Φορολογία και πληθωρισμός αύξησαν τα κρατικά έσοδα το 2025

Η φορολογία και η άνοδος των τιμών συνέβαλαν στην αύξηση των κρατικών εσόδων το 2025, σύμφωνα με όσα ανέφερε την Πέμπτη ο Γενικός Λογιστής της Δημοκρατίας, Ανδρέας Αντωνιάδης, ενώπιον της Επιτροπής Ελέγχου της Βουλής. Ο κ. Αντωνιάδης παρουσίασε τη Δημοσιονομική Έκθεση και τον απολογισμό του κρατικού μισθολογίου για το 2025. Στη συνεδρία συζητήθηκαν επίσης οι καθυστερήσεις σε αναπτυξιακά έργα, η αξιοποίηση των εσόδων από τη δημοπράτηση δικαιωμάτων εκπομπής αερίων του θερμοκηπίου και η αύξηση των ανελαστικών δαπανών λόγω ΑΤΑ.

Τα συνολικά έσοδα του κρατικού προϋπολογισμού ανήλθαν το 2025 σε €10,05 δισ., έναντι €9,57 δισ. το 2024. Οι συνολικές δαπάνες έφθασαν τα €10,15 δισ., από €9,89 δισ. την προηγούμενη χρονιά, ενώ το έλλειμμα, πριν από τις καθαρές ροές λόγω δανεισμού, περιορίστηκε στα €100 εκατ. από €320 εκατ. το 2024.

Ο Γενικός Λογιστής απέδωσε την αύξηση των εσόδων κυρίως στη φορολογία. Εξήγησε ότι οι αυξημένες εισπράξεις από τον ΦΠΑ συνδέονται τόσο με την αύξηση του όγκου κατανάλωσης όσο και με την άνοδο των τιμών, προσθέτοντας ότι μεγαλύτερο μέρος της αύξησης των εσόδων το 2025 αποδίδεται στον πληθωρισμό.

Τα έσοδα από την έμμεση φορολογία αυξήθηκαν από €4,22 δισ. το 2024 σε €4,39 δισ. το 2025, ενώ εκείνα από την άμεση φορολογία έφθασαν τα €4,21 δισ., έναντι €3,83 δισ. το προηγούμενο έτος. Από τα καθυστερημένα έσοδα, το 31% αφορά φόρο εισοδήματος, το 15% αντιμισθία αποσπασμένου νοσηλευτικού προσωπικού, το 12% ΦΠΑ και το 10% έκτακτη εισφορά για την άμυνα.

Σε σχέση με οφειλές που συνδέονται με το Υπουργείο Υγείας, ο κ. Αντωνιάδης ανέφερε ότι ο ΟΚΥπΥ οφείλει στο κράτος περίπου €1 δισ., ποσό που αφορά σε μεγάλο βαθμό το νοσηλευτικό προσωπικό.

Καθυστερήσεις στην υλοποίηση αναπτυξιακών έργων

Παρά την αύξηση των αναπτυξιακών δαπανών το 2025 σε επίπεδα ρεκόρ, εξακολουθούν να καταγράφονται καθυστερήσεις στην προώθηση σημαντικών έργων, ανέφερε ο Γενικός Λογιστής. Το ποσοστό υλοποίησης του αναπτυξιακού προϋπολογισμού έφθασε το 81%, από 69% το 2024. Ωστόσο, τέσσερις ποσοστιαίες μονάδες της υλοποίησης αποδίδονται στη μείωση του αρχικού προϋπολογισμού κατά €67,1 εκατ.

Οι πραγματικές αναπτυξιακές δαπάνες ανήλθαν σε €1,19 δισ. το 2025, έναντι €1,02 δισ. το 2024, και αντιστοιχούσαν στο 13% του συνόλου των κρατικών δαπανών. Ο κ. Αντωνιάδης ανέφερε ότι τα επόμενα χρόνια προβλέπεται μείωση των αναπτυξιακών δαπανών λόγω έλλειψης ώριμων έργων. Επισήμανε επίσης ότι οι αναπτυξιακές δαπάνες εμφανίζουν χαμηλότερα ποσοστά υλοποίησης από τις τακτικές, οι οποίες είναι σε μεγάλο βαθμό ανελαστικές, και ότι ορισμένα έργα δεν προχωρούν βάσει του αρχικού προγραμματισμού.

