Ο Συναγερμός είναι γυμνός*: Η μάχη για το χρίσμα, η παρέμβαση Αβέρωφ για Ρωσία και το πραγματικό πολιτικό διακύβευμα

kateliadi@politis.com.cy

Κάποιες φορές μία εσωκομματική κρίση αποκαλύπτει περισσότερα απ’ όσα θα μπορούσαν να αποκαλύψουν πολιτικές ζυμώσεις και διεργασίες μηνών ή και ετών. Στον Δημοκρατικό Συναγερμό η μάχη για το προεδρικό χρίσμα του 2028, μοιάζει να λειτουργεί ως ένα σεντόνι που το πήρε ο αέρας των προεδρικών εκλογών και κάτω από τις διακηρύξεις περί ενότητας, τις επικλήσεις στην ιστορική παρακαταθήκη, την κληριδική γραμμή και τις υποσχέσεις ανανέωσης, φάνηκε ένα κόμμα που δεν διαθέτει σήμερα κοινό πολιτικό προσανατολισμό και η συνοχή του εξαρτάται κυρίως από τις ισορροπίες μεταξύ προσώπων.

Το μεγαλύτερο κόμμα στην Κύπρο, ο Συναγερμός του 27%, φαίνεται να είναι γυμνό, όχι επειδή οι εσωκομματικές διαφωνίες αποτελούν από μόνες τους αδυναμία, αλλά επειδή (και) η σημερινή εσωκομματική κρίση αποκαλύπτει ότι κάτω από την πολιτική εικόνα δεν κρύβεται ένα κοινό όραμα, αλλά μόνον κοινή ιστορία. Ο ΔΗΣΥ δεν χρειάζεται να κρύψει τις διαφορές του, χρειάζεται να αποδείξει ότι μπορεί να τις μετατρέψει σε πολιτική σύνθεση. Γιατί η πραγματική γύμνια μιας παράταξης δεν είναι η δημόσια διαφωνία, αλλά η αδυναμία να εξηγήσει πού θέλει να πάει και γιατί αξίζει να την ακολουθήσουν ξανά οι πολίτες.

Εγώ ειμί το κόμμα

Η αιφνιδιαστική δημοσιογραφική διάσκεψη που συγκάλεσε προχθές, Παρασκευή 16 Οκτωβρίου, ο Αβέρωφ Νεοφύτου, δεν ήταν μία συνηθισμένη πολιτική παρέμβαση. Δέκα ημέρες πριν από την υποβολή υποψηφιοτήτων για το χρίσμα του Δημοκρατικού Συναγερμού ενόψει των προεδρικών του ’28, ο τέως πρόεδρος του κόμματος επέλεξε να εμφανιστεί δημόσια, ζωντανά σε όλους τους τηλεοπτικούς σταθμούς (12:00 το μεσημέρι, ώρα ειδησεογραφικής ζώνης), με αντικείμενο την ακρίβεια, το ενεργειακό κόστος και την πίεση που δέχονται τα κυπριακά νοικοκυριά. Κάλεσε τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας να θέσει στην επόμενη Σύνοδο Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης ζήτημα επανεξέτασης και άρσης των ενεργειακών κυρώσεων κατά της Ρωσίας, υποστηρίζοντας ότι οι οικονομικές επιπτώσεις της ευρωπαϊκής πολιτικής απαιτούν τολμηρές αποφάσεις.

Διευκρίνισε, μάλιστα, ότι αναφέρεται στις ενεργειακές κυρώσεις και όχι στο σύνολο των κυρώσεων κατά της Μόσχας, επαναλαμβάνοντας την προσήλωσή του στον ευρωπαϊκό και δυτικό προσανατολισμό της Κύπρου. Ωσάν να είχε διαβάσει βουλωμένο γράμμα (σύμπτωση ή είχε ενημέρωση;). Λίγες ώρες αργότερα, ο Αμερικανός Πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, ακύρωσε τις νέες, σαρωτικές κυρώσεις κατά της Ρωσίας που ψήφισε το Κογκρέσο, υποστηρίζοντας ότι η κίνηση αυτή «είναι προς το εθνικό συμφέρον των ΗΠΑ».

