Κυπριακό: Δύο σημεία διέλευσης, ως σανίδα σωτηρίας - Συμφώνησαν στα μίνιμουμ για να κρατήσουν ζωντανή την προσπάθεια

Οι δύο ηγέτες διατήρησαν χθες ζωντανή, προς το παρόν, την προσπάθεια επανέναρξης των διαπραγματεύσεων, συμφωνώντας σε δύο σημεία διέλευσης (Λουρουτζίνα και Κάμπος) και σε μια σειρά πρωτοβουλιών οικοδόμησης εμπιστοσύνης, συμπεριλαμβανομένης της πλήρους επιστροφής του εξαιρετικά επιτυχημένου εκπαιδευτικού προγράμματος για την ειρήνη «Imagine». Συμφώνησαν, επίσης, να συναντηθούν τις επόμενες εβδομάδες με τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες, για να συζητήσουν Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης (ΜΟΕ) αλλά και ζητήματα μεθοδολογίας και ουσίας.

Ένας ενδιάμεσος συμβιβασμός

Ύστερα από συνάντηση διάρκειας τρεισήμισι ωρών μεταξύ των δύο ηγετών και της προσωπικής απεσταλμένης του ΟΗΕ, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, στο παλαιό αεροδρόμιο Λευκωσίας, τα Ηνωμένα Έθνη εξέδωσαν ανακοίνωση, σύμφωνα με την οποία οι ηγέτες συμφώνησαν στο άνοιγμα δύο σημείων διέλευσης: σε Λουρουτζίνα-Λύμπια, ανατολικά της Λευκωσίας, και σε Κάμπο-Καραβοστάσι, στην οροσειρά του Τροόδους.

Η συμφωνία προβλέπει ότι τα δύο σημεία διέλευσης θα ανοίξουν ταυτόχρονα. Λόγω, ωστόσο, της μορφολογίας του εδάφους και των υφιστάμενων υποδομών στην περιοχή του Κάμπου, εκτιμάται ότι θα χρειαστεί αρκετός χρόνος μέχρι να λειτουργήσουν τα δύο νέα σημεία διέλευσης, τα οποία θα προστεθούν στα εννέα που βρίσκονται ήδη σε λειτουργία. Τα τελευταία σημεία διέλευσης που άνοιξαν ήταν στη Δερύνεια και στη Λεύκα, το 2018.

Η πολυαναμενόμενη συμφωνία για τα σημεία διέλευσης Αθηένου-Πυροΐου-Αγλαντζιάς και Μιας Μηλιάς δεν επιτεύχθηκε χθες. Σύμφωνα με ελληνοκυπριακές πηγές, η τουρκοκυπριακή πλευρά υπαναχώρησε σε τεχνικά ζητήματα που αφορούσαν το άνοιγμα της διέλευσης της Αθηένου, εμποδίζοντας έτσι την επίτευξη συμφωνίας. Ως αποτέλεσμα, και το ζήτημα της Μιας Μηλιάς έμεινε εκτός συζήτησης, τουλάχιστον προς το παρόν. Οι δύο πλευρές δεν κατέληξαν ούτε σε κάποια συμφωνία για την αποναρκοθέτηση, η οποία θα περιλάμβανε ναρκοπέδια εκατέρωθεν της νεκρής ζώνης στη Δερύνεια.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση του ΟΗΕ, οι δύο ηγέτες συμφώνησαν επίσης να ανταλλάξουν αρχειακό υλικό μέσω της Τεχνικής Επιτροπής για την Πολιτιστική Κληρονομιά και να προχωρήσουν στην υλοποίηση περιβαλλοντικών έργων από την Τεχνική Επιτροπή για το Περιβάλλον. Σύμφωνα με πληροφορίες του «Π», τα έργα αυτά αφορούν τη χαρτογράφηση της ρύπανσης από μικροπλαστικά σε ολόκληρη την Κύπρο, καθώς και την παροχή πληροφοριών για την ποιότητα του αέρα με τρόπο που να είναι προσβάσιμος σε όλους. Συμφώνησαν, επίσης, να δημιουργήσουν μηχανισμό άμεσης ανταπόκρισης σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης και να προχωρήσουν στην αποκατάσταση ορισμένων μαρωνιτικών εκκλησιών και ενός αρμενικού μοναστηριού.