Σύμφωνα με την παρουσίαση, στις 31 Δεκεμβρίου 2025 η υλοποίηση του Νέου Κυπριακού Μουσείου βρισκόταν στο 36%, του σχεδίου «ΚτίΖΩ» στο 6%, του δρόμου Πάφου–Πόλης Χρυσοχούς στο 26% και του αυτοκινητόδρομου Αστρομερίτη–Ευρύχου στο 77%. Μηδενική υλοποίηση, βάσει των δαπανών μέχρι το τέλος του 2025, καταγραφόταν για το τμήμα Δένεια–Ακάκι–Αστρομερίτης, την ανέγερση του Δικαστικού Μεγάρου Λευκωσίας και την κατασκευή νέου κτηρίου των Κεντρικών Φυλακών.

Με βάση επικαιροποιημένα στοιχεία έως τις 30 Ιουνίου 2026, η υλοποίηση του Νέου Κυπριακού Μουσείου αυξήθηκε στο 42%, του σχεδίου «ΚτίΖΩ» στο 8% και του αυτοκινητόδρομου Αστρομερίτη–Ευρύχου στο 96%. Οι καθυστερήσεις στην εφαρμογή του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας επηρέασαν, όπως ανέφερε ο Γενικός Λογιστής, τις εισροές από ευρωπαϊκά ταμεία.

Ερωτήματα για τα έσοδα από τους ρύπους

Βουλευτές εξέφρασαν ανησυχία για τη διαχείριση των εσόδων από τη δημοπράτηση δικαιωμάτων εκπομπής αερίων του θερμοκηπίου. Τα καθαρά ετήσια έσοδα της Κυπριακής Δημοκρατίας από τη δημοπράτηση ανήλθαν το 2025 σε €109,9 εκατ., έναντι €94,67 εκατ. το 2024 και €112,7 εκατ. το 2023. Βάσει της νομοθεσίας, τα έσοδα διατίθενται για τη χρηματοδότηση δράσεων μείωσης των εκπομπών και προστασίας του περιβάλλοντος. Τα στοιχεία για τις δράσεις που χρηματοδοτήθηκαν το 2025 δεν ήταν ακόμη διαθέσιμα.

Εκπρόσωπος του γραφείου του Εφόρου Εσωτερικού Ελέγχου αναφέρθηκε στην ανάγκη ισχυρού συστήματος εσωτερικού ελέγχου και σημείωσε ότι καταβάλλονται μεγάλα ποσά για μηχανογραφικά συστήματα. Έθεσε επίσης ζήτημα για τα ποσά που καταβάλλονται για τους ρύπους, κάνοντας αναφορά σε €100 εκατ. και σε €215 εκατ. που συνδέονται με την ΑΗΚ, και επισήμανε διαφορά €115 εκατ.

Δημόσιο χρέος και μισθολογικές δαπάνες

Ο Γενικός Λογιστής ανέφερε ότι συνεχίστηκε η μείωση του δημόσιου χρέους: από 62,7% του ΑΕΠ στο τέλος του 2024, η αναλογία υποχώρησε στο 52,3% στο τέλος του 2025 και στο 49,8% στις 30 Σεπτεμβρίου 2026. Το δημόσιο χρέος κατά την τελευταία αυτή ημερομηνία ανερχόταν σε €18,49 δισ. Στη συζήτηση τέθηκε και ο εσωτερικός δανεισμός από κρατικά ταμεία, με τον κ. Αντωνιάδη να διευκρινίζει ότι τα συγκεκριμένα ποσά δεν περιλαμβάνονται στο ύψος του δημόσιου χρέους που παρουσιάστηκε.

Οι μισθολογικές δαπάνες, σύμφωνα με τον Γενικό Λογιστή, αυξάνονται σημαντικά τα τελευταία χρόνια, μεταξύ άλλων λόγω των μισθολογικών αναπροσαρμογών και της επαναφοράς της ΑΤΑ στο 100%. Από το 2022, η μέση ετήσια αύξηση ανέρχεται σε περίπου 7% σε ονομαστικούς όρους και 4% σε πραγματικούς. Οι εκτιμήσεις που παρουσιάστηκαν προβλέπουν ότι από το 2022 έως το 2029 η συνολική αύξηση θα φθάσει το 60% σε ονομαστικούς όρους και το 32% σε πραγματικούς. Οι μισθολογικές δαπάνες ανήλθαν το 2025 σε €2,93 δισ., από €2,77 δισ. το 2024.