Ανοικτά μέτωπα

Πάντως, η διάσκεψη του Αβέρωφ Νεοφύτου, εξελίχθηκε σε κάτι ευρύτερο από μία παρέμβαση για την οικονομία. Άφησε δύο ανοικτά μέτωπα. Τη διαφωνία για την ευρωπαϊκή πολιτική έναντι της Ρωσίας και το ερώτημα ποιος, τελικά, καθορίζει την πορεία του Συναγερμού προς το 2028. Συνεπώς, θα πρέπει ο ΔΗΣΥ να αποδείξει ότι είναι ένα κόμμα με σαφείς θεσμούς, πολιτική γραμμή και συλλογική στρατηγική. Και όχι ένας πολιτικός οργανισμός όπου η πραγματική ισχύς παραμένει κατακερματισμένη μεταξύ ηγεσίας, ιστορικών στελεχών και προσωπικών φιλοδοξιών.

Αντιφάσεις

Το χρίσμα του 2028, η εκκρεμότητα Αβέρωφ (εντός ή εκτός διαδικασίας) και η σύγκρουση για τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας, αποκαλύπτουν τα δύσκολα ζητήματα για την πολιτική ταυτότητα και τη συνοχή του Δημοκρατικού Συναγερμού.

Οι αντιφάσεις ενός κόμματος δεν αποκαλύπτονται μόνον όταν αυτό χάνει εκλογές. Αποκαλύπτονται και όταν καλείται να αποφασίσει (α) ποιος το εκπροσωπεί, (β) ποιες αρχές υπερασπίζεται και (γ) ποιος έχει την εξουσία να καθορίζει τη στρατηγική του. Στον Δημοκρατικό Συναγερμό, η πορεία προς τις προεδρικές του ’28 έχει μετατραπεί σε δοκιμασία και στα τρία προαναφερθέντα επίπεδα. Οι εξελίξεις των τελευταίων ημερών, με την αποχώρηση της Αννίτας Δημητρίου από τη διεκδίκηση του κομματικού χρίσματος, τη συνεχιζόμενη αβεβαιότητα γύρω από τις προθέσεις του Αβέρωφ Νεοφύτου και την υποψηφιότητα του Γιώργου Παμπορίδη, έφεραν στην επιφάνεια μία κρίση που δεν αφορά απλώς την επιλογή προσώπου.

Far West…

Η αντιπαράθεση για τις ενεργειακές κυρώσεις κατά της Ρωσίας προσέθεσε μία δεύτερη διάσταση: Τη δημόσια απόκλιση/διαφοροποίηση του τέως προέδρου του Συναγερμού, από τη θέση που διατύπωσε επισήμως το κόμμα του.

Οι τελευταίες εξελίξεις στον ΔΗΣΥ καταδεικνύουν ένα κόμμα, που η ηγεσία, οι διεκδικητές του χρίσματος και τα ιστορικά του στελέχη, δεν εμφανίζονται να κινούνται με ενιαίο βηματισμό.

Ο πολιτικός εκβιασμός προς την πρόεδρο του κόμματος, που την ανάγκασε να αποσύρει το ενδιαφέρον της για τις προεδρικές εκλογές, τα όσα προηγήθηκαν και τα όσα ακολούθησαν αυτής της εξέλιξης, αποκαλύπτουν όχι ένα δημοκρατικό ΔΗΣΥ αλλά ένα κόμμα της άγριας δύσης, που ανέχεται καουμπόικου τύπου τακτικές και σεξιστικές επιθέσεις, που έχει απωλέσει αρχές και αξίες.

Η (ρωσική) αρκούδα στο δωμάτιο

Η προχθεσινή παρέμβαση του Αβέρωφ Νεοφύτου έδωσε νέα διάσταση στην εσωκομματική αντιπαράθεση. Στη δημοσιογραφική διάσκεψη αναμενόταν να ξεκαθαρίσει τις προθέσεις του για το χρίσμα. Αντί αυτού, ο τέως πρόεδρος του ΔΗΣΥ επέλεξε να αναδείξει ένα ζήτημα εξωτερικής πολιτικής και οικονομίας. Την ανάγκη επανεξέτασης των ενεργειακών κυρώσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά της Ρωσίας. Κάλεσε τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη να αναλάβει πρωτοβουλία σε ευρωπαϊκό επίπεδο για την άρση των ενεργειακών κυρώσεων, συνδέοντας την πρότασή του με τις επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης και το κόστος που επωμίζονται νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Η πρόταση αυτή δεν είναι αδιάφορη πολιτικά. Αγγίζει τη σχέση της Κύπρου με τους Ευρωπαίους εταίρους της, την κοινή ευρωπαϊκή αντιμετώπιση της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία και το ευρύτερο ζήτημα της συνέπειας στην εξωτερική πολιτική. Επιπλέον, αγγίζει τις καρδιές κάποιων… αριστερόστροφων/Ακελικών, 16 μήνες πριν τις προεδρικές εκλογές.

