Σε δημόσια διαβούλευση βρίσκεται το νομοσχέδιο «Ο περί Τεχνητής Νοημοσύνης Νόμος του 2026», με το οποίο η Κυπριακή Δημοκρατία επιχειρεί να δημιουργήσει το αναγκαίο εθνικό πλαίσιο για την εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Κανονισμού για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act). Το νομοσχέδιο δεν εισάγει νέους, ξεχωριστούς κυπριακούς κανόνες για την Τεχνητή Νοημοσύνη. Αντίθετα, σκοπός του είναι να διασφαλίσει την αποτελεσματική εφαρμογή του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1689, ο οποίος ήδη ισχύει σε όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η εφαρμογή του Κανονισμού για την Τεχνητή Νοημοσύνη πραγματοποιείται σταδιακά, σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα που προβλέπεται στο άρθρο 113 του Κανονισμού, όπως αυτό τροποποιήθηκε με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2026/1744 (Digital Omnibus on AI).
Όπως εξήγησε στον «Π» εκπρόσωπος του Γραφείου του επιτρόπου Επικοινωνιών, η ανάγκη για εθνική νομοθεσία προκύπτει από το γεγονός ότι κάθε κράτος μέλος οφείλει να ορίσει τις αρμόδιες Αρχές που θα έχουν την ευθύνη εφαρμογής του κανονισμού, καθώς και τις εξουσίες που θα διαθέτουν, μεταξύ άλλων, για ελέγχους, εποπτεία και επιβολή διοικητικών κυρώσεων.
Τι προβλέπει το νομοσχέδιο
Σύμφωνα με το Γραφείο του επιτρόπου Επικοινωνιών, το νομοσχέδιο προβλέπει:
Τον καθορισμό του εθνικού πλαισίου διακυβέρνησης για την Τεχνητή Νοημοσύνη,
- τον ορισμό των αρμόδιων Αρχών και των αρμοδιοτήτων τους,
- τη δημιουργία πλαισίου εποπτείας και ελέγχου της αγοράς,
- τη θέσπιση διαδικασιών συμμόρφωσης και επιβολής διοικητικών κυρώσεων,
- τη ρύθμιση των αναγκαίων εθνικών μηχανισμών για την εφαρμογή του κανονισμού, καθώς και
- τη δημιουργία Ρυθμιστικού Δοκιμαστηρίου Τεχνητής Νοημοσύνης (AI Regulatory Sandbox), με στόχο την υποστήριξη της υπεύθυνης καινοτομίας.
Παράλληλα, προωθείται δεύτερο νομοσχέδιο που αφορά την οργανωτική δομή του Γραφείου του επιτρόπου Επικοινωνιών. Με αυτό προβλέπεται η δημιουργία ειδικής διεύθυνσης Τεχνητής Νοημοσύνης, η οποία θα αναλάβει τις νέες αρμοδιότητες του επιτρόπου Επικοινωνιών που απορρέουν από τον ευρωπαϊκό κανονισμό.
Ποιοι επηρεάζονται από το «AI Act»
Ο κανονισμός απευθύνεται πρωτίστως σε παρόχους και φορείς εφαρμογής συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης και όχι στον απλό χρήστη. Οι πρόνοιές του θα καθορίζουν τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορούν να αναπτύσσονται και να χρησιμοποιούνται συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η βασική φιλοσοφία του «AI Act» βασίζεται στην αξιολόγηση κινδύνου. Τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης κατατάσσονται σε διαφορετικές κατηγορίες, ανάλογα με τον κίνδυνο που ενδέχεται να προκαλέσουν. Ορισμένα συστήματα απαγορεύονται πλήρως, άλλα χαρακτηρίζονται ως «υψηλού κινδύνου» και υπόκεινται σε αυστηρές υποχρεώσεις συμμόρφωσης, ενώ σε λιγότερο επικίνδυνες εφαρμογές επιβάλλονται κυρίως υποχρεώσεις διαφάνειας, όπως η ενημέρωση του χρήστη ότι αλληλεπιδρά με σύστημα Τεχνητής Νοημοσύνης.
Οι απαγορευμένες πρακτικές
Ιδιαίτερη σημασία έχει το άρθρο 5 του «AI Act», το οποίο καθορίζει τις λεγόμενες απαγορευμένες πρακτικές Τεχνητής Νοημοσύνης.
