Της Χριστίνας Σταυρινού
Σε μια περίοδο κατά την οποία η ακρίβεια πιέζει ολοένα και περισσότερο τα νοικοκυριά, το κόστος του ηλεκτρικού ρεύματος παραμένει μία από τις βασικές επιβαρύνσεις του οικογενειακού προϋπολογισμού. Ακόμη και όσοι έχουν επενδύσει σε φωτοβολταϊκά, αναζητούν τρόπους να περιορίσουν περαιτέρω τον λογαριασμό τους, αξιοποιώντας όσο το δυνατόν μεγαλύτερο μέρος της ενέργειας που παράγουν. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για όσους έχουν συνάψει συμβάσεις με την Αρχή Ηλεκτρισμού Κύπρου (ΑΗΚ) μετά την 1η Ιανουαρίου 2026, στο πλαίσιο του νέου συστήματος Net Billing που έχει αντικαταστήσει το Net Metering.
Η ανάγκη για μπαταρίες
Στο σύστημα τιμολόγησης Net Metering, που εξακολουθεί να ισχύει για όσους έβαλαν οικιακά φωτοβολταϊκά μέχρι τέλη 2025, ο συμψηφισμός γινόταν με βάση τις κιλοβατώρες. Το πλεόνασμα που παρήγαγε ένα φωτοβολταϊκό σύστημα κατά τη διάρκεια της ημέρας, διοχετευόταν στο δίκτυο και μπορούσε να συμψηφιστεί με ενέργεια που κατανάλωνε σε διαφορετική χρονική στιγμή. Με απλά λόγια, το δίκτυο λειτουργούσε σε μεγάλο βαθμό ως μια «εικονική μπαταρία» για τον καταναλωτή.
Στο Net Billing η λογική είναι διαφορετική, καθώς ο συμψηφισμός γίνεται πλέον σε χρηματική αξία. Η πλεονάζουσα ηλεκτρική ενέργεια που διοχετεύεται στο δίκτυο, πιστώνεται στον καταναλωτή με διαφορετική τιμή από εκείνη με την οποία αγοράζει ηλεκτρική ενέργεια όταν το φωτοβολταϊκό του δεν καλύπτει τις ανάγκες του. Εάν, για παράδειγμα, το φωτοβολταϊκό παράγει σημαντικό πλεόνασμα τις μεσημεριανές ώρες, όταν οι ένοικοι απουσιάζουν, η ενέργεια διοχετεύεται στο δίκτυο. Αργότερα, όταν επιστρέψουν στο σπίτι και αυξηθεί η κατανάλωση, θα χρειαστεί να προμηθευτούν ηλεκτρική ενέργεια από το δίκτυο με την ισχύουσα τιμή χρέωσης που είναι ακριβότερη απ' εκείνη που πωλούν το πλεόνασμά τους. Υπό αυτά τα δεδομένα, η ιδιοκατανάλωση αποκτά κεντρική σημασία για τα νοικοκυριά που εντάσσονται στο Net Billing. Όσο μεγαλύτερο μέρος της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας καταναλώνεται την ώρα που παράγεται, τόσο περιορίζεται η ανάγκη αγοράς ηλεκτρισμού από το δίκτυο.
Εδώ ακριβώς μπαίνουν στην εξίσωση τα συστήματα αποθήκευσης. Μια οικιακή μπαταρία μπορεί να αποθηκεύσει μέρος της πλεονάζουσας ενέργειας που παράγεται τις ώρες ηλιοφάνειας, ώστε αυτή να χρησιμοποιηθεί αργότερα, για παράδειγμα το βράδυ, όταν η παραγωγή από τα φωτοβολταϊκά είναι μηδενική αλλά οι ανάγκες του νοικοκυριού αυξάνονται.
Ως εκ τούτου, η ανάγκη για μεγαλύτερη ιδιοκατανάλωση στρέφει αρκετούς στην αποθήκευση της πλεονάζουσας ενέργειας, με αποτέλεσμα κάποιοι να έχουν ήδη εγκαταστήσει μπαταρίες και άλλοι να εξετάζουν αυτή την επιλογή. Η εγκατάσταση συστημάτων αποθήκευσης, ωστόσο, δεν είναι χωρίς κινδύνους. Εκπρόσωποι οργανωμένων συνόλων ηλεκτρολόγων και ηλεκτρολόγων μηχανικών προειδοποιούν ότι το σχετικό νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί, αφήνοντας ανοικτά ζητήματα γύρω από την ασφαλή και ορθή εγκατάστασή τους.
