκε τι έχει αλλάξει μετά από έναν χρόνο και απάντησε ως εξής: «Ο βασικός στόχος δεν έχει αλλάξει. Είναι να έχουμε έναν αποτελεσματικό Εθνικό Μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας, με σαφείς αρμοδιότητες και ενιαίο συντονισμό, όταν καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε μια κρίση. Η αρχική απόφαση έθεσε το πλαίσιο και την κατεύθυνση της μεταρρύθμισης. Μέσα από την περαιτέρω επεξεργασία του σχεδιασμού, η έμφαση δίνεται στη διασφάλιση της αποτελεσματικής συνεργασίας όλων των εμπλεκόμενων υπηρεσιών, αξιοποιώντας την επιχειρησιακή δυνατότητα και την τεχνογνωσία καθεμιάς. Σε ό,τι αφορά το Τμήμα Δασών, δεν τίθεται θέμα μετακίνησής του. Αυτό δεν αναιρεί βεβαίως τον σχεδιασμό για την Πολιτική Προστασία. Εκείνο που πρέπει να διασφαλίσουμε είναι ότι οι αρμόδιες υπηρεσίες, την ώρα μιας κρίσης, λειτουργούν ως μέρη του ίδιου μηχανισμού, με ξεκάθαρους ρόλους και χωρίς επικαλύψεις. Αυτή είναι και η ουσία του Εθνικού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας. Η δυνατότητα του κράτους να ανταποκρίνεται άμεσα, συντονισμένα και αποτελεσματικά όταν προκύπτει μια κρίση». 

Εξέτασαν το σενάριο στο ΥΠΕΣ 

Την ίδια ώρα, στο Υπουργείο Εσωτερικών αναμένουν, σύμφωνα με πληροφορίες, να ξεκαθαρίσει το ζήτημα στη συζήτηση στη Βουλή. Ωστόσο, όπως είναι σε θέση να γνωρίζει ο «Π», έχουν ήδη εξετάσει το ενδεχόμενο για ένα επίσημο «όχι» από το Υπουργείο Γεωργίας, όταν θα κληθεί να τοποθετηθεί στη Βουλή, και έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι αυτό δεν επηρεάζει τη λειτουργία της Γενικής Διεύθυνσης Πολιτικής Προστασίας, νοουμένου ότι, όπως έχει τοποθετηθεί και ο Χρίστος Σενέκης, σε περίοδο κρίσης, το Τμήμα Δασών θα τίθεται επιχειρησιακά κάτω από τις εντολές και τον συντονισμό του εθνικού συντονιστή Πολιτικής Προστασίας.   

Σαφής εικόνα για Πυροσβεστική 

Σε αντίθεση με ό,τι ισχύει για το Τμήμα Δασών, για την Πυροσβεστική τόσο το Υπουργείο Δικαιοσύνης όσο και το Υπουργείο Εσωτερικών έχουν σαφή εικόνα και συναντίληψη ότι θα ενταχθεί στη νέα Γενική Διεύθυνση του Υπουργείου Εσωτερικών. «Τα νομοσχέδια για την ένταξη της Πυροσβεστικής στο Υπουργείο Εσωτερικών κατατέθηκαν στη Βουλή από τον τέως υπουργό Δικαιοσύνης, Μάριο Χαρτσιώτη, και θα εξεταστούν», δήλωσε στον «Π» ο νυν υπουργός Δικαιοσύνης, Κώστας Φυτιρής. «Αν εγκριθούν ή όχι είναι θέμα της Βουλής πλέον», τόνισε.  

Επίσης, όπως τοποθετήθηκε δημόσια στη Βουλή πριν από έναν περίπου χρόνο ο αρχιπύραρχος της Πυροσβεστικής, Νίκος Λογγίνος, η υπηρεσία δεν έχει καμία αντίρρηση για την ένταξή της στο Υπουργείο Εσωτερικών. Θέση η οποία δεν έχει αλλάξει μέχρι σήμερα, όπως δήλωσε στον «Π» ο κ. Λογγίνος, ο οποίος μέχρι να ψηφιστεί ο Περί Πολιτικής Προστασίας Νόμος, θα εκτελεί χρέη γενικού συντονιστή μεγάλων πυρκαγιών.  