Σύμφωνα με τη φιλοσοφία του κανονισμού, ορισμένες χρήσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης θεωρούνται ότι ενέχουν απαράδεκτο κίνδυνο για τα θεμελιώδη δικαιώματα, την ασφάλεια και την υγεία και συνεπώς δεν επιτρέπονται. Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει μέσα από τις διατάξεις αυτές να διασφαλίσει ότι η ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης θα πραγματοποιείται με τρόπο αξιόπιστο, ηθικό και συμβατό με τις ευρωπαϊκές αξίες.
Το ζήτημα έχει βρεθεί στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης και λόγω της εξάπλωσης των deepfakes και άλλων μορφών παραπλανητικού περιεχομένου που παράγονται με Τεχνητή Νοημοσύνη.
Όπως σημείωσε η ίδια πηγή στο Γραφείο επιτρόπου Επικοινωνιών, ο κανονισμός περιλαμβάνει συγκεκριμένες απαγορεύσεις αναλόγως της χρήσης συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης που χρησιμοποιούνται για τη δημιουργία τέτοιου περιεχομένου, ενώ προβλέπει και υποχρεώσεις διαφάνειας ώστε οι χρήστες να γνωρίζουν πότε αλληλεπιδρούν με συνθετικά ή τεχνητά παραγόμενο υλικό στην περίπτωση των deepfakes, ώστε να γνωστοποιείται ότι το σχετικό περιεχόμενο έχει δημιουργηθεί ή υποστεί τεχνητή επεξεργασία.
Ο ρόλος των Αρχών εποπτείας
Κομβικό ρόλο στο νέο πλαίσιο θα διαδραματίσουν οι αρμόδιες Αρχές εποπτείας της αγοράς, καθεμία εντός του πεδίου αρμοδιότητάς της. Οι Αρχές θα είναι υπεύθυνες για την παρακολούθηση και τον έλεγχο της συμμόρφωσης των συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης μετά τη διάθεσή τους στην αγορά ή τη θέση τους σε λειτουργία.
Μεταξύ άλλων θα επαληθεύουν ότι τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης υψηλού κινδύνου έχουν υποβληθεί στις προβλεπόμενες διαδικασίες αξιολόγησης της συμμόρφωσης πριν τεθούν από τη διάθεση στην αγορά ή τη θέση τους σε λειτουργία και ότι εξακολουθούν να συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις του κανονισμού καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής τους.
Στόχος είναι η συνεχής και αποτελεσματική εποπτεία των συστημάτων αυτών, που ενδέχεται να επηρεάζουν σημαντικά τα θεμελιώδη δικαιώματα, την υγεία, την ασφάλεια ή τις ευκαιρίες των πολιτών.
Υπάρχει ήδη μεταβατικό πλαίσιο
Παρότι το νομοσχέδιο δεν έχει ακόμη ψηφιστεί, δεν υφίσταται θεσμικό κενό, σύμφωνα με τον εκπρόσωπο του Γραφείου επιτόπου Επικοινωνιών. Όπως εξήγησε, από το 2025 υπάρχει απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου με την οποία έχουν ήδη ανατεθεί συγκεκριμένες αρμοδιότητες σε αρμόδιες Αρχές, μεταξύ των οποίων το Γραφείο του επιτρόπου Επικοινωνιών και το Γραφείο της επιτρόπου Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα.
Το νέο νομοσχέδιο έρχεται να εξειδικεύσει το υπάρχον πλαίσιο και να καθορίσει με μεγαλύτερη σαφήνεια τις αρμοδιότητες, τις διαδικασίες και τους μηχανισμούς επιβολής.
Ανοικτή η διαβούλευση
Η δημόσια διαβούλευση για το νομοσχέδιο διεξάγεται μέσω της πλατφόρμας «η-Διαβούλευση» και θα παραμείνει ανοικτή μέχρι τις 16 Σεπτεμβρίου 2026. Το Γραφείο του επιτρόπου Επικοινωνιών καλεί πολίτες, επιχειρήσεις, επαγγελματικούς φορείς και οργανισμούς να καταθέσουν τις απόψεις και εισηγήσεις τους, ώστε να διαμορφωθεί το τελικό πλαίσιο εφαρμογής του «AI Act» στην Κύπρο.
Όπως υπογραμμίζει ο εκπρόσωπος του Γραφείου επιτρόπου Επικοινωνιών, όσο αυξάνεται το ρίσκο χρήσης της Τεχνητής Νοημοσύνης τόσο μεγαλύτερη γίνεται η σημασία ευθυγράμμισης με τα ευρωπαϊκά πρότυπα.
