Μπήκε με τα μπούνια στο παιγνίδι της επανεκλογής και το παίζει αδιάφορος

Ο Νίκος Χριστοδουλίδης επιμένει ότι «είναι νωρίς για να συζητούμε τις προεδρικές εκλογές του 2028». Η κυβέρνησή του όμως δεν μπορεί να αντιμετωπίζει την πολιτική πραγματικότητα σαν να μην έχει ήδη αρχίσει η αντίστροφη μέτρηση για την επόμενη εκλογική αναμέτρηση.

Οι δημόσιες τοποθετήσεις του Προέδρου, οι κινήσεις στο κομματικό πεδίο, όλο το πλαίσιο των διορισμών σε καίριες θέσεις και η συστηματική προβολή των κυβερνητικών εξαγγελιών συνθέτουν μια εικόνα που δύσκολα συμβιβάζεται με την εντύπωση ότι το 2028 αποτελεί ένα ζήτημα που θα απασχολήσει το Προεδρικό μόνο όταν φθάσει το 2027.

Ο κύριος πρωταγωνιστής

Επί της πράξεως, ωστόσο, η προεκλογική μάχη έχει ήδη αρχίσει και ο πρώτος που φροντίζει να βρίσκεται μέσα σε αυτήν είναι ο ίδιος ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας και ο περίγυρός του.

Το παράδοξο δεν είναι ότι προετοιμάζεται για μια δεύτερη θητεία. Είναι ότι επιχειρεί να εμφανίζεται ως ο τελευταίος που ενδιαφέρεται για τις εκλογές, την ώρα που οι πολιτικές του κινήσεις, οι κυβερνητικές αποφάσεις και οι σχέσεις που επιχειρεί να οικοδομήσει με τα κόμματα ή, κυρίως, να διευκρινίσει τι σκέφτονται και τι σχεδιασμούς έχουν παραπέμπουν σε μια στρατηγική με σαφή εκλογικό ορίζοντα.

Η μπάλα στην κερκίδα

Ο Πρόεδρος και οι συνεργάτες του επαναλαμβάνουν ότι δεν είναι ώρα για προεκλογικές συζητήσεις, ότι προτεραιότητα πρέπει να είναι τα προβλήματα των πολιτών και ότι οι αποφάσεις για το 2028 θα ληφθούν όταν έρθει η κατάλληλη στιγμή. Πρόκειται για μια βολική διατύπωση η οποία είναι τόσο υποκριτική που, όσο και να την επαναλαμβάνουν, δεν βρίσκουν θετικούς προς αυτήν αποδέκτες. Αυτή η συνθήκη επιτρέπει στο Προεδρικό, όπως νομίζει ο περίγυρός του, να αποφεύγει τις αντιδράσεις για τις προθέσεις του, ενώ ταυτοχρόνως διατηρεί όλα τα πλεονεκτήματα ενός εν ενεργεία Προέδρου που προετοιμάζει την επανεκλογή του.

Δεν χρειάζεται να αποδώσουμε στον Πρόεδρο κρυφές προθέσεις ούτε να ισχυριστεί κάποιος ότι έχει ήδη ανακοινώσει μια απόφαση που ο ίδιος αποφεύγει να επιβεβαιώσει. Αρκεί να ιδωθούν ορισμένα δεδομένα.

- Στις 4 Αυγούστου, ο Χριστοδουλίδης δήλωσε ότι θα αποφασίσει εντός του 2027 κατά πόσο θα διεκδικήσει δεύτερη θητεία.

- Στις 29 Σεπτεμβρίου επανέλαβε ότι είναι πολύ νωρίς για να αρχίσει η συζήτηση για τις προεδρικές εκλογές.

- Στις 14 Οκτωβρίου, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος υποστήριξε ότι δεν μπορεί να αποτελεί προτεραιότητα η εκλογική αναμέτρηση, δεκαέξι μήνες πριν από τη διεξαγωγή της.

Οι δηλώσεις αυτές είναι σαφείς. Εκείνο που χρειάζεται να εξεταστεί είναι κατά πόσο η πολιτική πρακτική της κυβέρνησης κινείται στον ίδιο δρόμο και έχει την ίδια συνέπεια.

