Νέα απειλή μετά τον αφθώδη: Η επιβεβαίωση ακάρεως στην Τουρκία δοκιμάζει την κυπριακή μελισσοκομία

Μετά το βαρύ πλήγμα που επέφερε ο αφθώδης πυρετός στο ζωικό κεφάλαιο, και κατ’ επέκταση στην κυπριακή οικονομία, μία νέα κτηνιατρική κρίση εκκολάπτεται ενώπιον των Κτηνιατρικών Υπηρεσιών, οι οποίες καλούνται να λάβουν έγκαιρα τα αναγκαία προληπτικά μέτρα, χωρίς επανάληψη αδυναμιών που φώτισε η ζωονόσος.

Αυτή τη φορά απειλείται ο κλάδος της μελισσοκομίας, καθώς η Τουρκία επιβεβαίωσε, μετά τις αρχικές υποψίες, την εμφάνιση του παρασιτικού ακάρεως Tropilaelaps στις ανατολικές της περιοχές. Δεν έχει ακόμη εντοπιστεί στην Ευρώπη, ωστόσο ο κίνδυνος εισαγωγής του θεωρείται υπαρκτός, καθώς έχει ήδη καταγραφεί στην Τουρκία, τη νοτιοδυτική Ρωσία και τη Γεωργία. Στη μελισσοκομία, οι κατεχόμενες περιοχές και η Τουρκία είναι «συγκοινωνούντα δοχεία», ενώ έχει διαπιστωθεί ότι η κυπριακή φυλή μελισσών (Apis mellifera cypria) έχει διασταυρωθεί με την Apis mellifera anatoliaca, που είναι η ιθαγενής φυλή της Τουρκίας.

Το κοινό με αφθώδη

Το κοινό στοιχείο με τον αφθώδη πυρετό είναι ότι και σε αυτή την περίπτωση υπάρχει αυξημένος κίνδυνος το νέο άκαρι να πλήξει τις ελεύθερες περιοχές μέσω του ανεξέλεγκτου πάρε-δώσε με τα κατεχόμενα, και συγκεκριμένα λόγω της επιλογής Ελληνοκύπριων μελισσοκόμων να προμηθεύονται από τα κατεχόμενα βασίλισσες μέλισσες άλλων φυλών χωρίς πιστοποιητικά από τις Κτηνιατρικές Υπηρεσίες και εις βάρος της κυπριακής φυλής μελισσών, την οποία η Κυπριακή Δημοκρατία δεν έχει προστατεύσει μέχρι σήμερα.

Οι ανησυχίες, όμως, δεν αφορούν μόνο τα κατεχόμενα, όπως υποδεικνύει η λέκτορας Βιολογικής Γεωργίας και Μελισσοκομίας στο KES COLLEGE, Χριστίνα Χριστοδούλου. Σε δηλώσεις της στον «Π» ανέφερε ότι ορισμένοι μελισσοκόμοι, κυρίως στις ελεύθερες περιοχές, προβαίνουν σε παράνομες εισαγωγές βασιλισσών μελισσών, χωρίς πιστοποιητικά ελέγχου από τις Κτηνιατρικές Υπηρεσίες, κυρίως από την Ελλάδα, τη Βουλγαρία και την Ιταλία.

Διαβάστε επίσης:

• Ανησυχία για νέο άκαρι που απειλεί την κυπριακή μελισσοκομία
• Μέλι: Τέρμα στις πωλήσεις «μειγμάτων» με «γκρίζα» προέλευση - Εναρμόνιση με οδηγία της ΕΕ
• Συναγερμός για εισαγόμενο μέλι – Ανησυχία για άνισο ανταγωνισμό και αντιβιοτικά
• Η κυπριακή μέλισσα προς αφανισμό - Ζητούν Κέντρο Μελισσοκομίας
• Έφερε καρπούς ο συντονισμός Ε/Κ και Τ/Κ απέναντι στον κίτρινο δράκο - Κοινές ασκήσεις μετά την αποδυνάμωση της ψύλλας (βίντεο)
• Έντομο-αρπακτικό σώζει την παπουτσοσυκιά - Η Κύπρος προχώρησε στην εισαγωγή εντόμου που τρώει τον ψευδόκοκκο

Γιατί είναι τόσο επικίνδυνο

Το άκαρι Tropilaelaps συνιστά σοβαρή απειλή για την υγεία των μελισσοσμηνών. Σε άρθρο του στο τελευταίο τεύχος (Σεπτεμβρίου) του περιοδικού «No Bees No Life» της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Μελισσοκόμων (ΕΒΑ), το οποίο είναι αφιερωμένο στον νέο εχθρό, ο κυπριακής καταγωγής ομότιμος καθηγητής Γεωπονίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και εγνωσμένου κύρους ερευνητής μελισσοκομίας, Ανδρέας Θρασυβούλου, εξηγεί γιατί το νέο άκαρι, το οποίο προέρχεται από άγριες μέλισσες της Ασίας, είναι τόσο επικίνδυνο: λόγω του εξαιρετικά ταχέος αναπαραγωγικού του κύκλου, της προστασίας που απολαμβάνει μέσα στα σφραγισμένα κελιά του γόνου και της ικανότητάς του να αναπαράγεται παρθενογενετικά. Χωρίς άμεση εφαρμογή μέτρων ελέγχου, τονίζει, η προσβολή μπορεί να οδηγήσει γρήγορα στην κατάρρευση ενός μελισσοσμήνους.

