Η μεγαλύτερη πρόκληση της Ουγγαρίας μετά τον Όρμπαν - Η πρέσβειρα Κριστίνα Λάκος μιλά στον «Π»

Εβδομήντα χρόνια μετά την Ουγγρική Επανάσταση του 1956, η οποία αμφισβήτησε τη σοβιετική κυριαρχία, η Ουγγαρία βρίσκεται και πάλι σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Αν και το διακύβευμα είναι πολύ διαφορετικό, τα ζητήματα της ελευθερίας, της δημοκρατικής λογοδοσίας και της εθνικής αυτοδιάθεσης, που αναδείχθηκαν μέσα από την εξέγερση, εξακολουθούν να διαμορφώνουν τη δημόσια ζωή της χώρας.

Μετά την καθοριστική εκλογική αναμέτρηση του περασμένου Απριλίου, η οποία έβαλε τέλος στα 16 χρόνια παραμονής του Βίκτορ Όρμπαν στην εξουσία, η κυβέρνηση του νέου Πρωθυπουργού, Πέτερ Μαγιάρ, ξεκινά μια φιλόδοξη προσπάθεια για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στους δημόσιους θεσμούς, την αντιμετώπιση των ανησυχιών σχετικά με τη διαφθορά και την εξομάλυνση των τεταμένων σχέσεων με τους Ευρωπαίους εταίρους και τους συμμάχους της στο ΝΑΤΟ.

Σε συνέντευξή της στον «Π», η πρέσβειρα της Ουγγαρίας στην Κύπρο, δρ Κριστίνα Λάκος, αναφέρεται στα διδάγματα του 1956, στις προκλήσεις που συνεπάγεται η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης, τόσο στο εσωτερικό της χώρας όσο και σε διεθνές επίπεδο, καθώς και στις αυξανόμενες δυνατότητες συνεργασίας μεταξύ Ουγγαρίας και Κύπρου, σε τομείς που εκτείνονται από την ενέργεια έως τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones), το Διάστημα και τη διαχείριση κρίσεων.

Οι σπόροι της εξέγερσης

Στις 23 Οκτωβρίου 1956, οι Ούγγροι εξεγέρθηκαν ενάντια στη σοβιετική κατοχή, την τυραννία και την καταπίεση, δήλωσε η Λάκος από την ουγγρική πρεσβεία, η οποία άνοιξε το 2024 και στεγάζεται σε πολυώροφο κτήριο με θέα την πρωτεύουσα.

Παρότι οι Ούγγροι βρέθηκαν μόνοι απέναντι στα σοβιετικά κανόνια και τα άρματα μάχης, γνώριζαν ότι το μεγαλύτερο μέρος του κόσμου, που πίστευε στην ελευθερία, στεκόταν αλληλέγγυο στο πλευρό τους, σημείωσε η πρέσβειρα. «Η επέτειος στρέφει την προσοχή της διεθνούς κοινότητας στο γεγονός ότι η ελευθερία, η ανεκτικότητα και η δημοκρατία δεν είναι δώρα ούτε αυτονόητες κατακτήσεις. Υπάρχουν μέρη όπου πολλοί άνθρωποι αναγκάζονται να θυσιάσουν τη ζωή τους για αυτές τις αξίες», ανέφερε.

Η Λάκος υποστήριξε ότι η Σοβιετική Ένωση δεν συνήλθε ποτέ πραγματικά από τη βίαιη καταστολή της επανάστασης. Αν και η εξέγερση δεν επικράτησε, αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για αγώνες ελευθερίας σε άλλες περιοχές του κόσμου και, τελικά, άλλαξε την πορεία της Ιστορίας, είπε. «Η ελευθερία που απολαύει η Κεντρική Ευρώπη από το 1989 δεν ξεκίνησε το 1989. Ξεκίνησε 30 χρόνια νωρίτερα, στους δρόμους της Βουδαπέστης». Το μήνυμα της επανάστασης ήταν σαφές: «Η τυραννία αργά ή γρήγορα θα ηττηθεί».