Κυβερνητική στρατηγική

Η πρώτη ένδειξη βρίσκεται στην ίδια την κυβερνητική στρατηγική. Η ανάδειξη του κυβερνητικού έργου έχει αναγορευθεί σε βασικό άξονα της προσπάθειας του Προεδρικού για το επόμενο διάστημα, ενώ οι κοινωνικές παροχές, οι αναπτυξιακές εξαγγελίες και η προβολή των οικονομικών και αμυντικών επιλογών αναμένεται να ενταθούν όσο πλησιάζουμε στο 2028.

Ασφαλώς, κάθε κυβέρνηση οφείλει να υλοποιεί το πρόγραμμά της και να ενημερώνει τους πολίτες. Όταν όμως η ίδια η ανάδειξη του έργου συνδέεται με την ανάγκη να φθάσει αποτελεσματικότερα σε συγκεκριμένα εκλογικά ακροατήρια, η πολιτική διάσταση αυτής της δραστηριότητας δεν μπορεί να αγνοείται.

Το δεδομένο πλεονέκτημα

Ο Νίκος Χριστοδουλίδης διαθέτει ένα πλεονέκτημα που κανένας πιθανός αντίπαλός του δεν έχει, αφού βρίσκεται ήδη στο Προεδρικό. Έχει στη διάθεσή του τον κυβερνητικό μηχανισμό, τη δημόσια προβολή του αξιώματος, τις διεθνείς επαφές και τη δυνατότητα να καθορίζει την πολιτική ατζέντα.

Μπορεί να επισκέπτεται κοινότητες, να εξαγγέλλει έργα, να ανακοινώνει μέτρα και να εμφανίζεται καθημερινά ως ο πρωταγωνιστής των εξελίξεων. Αν κρίνουμε με το τι βλέπουμε τη δεδομένη στιγμή, είναι σαφές ότι θα οργιάσει η τακτική των επισκέψεων και των τοπικών του εξαγγελιών το επόμενο διάστημα. Οι αντίπαλοί του, αντιθέτως, πρέπει ακόμη να αναζητήσουν υποψηφίους, να διευθετήσουν εσωκομματικές διαφορές και να διαμορφώσουν συμμαχίες.

Η ανάδειξη του κυβερνητικού έργου είναι θεμιτή. Κάθε κυβέρνηση δικαιούται να παρουσιάζει όσα έχει πετύχει και να υπερασπίζεται τις επιλογές της. Άλλο όμως η ενημέρωση των πολιτών και άλλο η συστηματική οικοδόμηση μιας προεκλογικής εικόνας, με την κυβέρνηση και τον Χριστοδουλίδη να λειτουργούν εντός ήδη μιας προεκλογικής περιόδου για την οποία καμώνονται ότι είναι αδιάφοροι επί του παρόντος. 

Επικοινωνιακή διαχείριση

Μια κυβέρνηση που έχει πραγματικά ως κύριο μέλημα τα προβλήματα των πολιτών δεν αρκείται σε εξαγγελίες και επικοινωνιακές παρουσιάσεις και κυρίως παραστάσεις. Μετρά τα αποτελέσματα, αναγνωρίζει τις αποτυχίες, διορθώνει τα λάθη και εξηγεί με ειλικρίνεια τι δεν έχει καταφέρει.

Ο Χριστοδουλίδης, αντίθετα, έχει εγκλωβιστεί στη λογική της επικοινωνιακής διαχείρισης. Να θεωρεί ότι η πολιτική επιτυχία εξαρτάται περισσότερο από το πώς παρουσιάζεται μια απόφαση παρά από το τι αλλάζει στην καθημερινότητα των ανθρώπων. Οι ψηφοφόροι, ωστόσο, δεν θα κληθούν το 2028 να ψηφίσουν  ανακοινώσεις και υποσχέσεις αλλά να αξιολογήσουν μια ολόκληρη πενταετία.

Αποφάσεις-καταλύτης

Η δεύτερη ένδειξη αφορά τις σχέσεις με τα κόμματα αφού η πολιτική εξίσωση του 2028 δεν μπορεί να λυθεί χωρίς τα κόμματα που στήριξαν τον Χριστοδουλίδη το 2023. Μόνο που η τότε συμμαχία δεν αποτελεί πλέον αυτονόητη εγγύηση για το μέλλον.