Επιστροφή του Imagine

Σε μια ιδιαίτερα θετική εξέλιξη, οι δύο ηγέτες συμφώνησαν ότι το πρόγραμμα Imagine θα επαναλειτουργήσει υπό την αιγίδα της Τεχνικής Επιτροπής για την Εκπαίδευση και σύμφωνα με όσα αυτή προβλέπει. Το πρόγραμμα ξεκίνησε το 2016 από τον Σύνδεσμο Ιστορικού Διαλόγου και Έρευνας (AHDR), με τη συμμετοχή χιλιάδων μαθητών και εκπαιδευτικών από σχολεία σε ολόκληρη την Κύπρο. Απέσπασε βραβεία και αναδείχθηκε σε ένα από τα πιο αποτελεσματικά μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης στο νησί. Το 2022, ο τότε Τουρκοκύπριος ηγέτης Ερσίν Τατάρ, αποχώρησε από το πρόγραμμα, με αποτέλεσμα να ανασταλούν οι δικοινοτικές δραστηριότητες κατά τη διάρκεια του σχολικού ωραρίου.

Αρκετά για να παραμείνει ζωντανή η προσπάθεια

Με δεδομένο ότι ο Χριστοδουλίδης δεν κατάφερε να πείσει τον Έρχιουρμαν να συμμετάσχει σε τριμερή συνάντηση με τον Γκουτέρες στη Νέα Υόρκη τον περασμένο Σεπτέμβριο, το γεγονός ότι και οι τρεις συμφώνησαν να συναντηθούν εκ νέου τις επόμενες εβδομάδες θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως ένα βήμα προόδου.

Πριν τη χθεσινή συνάντηση, πάντως, ο Έρχιουρμαν αιφνιδίασε δηλώνοντας πως μεταβαίνει στη συνάντηση με μια δέσμη προτάσεων για τη «γεφύρωση των διαφορών», οι οποίες λαμβάνουν επίσης υπόψη τις θέσεις της ελληνοκυπριακής πλευράς. Αναφέρθηκε σε μια νέα πρόταση «που έχει τη δυνατότητα και τη σημασία να αλλάξει πλήρως τη δυναμική της διαδικασίας και να επηρεάσει τις προσεγγίσεις». Από την πλευρά του, ο Νίκος Χριστοδουλίδης δήλωσε ότι μεταβαίνει στη συνάντηση με «πολύ θετική διάθεση», με στόχο την επίτευξη συγκεκριμένων αποτελεσμάτων, σημειώνοντας ότι οι προτάσεις που βρίσκονταν υπό συζήτηση αποτελούσαν μέρος της δέσμης των 19 προτάσεων που είχε υποβάλει τον Σεπτέμβριο.

Χριστοδουλίδης: Μπορούσαμε και καλύτερα

Κατά την επιστροφή του στο Προεδρικό, ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης υποστήριξε ότι όλα όσα ανακοινώθηκαν χθες ήταν δικές του προτάσεις και εισηγήσεις, ισχυρισμό που επανέλαβε όμως την ίδια ώρα στα κατεχόμενα σε δικές του δηλώσεις και ο Τουφάν Έρχιουρμαν, διεκδικώντας και εκείνος την «πατρότητα» των όσων συμφωνήθηκαν χθες.

Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης δήλωσε, επίσης, ότι οι δύο πλευρές σημείωσαν πρόοδο και σε άλλα ζητήματα, τα οποία δεν δημοσιοποιήθηκαν όμως, προσθέτοντας ότι οι συζητήσεις με τον Γκουτέρες για τα ΜΟΕ, τη μεθοδολογία και την ουσία θα συνεχιστούν, με στόχο να ανακοινωθούν περαιτέρω αποτελέσματα και, τελικά, να αρχίσουν επίσημες διαπραγματεύσεις. Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι το ζήτημα της εκ περιτροπής προεδρίας θα συζητηθεί στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και όχι νωρίτερα. Ο Πρόεδρος παραδέχθηκε, πάντως, ότι τα αποτελέσματα της συνάντησης θα μπορούσαν να είναι καλύτερα και πιο εκτενή, επισημαίνοντας ότι η επίσκεψη του Φιντάν στα κατεχόμενα, την περασμένη Παρασκευή, «σίγουρα επηρέασε» τις εξελίξεις. Σε προφανή απάντηση στο σχόλιο της Ολγκίν στον «Π» ότι τόσο η ίδια όσο και ο Έρχιουρμαν είχαν ζητήσει να λάβουν γραπτώς τις 19 προτάσεις του, αλλά δεν τις έλαβαν, ο Χριστοδουλίδης δήλωσε ότι παρέδωσε χθες και στους δύο αντίγραφα του καταλόγου.