Σημείο καμπής

Φτάνοντας στο 2026, οι Ούγγροι βρίσκονται και πάλι σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Ύστερα από 16 χρόνια διακυβέρνησης του Βίκτορ Όρμπαν οι ψηφοφόροι καταψήφισαν μαζικά το κόμμα του, το Fidesz, στις εκλογές του Απριλίου, δίνοντας στο κόμμα TISZA του Πέτερ Μαγιάρ πλειοψηφία δύο τρίτων στο Κοινοβούλιο. Ο Μαγιάρ διεκδίκησε την εξουσία με πρόγραμμα που προέβλεπε εκτεταμένες θεσμικές μεταρρυθμίσεις και μέτρα κατά της διαφθοράς. «Το μήνυμα των ψηφοφόρων ήταν απολύτως σαφές. Ήθελαν αλλαγή», δήλωσε η Λάκος. Από τότε που ανέλαβε την εξουσία, τον Μάιο, η κυβέρνηση Μαγιάρ εργάζεται αδιάκοπα για τη θέσπιση περισσότερων από 100 νομοθετικών μεταρρυθμίσεων που αφορούν το κράτος δικαίου και την καταπολέμηση της διαφθοράς, τόνισε η πρέσβειρα.

Το 2022, οι ανησυχίες για την υποχώρηση του κράτους δικαίου οδήγησαν την ΕΕ να δεσμεύσει κονδύλια συνοχής ύψους €4,2 δισ. που προορίζονταν για την Ουγγαρία, καθώς και να αναστείλει την πρόσβαση στα προγράμματα Erasmus+ και Horizon Europe. Καθώς ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχιζόταν αμείωτος, οι Ευρωπαίοι ηγέτες γίνονταν ολοένα και πιο δυσαρεστημένοι με τη διπλωματική πολιτική του Όρμπαν, η οποία ήταν προσανατολισμένη προς τη Μόσχα. Ωστόσο, τον περασμένο μήνα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε την αποδέσμευση των €4,2 δισ. και την επαναφορά της πρόσβασης των Ούγγρων φοιτητών και ερευνητών στα προγράμματα Erasmus+ και Horizon Europe.

Επιστροφή στην Ευρώπη

Οι εκλογές του Απριλίου έθεσαν τη χώρα σε τροχιά επιστροφής. Η Ουγγαρία έχει πλέον και πάλι θέση στο τραπέζι των ευρωπαϊκών συζητήσεων. Τον Ιούλιο, της δόθηκε επίσημα η ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO), έπειτα από σχετικό αίτημα της κυβέρνησης Μαγιάρ. Ωστόσο, η απόδειξη ότι η Ουγγαρία αποτελεί αξιόπιστο εταίρο δεν μπορεί να επιτευχθεί από τη μια μέρα στην άλλη. «Η διαδικασία βρίσκεται σε εξέλιξη», δήλωσε η Λάκος. Οι θεσμικές και διαρθρωτικές αλλαγές, η έμφαση στη διαφάνεια και τη λογοδοσία, η μεταρρύθμιση των δημόσιων μέσων ενημέρωσης, ο επαναπροσδιορισμός της εξωτερικής πολιτικής και η ενίσχυση των διμερών σχέσεων απαιτούν χρόνο, επισήμανε η πρέσβειρα.

«Βασικός στόχος είναι η Ουγγαρία να επιστρέψει στο τραπέζι των συζητήσεων και να αποτελέσει έναν εποικοδομητικό και αξιόπιστο σύμμαχο στο πλαίσιο της διατλαντικής κοινότητας, της ΕΕ και του ΝΑΤΟ. Οι στόχοι της εξωτερικής μας πολιτικής βασίζονται στην πολυμέρεια, στο διεθνές δίκαιο και, φυσικά, στην κυριαρχία».