Ανησυχία αλληλοεπικάλυψης 

Συγχρόνως, αντίρρηση, όπως διαμορφώνεται το σκηνικό, δεν έχει η Πυροσβεστική και με το να παραμείνει η δασοπυρόσβεση του Τμήματος Δασών στο Υπουργείο Γεωργίας. Ωστόσο υπάρχει προβληματισμός, όπως σημείωσε ο κ. Λογγίνος, σε σχέση με τις αρμοδιότητες και εξουσίες του διευθυντή του Τμήματος Δασών κατά τη διάρκεια μίας πυρκαγιάς μέσα στα όρια των δασών, που, σύμφωνα με τη νομοθεσία, φτάνουν μέχρι δύο χιλιόμετρα πέρα από το δάσος, προς τις κοινότητες. Η σημερινή νομοθεσία τού δίνει το δικαίωμα να ενεργεί σύμφωνα με τις δικές του αποφάσεις, χειριζόμενος επιχειρησιακά και διοικητικά την πυρκαγιά. Εάν στο τέλος ψηφιστεί ο Περί Πολιτικής Προστασίας Νόμος, είπε ο κ. Λογγίνος, οι βουλευτές θα πρέπει να μεριμνήσουν ώστε να μην συγκρούεται με τον Περί Δασών Νόμο. «Θα πρέπει να βρεθεί η χρυσή τομή εδώ, ώστε το Τμήμα Δασών πράγματι να περνά κάτω από τον εθνικό συντονιστή σε περίπτωση κρίσης πυρκαγιάς και όχι αύριο να πει ένας διευθυντής του Τμήματος Δασών ‘‘όχι κύριε, ο Περί Δασών Νόμος με καθορίζει υπεύθυνο, εγώ δεν ακούω κανέναν’’. Αυτό πρέπει να το προσέξουν και να το ρυθμίσουν νομοθετικά οι βουλευτές. Οι σχετικοί νόμοι πρέποι να διαμορφωθούν με τέτοιο τρόπο ώστε πράγματι να δίνουν στον εθνικό συντονιστή την ευθύνη και τον συντονισμό των πυρκαγιών, και άλλων ανθρωπογενών και φυσικών καταστροφών, με μεταφορά όλων των αρμόδιων υπηρεσιών πολιτικής προστασίας κάτω από τον ίδιο», ανέφερε ο αρχιπύραρχος. 

Εφαρμογή σχεδίων, τεχνολογικά μέσα, τεχνική κατάρτιση

Εκτός από τις επιφυλάξεις για τη γραμμή ιεραρχίας του εθνικού συντονιστή σε σχέση με τους παραδοσιακούς επιχειρησιακούς αρχηγούς, ώστε να μην προκαλείται σύγχυση την ώρα της κρίσης, αναμένεται να τεθούν στη συζήτηση στη Βουλή και μία σειρά άλλων ενστάσεων και προβληματισμών, όπως απορρέει από τα σχόλια ενδιαφερομένων στη δημόσια διαβούλευση που έγινε για το Νομοσχέδιο του «Ο Περί Πολιτικής Προστασίας και Συναφή Θέματα Νόμος του 2026». Μεταξύ άλλων, προβλήθηκε έντονα η άποψη ότι το κύριο πρόβλημα στην Κύπρο (όπως φάνηκε και σε μεγάλες κρίσεις, π.χ. στην πυρκαγιά της Μαλιάς το 2025) δεν είναι η έλλειψη δομών συντονισμού αλλά η αδυναμία αποτελεσματικής εφαρμογής των υφιστάμενων σχεδίων στο πεδίο. Εκφράστηκε φόβος ότι ο νέος μηχανισμός απλώς θα προσθέσει άλλη μια γραφειοκρατική δομή. 

Επίσης αναφέρθηκε ότι το Νομοσχέδιο εστιάζει υπερβολικά στη διαχείριση της κρίσης αφού αυτή ξεσπάσει, αφήνοντας σε δεύτερη μοίρα την έγκαιρη ανίχνευση και την πρόληψη. Όπως επισημάνθηκε, η γραφειοκρατική ή επιτελική σύσταση ενός εθνικού μηχανισμού δεν αρκεί, εάν δεν ενισχυθούν παράλληλα τα τεχνολογικά μέσα και το ανθρώπινο δυναμικό πρώτης γραμμής. 

Σύμφωνα με άλλο σχόλιο, στην έννοια της «καταστροφής» εμπίπτουν πολλά και διαφορετικά γνωστικά αντικείμενα που σημαίνει ότι ο εθνικός συντονιστής Πολιτικής Προστασίας δεν θα έχει την τεχνική κατάρτιση σε όλα αυτά τα γνωστικά αντικείμενα. Εδώ εκφράστηκε η άποψη ότι όσο καλά καταρτισμένος και να είναι ο εθνικός συντονιστής Πολιτικής Προστασίας στη διοίκηση συμβάντων κρίσης, χωρίς την τεχνική κατάρτιση και στο γνωστικό αντικείμενο, τα αποτελέσματα που θα επιτυγχάνονται θα υπολείπονται. 

Σε σχέση με το Επιστημονικό Συμβούλιο εκφράστηκε η εισήγηση για τη σύσταση και ειδικών επιτροπών ανά θεματική ενότητα, κατά τον τρόπο που λειτουργεί η Διατμηματική Επιτροπή Δασικών Πυρκαγιών, υπό τον συντονισμό και την προεδρία του διευθυντή του Τμήματος Δασών.