Το εξώφυλλο από το τελευταίο τεύχος (Σεπτεμβρίου) του περιοδικού «No Bees No Life» της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Μελισσοκόμων (ΕΒΑ), το οποίο είναι αφιερωμένο στη νέα απειλή της ευρωπαϊκής μελισσοκομίας, το παρασιτικό άκαρι Tropilaelaps.

Περιορισμοί σε εισαγωγές

Ενδεικτικά της επείγουσας κατάστασης που δημιουργεί η γνωστοποίηση της εστίας στην Τουρκία, αρχικά στην περιοχή Çavuşlu της επαρχίας Άρτβιν, είναι τα μέτρα που ήδη έχει αποφασίσει το Ηνωμένο Βασίλειο. Οι αρμόδιες αρχές ανακοίνωσαν, με επικαιροποίηση στις 18 Σεπτεμβρίου, ότι προτίθενται να επιβάλουν περιορισμούς στις εμπορικές εισαγωγές από την Τουρκία των εξής προϊόντων: ζωντανών μελισσών, μη επεξεργασμένων υποπροϊόντων μελισσοκομίας, χρησιμοποιημένου μελισσοκομικού εξοπλισμού και προϊόντων μελισσοκομίας σε κηρήθρα που προορίζονται για ανθρώπινη κατανάλωση. Τονίζουν ότι μέχρι να τεθούν μέσω ανακοίνωσης σε εφαρμογή οι συγκεκριμένοι περιορισμοί, «τυχόν αποστολές των πιο πάνω προϊόντων που προέρχονται από την Τουρκία, θα πρέπει να τεθούν σε αναμονή και να μην προωθηθούν».

Πρώτη σύσκεψη αρμοδίων

Στην Κύπρο, οι Κτηνιατρικές Υπηρεσίες του Υπουργείου Γεωργίας κινητοποιήθηκαν και άρχισαν τη δρομολόγηση ενεργειών προληπτικού χαρακτήρα. Στα μέσα Σεπτεμβρίου συγκάλεσαν σύσκεψη εμπλεκομένων, στην οποία συμμετείχαν ο Παγκύπριος Σύνδεσμος Μελισσοκόμων και ο Κλάδος Προστασίας Φυτών και Μελισσοκομίας του Τμήματος Γεωργίας. Όπως πληροφορείται ο «Π», σε αρχικό στάδιο αποφασίστηκε όπως εξωτερικοί επιστήμονες ενημερώσουν, εκπαιδεύσουν και ευαισθητοποιήσουν μέσω του Παγκύπριου Συνδέσμου Μελισσοκόμων υποχρεωτικά όλους τους μελισσοκόμους σε σχέση με τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση του νέου κινδύνου. Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, ο σύνδεσμος έθεσε ενώπιον των Κτηνιατρικών Υπηρεσιών την ανάγκη διενέργειας πιο τακτικών ελέγχων από λειτουργούς των Υπηρεσιών στα μελισσοκομεία, για τον έγκαιρο εντοπισμό του ακάρεως.  Εξάλλου, όπως συμβαίνει σε αυτές τις περιπτώσεις, αναμένεται οι Κτηνιατρικές Υπηρεσίες να αποταθούν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για λήψη οδηγιών.

Οι Κτηνιατρικές Υπηρεσίες συγκάλεσαν σύσκεψη εμπλεκομένων, όπου μεταξύ άλλων αποφασίστηκε η υποχρεωτική εκπαίδευση όλων των μελισσοκόμων. Για τον έγκαιρο εντοπισμό του ακάρεως, ο Παγκύπριος Σύνδεσμος Μελισσοκόμων ζητά από τις Κτηνιατρικές Υπηρεσίες πιο τακτικούς ελέγχους σε μελισσοκομεία.

Ανάγκη συντονισμού Ε/Κ και Τ/Κ

Κάτι που αξίζει να καταγραφεί είναι η μέχρι σήμερα απουσία, όπως πληροφορούμαστε, του διαλόγου Ελληνοκύπριων και Τουρκοκύπριων μελισσοκόμων μέσω κάποιας Δικοινοτικής Τεχνικής Επιτροπής, είτε Περιβάλλοντος είτε Υγείας. Όπως απέδειξαν ο αφθώδης πυρετός, αλλά και η απειλή του κίτρινου δράκου των εσπεριδοειδών (για τη δεύτερη περίπτωση καρποφόρησαν οι κοινές δράσεις των δύο πλευρών ώστε να μειωθούν οι αριθμοί του εντόμου φορέα, δηλαδή της ασιατικής ψύλλας των εσπεριδοειδών), είναι αναγκαία η αλληλοενημέρωση και ο συντονισμός, διότι, όπως είναι αντιληπτό, οι ασθένειες ζώων, φυτών και εντόμων, δεν γνωρίζουν διαχωριστικές γραμμές.  