Αλλού ο ΔΗΣΥ κι αλλού ο Αβέρωφ

Ο Δημοκρατικός Συναγερμός απάντησε, αμέσως, στον μέχρι πριν τρία χρόνια πρόεδρό του, τονίζοντας ότι στηρίζει τις θέσεις του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος και την κοινή πολιτική των 27 κρατών μελών για τις ενεργειακές κυρώσεις κατά της Ρωσίας, σε πλήρη συντονισμό με την Ελλάδα. Ταυτόχρονα, χαρακτηρίζει την εισήγηση του Αβέρωφ Νεοφύτου προσωπική πρόταση στο πλαίσιο του δημόσιου πολιτικού διαλόγου.

Ο Συναγερμός, λοιπόν, δεν υιοθέτησε την πρόταση του τέως προέδρου του. Αντιθέτως, επέλεξε να επαναβεβαιώσει τη δική του πολιτική γραμμή και να αποσυνδέσει θεσμικά την εισήγηση από την επίσημη θέση του κόμματος. Αυτή την αντίδραση μπορεί να την αναγνώσει κανείς ως προσπάθεια αποσαφήνισης της πολιτικής ταυτότητας του κόμματος. Ταυτόχρονα, αναδεικνύει και την πικρή πραγματικότητα ότι ο τέως πρόεδρος του κόμματος και ενδιαφερόμενος για το προεδρικό χρίσμα, εκφράζει δημόσια μία θέση που η σημερινή ηγεσία δεν συμμερίζεται.

Ποιος εκφράζει τον Συναγερμό

Οι δύο (υπο)θέσεις -για το χρίσμα και τις κυρώσεις- δεν είναι ταυτόσημες. Η πρώτη αφορά την εσωκομματική δημοκρατία και την επιλογή υποψηφίου, ενώ η δεύτερη αφορά την εξωτερική πολιτική και τις οικονομικές συνέπειες των ευρωπαϊκών αποφάσεων.

Συνδέονται, ωστόσο, στο ερώτημα της πολιτικής εκπροσώπησης. Όταν ο τέως πρόεδρος του Συναγερμού διατηρεί ακόμη ανοιχτό το ενδεχόμενο συμμετοχής του στην εσωκομματική διαδικασία, ενώ ταυτόχρονα παρεμβαίνει δημόσια σε ένα ζήτημα στο οποίο διαφωνεί με την επίσημη γραμμή, ο ΔΗΣΥ μπαίνει σε πολύ άβολη θέση. Και δεν σημαίνει ότι ένα κόμμα πρέπει να επιβάλλει ομοφωνία στα στελέχη του.

Η εσωτερική πολυφωνία αποτελεί φυσιολογικό στοιχείο ενός δημοκρατικού πολιτικού οργανισμού. Χρειάζεται, όμως, να υπάρχουν διακριτά όρια ανάμεσα στην προσωπική άποψη, στην προγραμματική διαφωνία και στην επίσημη πολιτική απόφαση. Η ανακοίνωση του ΔΗΣΥ για τη Ρωσία επιχειρεί ακριβώς να καθορίσει αυτό το όριο. Το ερώτημα είναι αν ανάλογη σαφήνεια θα υπάρξει και στη διαδικασία του χρίσματος. Το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι να αποφευχθούν οι διαφωνίες. Είναι να αποδειχθεί ότι το κόμμα διαθέτει διαδικασίες που μπορούν να τύχουν χειρισμού δίχως να παραλύει η πολιτική του λειτουργία.

Γιατί «γυμνός»

Ο Δημοκρατικός Συναγερμός έχει εκθέσει τις εσωτερικές του αντιφάσεις και την αντιπαλότητα μεταξύ στελεχών του, σε κοινή θέα. Η αποχώρηση της Αννίτας Δημητρίου δεν έλυσε αυτομάτως το ζήτημα της ενότητας. Η εκκρεμότητα γύρω από τις αποφάσεις του Αβέρωφ Νεοφύτου διατηρεί την αβεβαιότητα για τη διαδικασία – φαίνεται να κτίζει υπερκομματική υποψηφιότητα που θα περάσει, όμως, από την κομματική διαδικασία.