Απαντώντας σε βουλευτές, ο κ. Αντωνιάδης είπε ότι οι τακτικές δαπάνες είναι σε μεγάλο βαθμό ανελαστικές, ενώ οι αναπτυξιακές παρουσιάζουν μεγαλύτερες αποκλίσεις λόγω καθυστερήσεων στην υλοποίηση έργων. Για το έλλειμμα των €100 εκατ. σημείωσε ότι ο κρατικός προϋπολογισμός είναι σχεδόν ισοσκελισμένος και διευκρίνισε ότι τα πλεονάσματα της Γενικής Κυβέρνησης συνδέονται και με το πλεόνασμα του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων.

Δαπάνες για κτηνοτρόφους και πυρόπληκτους

Για τη στήριξη κτηνοτρόφων που επλήγησαν από τον αφθώδη πυρετό, αναφέρθηκε ότι από συνολικό προϋπολογισμό €45,7 εκατ. οι δαπάνες έως τις 30 Ιουνίου 2026 ανήλθαν σε €23,35 εκατ., ενώ το συνολικό ποσοστό υλοποίησης ήταν 37%. Δεν είχαν πραγματοποιηθεί δαπάνες για το σχέδιο κρατικής ενίσχυσης των πληγέντων που θα επαναδραστηριοποιηθούν ούτε για την οικονομική βοήθεια προς κτηνοτρόφους λόγω απώλειας βοσκήσιμης ύλης.

Για τη στήριξη των πυρόπληκτων στην ορεινή περιοχή της Λεμεσού, από συνολικό προϋπολογισμό €56,1 εκατ. είχαν δαπανηθεί €17,4 εκατ. έως τις 31 Δεκεμβρίου 2025 και €23,2 εκατ. έως τις 30 Ιουνίου 2026, δηλαδή το 41%. Οι γενικές υπηρεσίες απορροφούσαν το 43% των δαπανών, η εκπαίδευση το 14% και η υγεία το 11%.

Οι τοποθετήσεις των βουλευτών

Ο βουλευτής του ΔΗΣΥ Γιώργος Παμπορίδης επέκρινε τη διαχείριση των εσόδων από τους ρύπους, χαρακτηρίζοντας την εικόνα «χαώδη και επικίνδυνη». Υποστήριξε ότι ούτε το 10% των σχετικών ποσών ανταποκρίνεται στον σκοπό που προβλέπει η νομοθεσία και ότι, αντί να επανεπενδύονται περίπου €100 εκατ., ακολουθούνται πρακτικές που, κατά την εκτίμησή του, παραπέμπουν σε κατασπατάληση.

Ο βουλευτής του ΔΗΣΥ Νίκος Γεωργίου ζήτησε να διευκρινιστεί αν στο δημόσιο χρέος περιλαμβάνεται ο εσωτερικός δανεισμός. Ο βουλευτής του ΔΗΚΟ Χρύσανθος Σαββίδης αναφέρθηκε στις ελλείψεις προσωπικού που επικαλούνται τα υπουργεία και στις δαπάνες για μηχανογραφικά συστήματα, σημειώνοντας ότι εξακολουθούν να υπάρχουν προβλήματα παρά τα ποσά που διατίθενται.

Ο βουλευτής του ΑΚΕΛ Χρίστος Χριστοφίδης είπε ότι βασικό συμπέρασμα της Δημοσιονομικής Έκθεσης είναι η σημαντική αύξηση των κρατικών εσόδων λόγω της ανόδου των τιμών και της έμμεσης φορολογίας. Υποστήριξε ότι τα στοιχεία δείχνουν τις δυνατότητες του κράτους να ενισχύσει την κοινωνική στήριξη. Ανέφερε ότι τα έσοδα μόνο από τον ΦΠΑ ανήλθαν σε €3,16 δισ. και ότι αυξήθηκαν επίσης τα έσοδα από τη φορολόγηση φυσικών προσώπων και επιχειρήσεων. Πρόσθεσε ότι, αν και οι συνολικές κοινωνικές δαπάνες αυξήθηκαν κατά €99 εκατ., η αύξηση προήλθε κυρίως από τις δαπάνες για την υγεία, ενώ μειώθηκαν οι δαπάνες κοινωνικής πρόνοιας και για το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα.