Ερωτηθείσα ποιο θα είναι το δυσκολότερο εγχείρημα και ποιο θα απαιτήσει τον περισσότερο χρόνο, η Λάκος απάντησε: «Να οικοδομήσουμε ξανά την εμπιστοσύνη... Παντού. Την εμπιστοσύνη των πολιτών στο νέο σύστημα, αλλά και την εμπιστοσύνη της διεθνούς κοινότητας προς την Ουγγαρία. Αυτή θα είναι μια μακρά διαδικασία, αλλά βρισκόμαστε σε καλό δρόμο».

Κυριαρχία και ενότητα της ΕΕ

Ερωτηθείσα κατά πόσο η στάση της ΕΕ απέναντι στην Ουγγαρία τα τελευταία χρόνια συνέβαλε στην προάσπιση των δημοκρατικών αρχών, η Λάκος σκέφτηκε για λίγο πριν απαντήσει. Σημείωσε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να απολαύει ισχυρή στήριξη στη χώρα της. Ταυτόχρονα, υποστήριξε ότι πρέπει να βρεθεί μια ισορροπία μεταξύ της διατήρησης της ενότητας της ΕΕ και του σεβασμού της εθνικής κυριαρχίας και των εθνικών προτεραιοτήτων. «Νομίζω ότι αυτό είναι το δυσκολότερο ερώτημα: Πώς θα βρεθεί αυτή η ισορροπία».

Έφερε ως παράδειγμα το ζήτημα της Ουκρανίας. Παρότι η Βουδαπέστη καταδικάζει κατηγορηματικά την επίθεση κατά της Ουκρανίας και στηρίζει την κυριαρχία και την εδαφική της ακεραιότητα, η προηγούμενη κυβέρνηση δεν κατάφερε να διατηρήσει σταθερό διάλογο με την ΕΕ και την Ουκρανία, κάτι που επιχειρεί να αλλάξει η σημερινή κυβέρνηση. «Στηρίξαμε την κοινή ευρωπαϊκή απόφαση για την Ουκρανία, αλλά πρέπει να εκπροσωπούμε και τα δικά μας συμφέροντα», δήλωσε η Λάκος, αναφερόμενη στην ουγγρική μειονότητα της Υπερκαρπαθίας.

Όσον αφορά την ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ, η Βουδαπέστη υποστηρίζει ότι η διαδικασία πρέπει να βασίζεται στην εκπλήρωση των απαιτούμενων κριτηρίων και επισημαίνει το ζήτημα της μεταχείρισης της ουγγρικής μειονότητας. «Επιδιώκουμε έναν ιδιαίτερα εποικοδομητικό διάλογο με την ουκρανική πλευρά και έχουμε ήδη ορισμένα θετικά αποτελέσματα», δήλωσε η πρέσβειρα, αναφερόμενη σε σχέδιο δράσης για την προστασία των δικαιωμάτων της μειονότητας, το οποίο συμφωνήθηκε με την Ουκρανία τον Ιούνιο. Η εφαρμογή του θα ανοίξει τον δρόμο για την προγραμματισμένη επίσκεψη του Μαγιάρ στη χώρα. «Όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ έχουν εθνικά συμφέροντα. Ωστόσο, αν θέλουμε να παραμείνουμε ενωμένοι και να αποτελούμε πραγματική δύναμη, πρέπει να λειτουργούμε και στο πλαίσιο της ΕΕ». 

Όσον αφορά τη Ρωσία, η Λάκος δήλωσε ότι η Ουγγαρία επιθυμεί να διατηρεί επαφές με τη Μόσχα. Παράλληλα, τον περασμένο μήνα απέλασε από τη Βουδαπέστη 10 Ρώσους διπλωμάτες, λόγω «δραστηριοτήτων που ήταν απολύτως ασύμβατες με το διπλωματικό τους καθεστώς». Η ενέργεια αυτή προκάλεσε αντίποινα από τη Ρωσία. «Δεν πρόκειται να αλλάξουμε αυτή την απόφαση, αλλά θέλουμε να διατηρήσουμε διπλωματικές επαφές με τη Ρωσία. Δεν επιθυμούμε την κλιμάκωση των εντάσεων».