Το ΔΗΚΟ έχει ήδη ανοίξει τη συζήτηση για τις προεδρικές εκλογές, αφήνοντας ανοικτό ακόμη και το ενδεχόμενο αυτόνομης υποψηφιότητας. Η παρουσία του στην κυβέρνηση και η συμμετοχή στελεχών του στο Υπουργικό Συμβούλιο ενισχύουν τη σύνδεσή του με τον Πρόεδρο αλλά δεν εξαλείφουν τις δικές του εκλογικές επιδιώξεις. Ο Νικόλας Παπαδόπουλος γνωρίζει ότι η πλήρης ταύτιση με την κυβέρνηση μπορεί να αποφέρει πολιτικά οφέλη, μπορεί όμως να μεταφέρει στο κόμμα του και το κόστος των κυβερνητικών αποτυχιών.

Η ΔΗΠΑ, παρά την παρουσία στελεχών της στην κυβέρνηση, δεν παύει να αντιμετωπίζει ζήτημα πολιτικής επιβίωσης, με εξαϋλωμένη επιρροή, με αποτέλεσμα να αναζητεί κοινές λύσεις με το ΔΗΚΟ. Το ίδιο ισχύει για την ΕΔΕΚ, η οποία καλείται να αποφασίσει ποια στρατηγική εξυπηρετεί καλύτερα την επιβίωση και την επιρροή της. Για τον Χριστοδουλίδη, η διατήρηση αυτών των δυνάμεων στο κυβερνητικό στρατόπεδο είναι σημαντική.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η στάση του ΕΛΑΜ. Η εν εξελίξει προσέγγιση και η πιο φιλική στάση έναντι της κυβέρνησης έχουν πολιτική σημασία, χωρίς να αποδεικνύουν από μόνες τους ότι υπάρχει συμφωνία για τις προεδρικές εκλογές. Δεν είναι εξασφαλισμένη μια τέτοια στήριξη προς τον Νίκο Χριστοδουλίδη αλλά, απεναντίας, υπάρχει ισχυρή πολιτική εκτίμηση ότι το κόμμα θα πρέπει να κινηθεί μια ακόμη φορά με δικό του υποψήφιο την πρώτη Κυριακή των εκλογών.

Εκείνο που έχει σημασία είναι ότι το Προεδρικό δεν μπορεί να αγνοεί τον ρόλο αυτών των κομμάτων και τις πιθανές εκλογικές τους επιλογές. Η οικοδόμηση μιας νέας πλειοψηφίας απαιτεί διαπραγματεύσεις, συμβιβασμούς και πολιτικά ανταλλάγματα. Όσο, όμως, η διατήρηση των συμμαχιών γίνεται αυτοσκοπός τόσο ενισχύεται η εντύπωση ότι η κυβέρνηση δεν λειτουργεί μόνο για τη διακυβέρνηση του τόπου αλλά και για τη συντήρηση ενός μηχανισμού επανεκλογής.

Ο ΔΗΣΥ και το μεγάλο στοίχημα

Ο μεγαλύτερος εκλογικός στόχος του Χριστοδουλίδη βρίσκεται στον χώρο από τον οποίο προέρχεται, δηλαδή τον δοκιμαζόμενο με μια χρόνια εσωστρέφεια Δημοκρατικό Συναγερμό. Το 2023, παρά τη ρήξη με την επίσημη κομματική ηγεσία, εξασφάλισε σημαντική στήριξη από τη συναγερμική βάση. Πρόσφατες δημοσκοπικές μετρήσεις που δημοσιοποιήθηκαν στον Τύπο κατέγραψαν ότι περίπου το ένα τέταρτο των ψηφοφόρων του ΔΗΣΥ θα επιθυμούσε τον ίδιο ως υποψήφιο του κόμματος για το 2028. Είναι ενδεικτική αυτή η τάση ότι ο Πρόεδρος διατηρεί πρόσβαση σε μια εκλογική δεξαμενή την οποία θα διεκδικήσει. Η αποδυνάμωση του επίσημου υποψηφίου του ΔΗΣΥ αποτελεί σχεδόν βεβαία την ενίσχυση της δικής του υποψηφιότητας.

Γι' αυτό και η δημόσια αποστασιοποίησή του από τις εσωκομματικές διαδικασίες του Συναγερμού είναι πολιτικά βολική. Δηλώνει ότι δεν αναμειγνύεται, αποφεύγει να πάρει θέση και αφήνει τον χρόνο να λειτουργήσει. Είτε πρόκειται για συνειδητή στρατηγική είτε για απλή πολιτική αυτοσυγκράτηση, κάτι που δεν συνάδει με την πολιτική του τακτική, το αποτέλεσμα είναι ότι δεν αναλαμβάνει το κόστος μιας ανοικτής παρέμβασης, ενώ εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικά ερείσματα στη συναγερμική βάση.