Κενά και κίνδυνοι
Σοβαρά κενά στη διαδικασία εγκατάστασης οικιακών συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας καταγγέλλει ο γενικός γραμματέας του Συνδέσμου Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Ηλεκτρονικών Μηχανικών (CYBSE), Παναγιώτης Νικολαΐδης, προειδοποιώντας για κινδύνους στην ασφάλεια πολιτών και περιουσιών.
Όπως ανέφερε, ο Σύνδεσμος απέστειλε επιστολή προς τις αρμόδιες Αρχές με αφορμή πυρκαγιά σε κατοικία, την οποία αποδίδει σε εγκατάσταση μπαταριών από μη αδειοδοτημένα πρόσωπα. Σύμφωνα με τον ίδιο, δεν έλαβε απάντηση από το Τμήμα Ηλεκτρολογικών Υπηρεσιών, το Υπουργείο Ενέργειας ή το Υπουργείο Εσωτερικών.
Ο γενικός γραμματέας του CYBSE εξήγησε ότι, παρόλο που επιτρέπεται η εγκατάσταση συστημάτων αποθήκευσης σε κατοικίες, οι υφιστάμενοι έλεγχοι περιορίζονται στο ηλεκτρολογικό μέρος. Παραμένει, όπως είπε, κενό ως προς την καταλληλότητα της τοποθεσίας και τις τεχνικές προδιαγραφές εγκατάστασης του εξοπλισμού.
Κατά τον ίδιο, η κατάσταση αυτή δυσκολεύει τη δραστηριοποίηση των αδειοδοτημένων επαγγελματιών, ενώ αφήνει περιθώριο σε μη αδειοδοτημένα πρόσωπα να πραγματοποιούν εγκαταστάσεις. Πρόσθεσε ότι αυτό επηρεάζει και την αξιοπιστία των συστημάτων αποθήκευσης, καθώς ενισχύει τον φόβο των καταναλωτών απέναντι στη συγκεκριμένη τεχνολογία.
Επενδύσεις χωρίς κέρδος
Την ίδια ώρα, οι περιορισμοί στη σύνδεση νέων φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων με το ηλεκτρικό δίκτυο καθιστούν, σε αρκετές περιπτώσεις, απαραίτητη την προσθήκη μπαταρίας. Χωρίς σύστημα αποθήκευσης, ο κ. Νικολαΐδης υποστήριξε ότι μπορεί να χάνεται μέχρι και το 70% της παραγόμενης ενέργειας!
Το συνολικό κόστος αποτελεί ακόμη ένα σημαντικό εμπόδιο. Σύμφωνα με τον γενικό γραμματέα του CYBSE, μία εγκατάσταση που προηγουμένως κόστιζε περίπου €4.000 - €5.000, μπορεί με την προσθήκη αποθήκευσης, να φτάσει τις €9.000 - €12.000.
Όπως ανέφερε, το ύψος της επένδυσης ξεπερνά τα όρια αρκετών «πράσινων» δανείων, αναγκάζοντας τους καταναλωτές να αναζητούν προσωπικά δάνεια με υψηλότερα επιτόκια και απαίτηση προκαταβολής.
Ο Σύνδεσμος ζητά να επανεξεταστεί η απόφαση για μη παραχώρηση νέων επιχορηγήσεων σε φωτοβολταϊκά και συστήματα αποθήκευσης, εισηγούμενος μέρος των εσόδων από τα δικαιώματα εκπομπής ρύπων να επιστρέφει στους πολίτες μέσω σχεδίων χορηγιών.
Υπ. Ενέργειας: Περιμένουμε το ΥΠΕΣ
Σε σχέση με τη μετάβαση από το Net Metering στο Net Billing, το Υπουργείο Ενέργειας αναφέρει ότι αυτή συνδέεται με τη λειτουργία της ανταγωνιστικής αγοράς ηλεκτρισμού. Στο νέο περιβάλλον, οι προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας έχουν τη δυνατότητα να διαμορφώνουν και να προσφέρουν τα δικά τους εμπορικά προϊόντα και σχέδια στους πελάτες τους, ενώ η λειτουργία και ρύθμιση της ανταγωνιστικής αγοράς εμπίπτει στις αρμοδιότητες της ΡΑΕΚ.
Για τις κατοικίες, το Υπουργείο διευκρινίζει ότι η αρμοδιότητα για τους όρους εγκατάστασης ανήκει στο Υπουργείο Εσωτερικών. Όπως αναφέρει, έχουν ήδη πραγματοποιηθεί διαβουλεύσεις, μεταξύ άλλων, με την Πυροσβεστική Υπηρεσία, ενώ έχουν υποβληθεί σχετικές εισηγήσεις και προϋποθέσεις προς το Υπουργείο Εσωτερικών.