Ο βουλευτής του ΕΛΑΜ Πόλυς Ανωγυριάτης χαρακτήρισε θετικό το γεγονός ότι το δημοσιονομικό έλλειμμα παραμένει χαμηλό. Ο βουλευτής της Άμεσης Δημοκρατίας Δημήτρης Μπάρος ζήτησε απαντήσεις για τη διαφορά των €100 εκατ. μεταξύ εσόδων και δαπανών του προϋπολογισμού και για τους λόγους αύξησης των δαπανών.

Σε δηλώσεις μετά τη συνεδρία, ο κ. Χριστοφίδης είπε ότι «ενώ τα έσοδα της Κυβέρνησης αυξάνονται κατακόρυφα λόγω της ακρίβειας» και ιδιαίτερα των έμμεσων φόρων, «λεφτά δεν επιστρέφονται στους πολίτες» για τη στήριξη της μεσαίας τάξης και των λαϊκών στρωμάτων. Ανέφερε ότι τα φορολογικά έσοδα το 2025 ανήλθαν σε €8,6 δισ., αυξημένα κατά €538 εκατ., και αντιστοιχούσαν στο 86% των κρατικών εσόδων, ενώ οι εισπράξεις από τον ΦΠΑ έφθασαν τα €3,16 δισ. Πρόσθεσε ότι, παρά την αύξηση των κοινωνικών δαπανών κατά €99 εκατ., οι δαπάνες κοινωνικής πρόνοιας μειώθηκαν κατά €23,5 εκατ. και €114 εκατ. εγκεκριμένων κοινωνικών κονδυλίων δεν αξιοποιήθηκαν.

Για τις αναπτυξιακές δαπάνες, ο κ. Χριστοφίδης ανέφερε ότι παρέμειναν αναξιοποίητα περίπου €289 εκατ. και ότι η απορρόφηση ευρωπαϊκών κονδυλίων περιορίστηκε στο 52%. Υποστήριξε ότι οι αυξημένες οικονομικές δυνατότητες του κράτους δεν συνοδεύονται από αντίστοιχη ενίσχυση της κοινωνικής και αναπτυξιακής πολιτικής.

Ο αναπληρωτής πρόεδρος της Επιτροπής, βουλευτής του ΔΗΚΟ Χρύσανθος Σαββίδης, αναφέρθηκε στη μείωση του δημόσιου χρέους στο 50% και έκανε λόγο για «νούσιμη οικονομική διαχείριση», η οποία, όπως είπε, επιτρέπει στην κυβέρνηση να λαμβάνει στοχευμένα μέτρα στήριξης όταν χρειάζεται. Παράλληλα, επισήμανε το χαμηλό ποσοστό υλοποίησης αναπτυξιακών έργων και χαρακτήρισε προβληματικό το πλαίσιο δημοσίων συμβάσεων. Εισηγήθηκε τη δημιουργία εξειδικευμένης τεχνικής υπηρεσίας, λέγοντας ότι η υποστελέχωση και η έλλειψη τεχνογνωσίας στα υπουργεία δημιουργούν προβλήματα στην υλοποίηση έργων. Εξέφρασε επίσης προβληματισμό για τη δυσαναλογία μεταξύ των δαπανών για την παιδεία και των μαθησιακών αποτελεσμάτων.

Ο επικεφαλής του Κινήματος ΑΛΜΑ Οδυσσέας Μιχαηλίδης υποστήριξε ότι τα ελλείμματα του κρατικού προϋπολογισμού καλύπτονται από τα πλεονάσματα του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Αναφέρθηκε ακόμη στη ραγδαία αύξηση του κρατικού μισθολογίου, την οποία χαρακτήρισε δυσανάλογη σε σχέση με την αύξηση των μισθών στον ιδιωτικό τομέα, στην οφειλή περίπου €1 δισ. προς το κράτος και στις επανειλημμένες αστοχίες στην υλοποίηση αναπτυξιακών έργων.

Πηγή: ΚΥΠΕ