Η υποψηφιότητα του Γιώργου Παμπορίδη πρόσθεσε μια διαφορετική διαδρομή, ενώ η αντιπαράθεση για τις κυρώσεις κατέδειξε ότι η συζήτηση δεν περιορίζεται στα πρόσωπα, αλλά αγγίζει και την πολιτική φυσιογνωμία της παράταξης. Και δεν πρέπει να παραβλέπεται ότι ο ΔΗΣΥ έχει διατυπώσει επίσημη θέση για τις κυρώσεις, έχει ανακοινώσει χρονοδιάγραμμα για το χρίσμα και διαθέτει διαδικασίες μέσα από τις οποίες μπορεί να επιλύσει τις διαφορές του. Η ύπαρξη διαφωνιών δεν αποδεικνύει από μόνη της αδυναμία. Το κρίσιμο είναι ο τρόπος με τον οποίο θα αντιμετωπιστούν.

Σε θέσεις μάχης

Επομένως, τις επόμενες ημέρες θα έχει σημασία να φανεί κατά πόσον ο Αβέρωφ Νεοφύτου θα ξεκαθαρίσει τη στάση του, εάν οι υποψήφιοι θα δεσμευθούν ξεκάθαρα στους κανόνες της διαδικασίας η οποία πρέπει να φαίνεται και να είναι αδιάβλητη, και εάν η ηγεσία θα καταφέρει να διασφαλίσει ότι η τελική επιλογή θα γίνει αποδεκτή από όλους, ηττημένους και κερδισμένους – πίσω από κάθε υποψήφιο για το χρίσμα, έχουν ήδη συνασπισθεί στελέχη σε θέσεις μάχης και ετοιμάζουν ομάδες κρούσης. Τις επόμενες ημέρες αναμένονται ανακοινώσεις από πρωτοκλασάτους του Συναγερμού, που θα εκφράζουν την (υπο)στήριξή τους στον ένα ή τον άλλο υποψήφιο.

Πολιτικό DNA και EQ

Ο Συναγερμός δεν καλείται απλώς να βρει ένα όνομα/έναν υποψήφιο για το 2028. Καλείται να αποσαφηνίσει ποιος αποφασίζει, με ποιους κανόνες και στη βάση ποιων πολιτικών αρχών. Οι πρόσφατες εξελίξεις τον υποχρεώνουν να αποδείξει πως η ταυτότητα αυτή μπορεί να λειτουργήσει ως κοινό πλαίσιο για τους διεκδικητές, τα στελέχη και τα μέλη του.

Το τελικό τεστ/δοκιμασία δεν θα είναι ποιος θα επικρατήσει στην εσωκομματική διαδικασία. Θα είναι αν, μετά την επιλογή, ο Συναγερμός θα μπορεί να παρουσιάσει μια συνεκτική πολιτική πρόταση, να εξηγήσει με καθαρότητα γιατί αυτή εκφράζει την παράταξη και να αγγίξει τους ψηφοφόρους του, αλλά και άλλα κομμάτια της κοινωνίας που είναι κοντά στον Συναγερμό και τις θέσεις του στο Κυπριακό ή/και την Οικονομία ή/και κοινωνικά ζητήματα κλπ [με πολιτική συναισθηματική νοημοσύνη (EQ)]. Μέχρι τότε, η εικόνα παραμένει θολή και η κατάσταση ρευστή.

Και το ερώτημα που τίθεται λόγω εξελίξεων είναι σαφές: Θα πρέπει ο ΔΗΣΥ να συμφωνήσει πρώτα στους κανόνες και στις αρχές του, και έπειτα στο πρόσωπο που θα τον εκπροσωπήσει στις εκλογές ή ο υποψήφιος του για το ’28 θα δώσει το τέμπο στο οποίο θα χορέψει όλος ο Συναγερμός;

Όποιος δεν θυμάται το 2023, κινδυνεύει να το ξαναζήσει

Ο Δημοκρατικός Συναγερμός βαδίζει προς το 2028 δίνοντας την εντύπωση ότι κουβαλά τις πολιτικές εκκρεμότητες του 2023, ότι δεν έμαθε τίποτα απολύτως από την ήττα των τελευταίων προεδρικών εκλογών, αλλά απλώς περιορίστηκε να διαχειριστεί τις συνέπειές της. Η εσωκομματική αναμέτρηση για το προεδρικό χρίσμα, με τον Αβέρωφ Νεοφύτου και τον Γιώργο Παμπορίδη, επαναφέρει διλήμματα που υπερβαίνουν τις προσωπικές φιλοδοξίες. Αφορούν την πολιτική ταυτότητα, την ηγεσία και την ικανότητα της παράταξης να ανακτήσει την εμπιστοσύνη των πολιτών.