Το Υπουργείο Ενέργειας σημειώνει ότι αναμένει την ολοκλήρωση της διαδικασίας από το Υπουργείο Εσωτερικών και υπογραμμίζει το ενδιαφέρον του για την ασφαλή και ομαλή ανάπτυξη συστημάτων αποθήκευσης στις κατοικίες.
ΥΠΕΣ: Υπάρχει ειδικό διάταγμα...
Από πλευράς Υπουργείου Εσωτερικών, οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας χαρακτηρίζονται «στοιχεία υποδομών». Ήδη από το 2026 βρίσκεται σε ισχύ ειδικό διάταγμα για την εγκατάσταση συστημάτων αποθήκευσης σε συνδυασμό με εγκεκριμένα έργα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ).
Στις περιπτώσεις όπου το σύστημα αποθήκευσης εγκαθίσταται ως συμπληρωματική ή βοηθητική χρήση σε ήδη αδειοδοτημένο σταθμό ΑΠΕ, η πολεοδομική άδεια θεωρείται εκδοθείσα, υπό την προϋπόθεση της πλήρους συμμόρφωσης με τις πρόνοιες και τις προδιαγραφές του Διατάγματος.
Παράλληλα, εξετάζεται η επέκταση της συγκεκριμένης ρύθμισης ώστε να καλύπτει και εγκαταστάσεις αποθήκευσης σε κτήρια. Για τον σκοπό αυτό βρίσκεται σε εξέλιξη διαβούλευση με τις αρμόδιες Υπηρεσίες, μεταξύ άλλων την Πυροσβεστική Υπηρεσία και το Τμήμα Ηλεκτρομηχανολογικών Υπηρεσιών.
Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τους καταναλωτές αφορά πλέον τις εγκαταστάσεις σε κατοικίες και πολυκατοικίες, όπου απαιτείται να καθοριστούν συγκεκριμένες τεχνικές προδιαγραφές και μέτρα πυροπροστασίας και ασφάλειας. Σύμφωνα με το Υπουργείο Εσωτερικών, η Πυροσβεστική Υπηρεσία συμμετέχει στη διαδικασία για τον καθορισμό των απαιτούμενων μέτρων προστασίας, ενώ οι τελικές προδιαγραφές αναμένεται να διαμορφωθούν σε συνεργασία με όλες τις αρμόδιες Υπηρεσίες. Με αυτό τον τρόπο αναμένεται να ξεκαθαρίσουν οι προϋποθέσεις για την εγκατάσταση συστημάτων αποθήκευσης σε κτηριακές υποδομές, συμπεριλαμβανομένων των κατοικιών και των πολυκατοικιών.
Νέα σχέδια τέλη 2026, αλλά μόνο για ευάλωτους
Σε ό,τι αφορά το οικονομικό σκέλος, το Υπουργείο Ενέργειας αναφέρει ότι το κόστος των συστημάτων αποθήκευσης έχει μειωθεί σημαντικά, ενώ από την 1η Ιανουαρίου 2026 έχουν θεσμοθετηθεί φορολογικές εκπτώσεις για σχετικές επενδύσεις. Αναγνωρίζοντας, ωστόσο, το κενό για τα νοικοκυριά που δεν έχουν τη δυνατότητα να αξιοποιήσουν επαρκώς τις φορολογικές εκπτώσεις, το Υπουργείο αναφέρει ότι ο προσανατολισμός των νέων Σχεδίων Χορηγιών που βρίσκονται υπό διαμόρφωση, είναι η περισσότερο στοχευμένη στήριξη ευάλωτων και ενεργειακά φτωχών νοικοκυριών.
Στο πλαίσιο αυτό βρίσκονται σε εξέλιξη διαδικασίες για εξασφάλιση χρηματοδότησης από το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα, με στόχο, εφόσον ολοκληρωθούν οι απαιτούμενες διαδικασίες, μέχρι το τέλος του έτους να ανακοινωθούν τα πρώτα σχετικά Σχέδια Χορηγιών.
Τα νέα σχέδια επιδιώκεται να παρέχουν αυξημένες δυνατότητες στήριξης για ολοκληρωμένες ενεργειακές αναβαθμίσεις κατοικιών, οι οποίες δεν θα περιορίζονται στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών και συστημάτων αποθήκευσης, αλλά θα μπορούν να περιλαμβάνουν και άλλα μέτρα ενεργειακής απόδοσης, ανάλογα με τις ανάγκες κάθε νοικοκυριού.