Το άκαρι Tropilaelaps έχει κοκκινοκάστανο χρώμα, επίμηκες σώμα και κινείται εξαιρετικά γρήγορα πάνω στις κηρήθρες. Διαθέτει οκτώ πόδια, ωστόσο τα δύο μπροστινά είναι μακρύτερα και ανιχνεύουν συνεχώς το περιβάλλον, δίνοντας την εντύπωση ενός εξάποδου εντόμου που κινεί γρήγορα τις κεραίες του. Ένας έμπειρος μελισσοκόμος μπορεί να αναγνωρίσει εύκολα το άκαρι λόγω της χαρακτηριστικής ταχύτητας με την οποία κινείται.

Άκαρι σε προνύμφη μέλισσα. 

Δεν χρειάζεται πανικός

Τις απόψεις τους γύρω από τον χειρισμό του ζητήματος ανέφεραν σε προηγούμενο ρεπορτάζ του «Π», ο επίκουρος καθηγητής Εφαρμοσμένης Μελισσοκομίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Αλέξανδρος Παπαχριστοφόρου, και η λέκτορας Χριστίνα Χριστοδούλου. Μεταξύ άλλων, οι Κύπριοι επιστήμονες ανέφεραν ότι αργά ή γρήγορα το Tropilaelaps θα έρθει -άγνωστο το πότε- στην Κύπρο. Δεν χρειάζεται πανικός, αλλά να προετοιμαστεί ο κλάδος. Δεύτερον, είναι επιτακτική ανάγκη οι αρμόδιες Αρχές να εκπαιδεύσουν όλο τον μελισσοκομικό κόσμο, με υποχρεωτική παρουσία. Τρίτον, σε καμία περίπτωση να μη συζητηθεί η καταστροφή των μολυσμένων μελισσιών.

Όταν το 1982 οι μελισσοκόμοι τρομοκρατήθηκαν

Όλοι οι εμπλεκόμενοι συμφωνούν ότι δεν θα πρέπει να εκδηλωθεί ξανά ο πανικός που δημιουργήθηκε το 1982, όταν εμφανίστηκε για πρώτη φορά στην Κύπρο το άκαρι Varroa destructor. Το κλίμα περιέγραψε σε εισήγησή του στο Συνέδριο «Η μέλισσα και τα προϊόντα της» στη Χαλκιδική της Ελλάδας, τον Σεπτέμβριο του 1996, ο Γεώργιος Παπανδρέου, τότε λειτουργός στο Τμήμα Γεωργίας:

«Με την πληροφορια πως η βαρρόα εμφανίστηκε στην Κύπρο, όλοι οι μελισσοκόμοι τρομοκρατήθηκαν, έχοντας βέβαια υπόψη τις ζημιές που προκάλεσε στις γειτονικές χώρες και ιδιαίτερα στην Ελλάδα. Η βαρρόα έφτασε σε μια εποχή που δεν υπήρχαν φάρμακα για καταπολέμηση και ο καθένας χρησιμοποιούσε ό,τι κατά τη γνώμη του μπορούσε να δώσει κάποιο αποτέλεσμα. Την πρώτη φορά εμφανίστηκε στην επαρχία Λεμεσού και μέσα σε έναν χρόνο εξαπλώθηκε σ’ όλο το νησί [...] Σήμερα το άκαρι βαρρόα δεν αποτελεί σοβαρό πρόβλημα, αλλά καταπολεμάται στην κατάλληλη εποχή με ειδικά φάρμακα».

«Δεν χρειάζεται να περιμένουμε να φτάσει για να προετοιμαστούμε»

Στο ίδιο άρθρο, στο περιοδικό της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Μελισσοκόμων, ο καθηγητής Ανδρέας Θρασυβούλου σημειώνει ότι το Tropilaelaps μπορεί να εντοπιστεί σχετικά εύκολα από έναν έμπειρο μελισσοκόμο, χάρη στη χαρακτηριστικά ταχεία κίνησή του, ενώ η εξάρτησή του από τον γόνο δημιουργεί μια σημαντική βιολογική αδυναμία, η οποία μπορεί να αξιοποιηθεί μέσω της διακοπής του γόνου και της εφαρμογής κατάλληλων θεραπειών. 

Όπως τονίζει, η ΕΕ χρειάζεται μια αποτελεσματική στρατηγική ετοιμότητας, βασισμένη στην επιτήρηση, την ταχεία διάγνωση, την εκπαίδευση των μελισσοκόμων, τον έλεγχο των μετακινήσεων μελισσιών, τις συντονισμένες θεραπείες και την πρόληψη της επαναμόλυνσης. «Οι μελισσοκόμοι, οι κτηνιατρικές αρχές, οι ερευνητές και οι μελισσοκομικές οργανώσεις πρέπει να συνεργαστούν πριν από την εμφάνιση του πρώτου επιβεβαιωμένου κρούσματος στην Ευρώπη. Δεν χρειάζεται να περιμένουμε να φτάσει το Tropilaelaps για να προετοιμαστούμε γι’ αυτό».