Ο τέως πρόεδρος του ΔΗΣΥ διαθέτει εμπειρία και βαθιά γνώση του κομματικού μηχανισμού, αλλά η προηγούμενη υποψηφιότητά του για τις προεδρικές καθιστά αναπόφευκτη την ανάγκη για έναν ουσιαστικό απολογισμό. Τι δεν λειτούργησε το 2023, ποια μηνύματα δεν έφτασαν στην κοινωνία και τι θα είναι διαφορετικό αυτή τη φορά. Ο Αβέρωφ Νεοφύτου, ως πρωταγωνιστής της προηγούμενης αναμέτρησης, καλείται να εξηγήσει γιατί η πείρα του μπορεί να αποτελέσει πλεονέκτημα για μια νέα προσπάθεια και όχι επανάληψη μιας δοκιμασμένης διαδρομής.

Από την άλλη, ο Γιώργος Παμπορίδης προβάλλει την ανανέωση και την υπέρβαση της εσωστρέφειας, αλλά καλείται να αποδείξει ότι η αλλαγή που υπόσχεται δεν είναι απλώς σύνθημα, αλλά ότι μπορεί να μετατραπεί σε συνεκτικό πολιτικό σχέδιο και ευρύτερη κοινωνική απήχηση, σε μια συγκεκριμένη πολιτική πρόταση ικανή να ενώσει και να διευρύνει τον Συναγερμό.

Γιατί ξανά;

Το πρόβλημα θα αρχίσει όταν το κόμμα θα έχει επίσημο υποψήφιο, χωρίς όμως θέσεις για τα μεγάλα θέματα που θα εκφράζουν όλους και χωρίς σαφή διαφοροποίηση από τις θέσεις του συναγερμικοαναθρεμμένου Προέδρου της Δημοκρατίας, Νίκου Χριστοδουλίδη. Γιατί ένα κόμμα δεν ανασυγκροτείται και ενώνεται αλλάζοντας υποψήφιο, ούτε ανακτά την εμπιστοσύνη επικαλούμενο μόνον την ιστορία και την προσφορά του. Χρειάζεται αυτοκριτική χωρίς υπεκφυγές, καθαρές θέσεις για τα προβλήματα της κοινωνίας και μία νέα σχέση με ψηφοφόρους που απομακρύνθηκαν ή αναζητούν διαφορετικές πολιτικές απαντήσεις.

Παράλληλα, η εσωκομματική διαδικασία οφείλει να διεξαχθεί με κανόνες που διασφαλίζουν ίσους όρους και με την παραδοχή ότι η διαφωνία δεν ισοδυναμεί με διάσπαση. Το 2023 δεν πρέπει να γίνει ούτε μόνιμο βάρος, ούτε μια δυσάρεστη ανάμνηση που θα ξεχαστεί βολικά. Πρέπει να γίνει μάθημα. Διότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τον ΔΗΣΥ δεν είναι να επιλέξει λάθος πρόσωπο, αλλά να πιστέψει ότι μπορεί να πετύχει διαφορετικό αποτέλεσμα χωρίς να αλλάξει τίποτε ουσιαστικό. Το πραγματικό ζητούμενο, επομένως, δεν είναι απλώς ποιος από τους δύο μπορεί να επικρατήσει στην εσωκομματική διαδικασία.

Η ιστορία επαναλαμβάνεται πρώτα ως ήττα και μετά ως δίλημμα. Το 2028 θα κριθεί και από το ποιος θα λάβει το χρίσμα, αλλά κυρίως από το εάν ο Δημοκρατικός Συναγερμός θα έχει απαντήσει πειστικά στο ερώτημα που άφησε ανοιχτό το 2023. Γιατί να τον εμπιστευθούν ξανά οι πολίτες.

*Παράφραση τής πασίγνωστης φράσης «Ο βασιλιάς είναι γυμνός» που προέρχεται από το ομώνυμο αλληγορικό παραμύθι του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν, «Τα καινούργια ρούχα του αυτοκράτορα» (1837).  Χρησιμοποιείται μεταφορικά όταν κάποιος λέει ανοιχτά το προφανές, αυτό που όλοι βλέπουν αλλά διστάζουν να παραδέχτούν.