Για το σημείο διέλευσης Αθηένου-Πυροΐου-Αγλαντζιάς, είπε ότι σημειώθηκε πρόοδος, χωρίς όμως να υπάρξει κατάληξη. Ερωτηθείς για τη δέσμη προτάσεων του Έρχιουρμαν, ο Πρόεδρος δήλωσε ότι ο Τουρκοκύπριος ηγέτης προσήλθε με μία νέα πρόταση, η οποία «δεν μπορούσε να γίνει αποδεκτή». Ερωτηθείς κατά πόσο το σημείο διέλευσης Κάμπος-Καραβοστάσι αποτελούσε εναλλακτική λύση αντί των Κοκκίνων, απάντησε: «Τα Κόκκινα παραμένουν στο τραπέζι και εξακολουθούν να περιλαμβάνονται στις 19 προτάσεις μας». Σε ό,τι αφορά την αποναρκοθέτηση, ο Χριστοδουλίδης υποστήριξε ότι το ζήτημα δεν συζητήθηκε καθόλου χθες.

Και η Πύλα στο πακέτο από Έρχιουρμαν

Σε συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε κατά την επιστροφή του στα κατεχόμενα, ο Τουφάν Έρχιουρμαν είπε ότι οι προτάσεις του περιλάμβαναν τη δημιουργία κοινού μηχανισμού αντιμετώπισης καταστροφών, μηχανισμού συντονισμού για την αποναρκοθέτηση στη νεκρή ζώνη, την άμεση συνεργασία μέσω στρατιωτικού μηχανισμού, την επανεκκίνηση του προγράμματος Imagine, καθώς και το σταδιακό άνοιγμα όλων των σημείων διέλευσης που βρίσκονται στο τραπέζι.

Σε ό,τι αφορά τα σημεία διέλευσης, είπε ότι οι συζητήσεις για τη Μια Μηλιά και την Αθηένου-Πυρόι-Αγλαντζιά θα συνεχιστούν. Επισήμανε ότι η πρόσβαση στην Πύλα μέσω της νεκρής ζώνης θα αποτελέσει μέρος μιας συνολικής συμφωνίας-«πακέτου» που θα οριστικοποιηθεί. Υποστήριξε ότι και η διαδρομή μέσω Αθηένου προβλέπει πρόσβαση μέσω της νεκρής ζώνης, γεγονός που εγείρει ερωτήματα ως προς το ποιος θα επενέβαινε σε περίπτωση ατυχήματος ή εγκληματικής δραστηριότητας.

Αναφερόμενος στη νέα του πρόταση, την οποία χαρακτήρισε ως πρόταση που «αλλάζει τα δεδομένα» και η οποία καταρτίστηκε σε συνεννόηση με την Τουρκία, ο Έρχιουρμαν δήλωσε ότι ήθελε να δώσει χρόνο στον Χριστοδουλίδη να την εξετάσει και να «δώσει μια ευκαιρία στη διπλωματία». Υποστήριξε ότι η πρότασή του ήταν πιο ισορροπημένη και αποδεκτή από την πρόταση της ελληνοκυπριακής πλευράς για τα Βαρώσια και το λιμάνι της Αμμοχώστου.

Οι δύο ηγέτες αναχωρούν πλέον σήμερα για την Αττάλεια, όπου θα συμμετάσχουν στην εκεί διεθνή σύνοδο κορυφής για την κλιματική αλλαγή. Ο Έρχιουρμαν ανέφερε ότι η Ολγκίν διερεύνησε το ενδεχόμενο πραγματοποίησης εκεί της τριμερούς συνάντησης με τον Γκουτέρες, αλλά ο Χριστοδουλίδης απάντησε ότι η παραμονή του στην Αττάλεια θα είναι πολύ σύντομη.