Διμερείς σχέσεις

Περίπου 4.000 Ούγγροι ζουν μόνιμα στην Κύπρο, ενώ άλλοι 60.000 επισκέπτονται το νησί κάθε χρόνο. Οι δύο χώρες έχουν υπογράψει σειρά Μνημονίων Συνεργασίας μεταξύ διπλωματικών ακαδημιών, για ανθρωπιστική βοήθεια, αναπτυξιακή συνεργασία και στήριξη των χριστιανών και άλλων θρησκευτικών μειονοτήτων στη Μέση Ανατολή.

Πέρα από τον τουρισμό, η πρέσβειρα αναφέρθηκε σε αρκετούς τομείς όπου υπάρχουν σημαντικές προοπτικές ενίσχυσης της συνεργασίας. Ένας από αυτούς είναι η ενέργεια, με την ουγγρική εταιρεία MOL να βρίσκεται ένα βήμα πριν από την εξαγορά του ποσοστού 35% της Shell στο κοίτασμα «Αφροδίτη», έναντι ποσού που μπορεί να φτάσει τα 720 εκατ. δολάρια, υπό την προϋπόθεση λήψης των απαιτούμενων εγκρίσεων.

Στον οικονομικό τομέα, η Ουγγαρία έχει αρχίσει να εξάγει drones στην Κύπρο, τόσο για αγροτικές εργασίες όσο και για καθαρισμό κτηρίων. Ξεχώρισε επίσης την έρευνα στο Διάστημα, τον αθλητισμό, τη διαχείριση υδάτων, την ψηφιοποίηση και τις λύσεις έξυπνων πόλεων ως τομείς με σημαντικές δυνατότητες ανάπτυξης.

Περιφερειακή ασφάλεια

Αναφερόμενη στη θέση της Κύπρου σε μια ασταθή περιοχή, η πρέσβειρα τόνισε ότι υπάρχουν δυνατότητες περαιτέρω ενίσχυσης της διμερούς συνεργασίας στον τομέα της ασφάλειας. Όπως είπε, η Κύπρος αποτελεί περιφερειακό κόμβο, κάτι που κατέστη ακόμη πιο εμφανές μέσα από τις κλιμακούμενες συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή τα τελευταία χρόνια.

Η απομάκρυνση και ο επαναπατρισμός Ούγγρων πολιτών από την περιοχή, ιδιαίτερα κατά τα τελευταία τρία χρόνια, θα ήταν πολύ πιο δύσκολοι χωρίς τη βοήθεια της Κύπρου, ανέφερε. «Γι’ αυτό θελήσαμε επίσης να συμμετέχουμε, έστω ως παρατηρητές, στην Ομάδα Συντονισμού Επιχειρήσεων Εκκένωσης Μη Μαχόμενων Πολιτών (NEOCG). Είναι πολύ σημαντικό να υπάρχει συντονισμός σε τέτοιες επιχειρήσεις», δήλωσε η Λάκος.

Η NEOCG είναι ένας πολυεθνικός μηχανισμός συντονισμού, οι εκπρόσωποι του οποίου σχεδιάζουν και συντονίζουν την εκκένωση και τον επαναπατρισμό αμάχων από περιοχές κρίσεων.

Οργανισμός Τουρκικών Κρατών

Σε σχέση με το καθεστώς παρατηρητή της Ουγγαρίας στον Οργανισμό Τουρκικών Κρατών (OTS), παραδέχθηκε ότι δέχεται συχνά ερωτήσεις για το θέμα, δεδομένου ότι και τα κατεχόμενα διαθέτουν επίσης καθεστώς παρατηρητή.

Υπογράμμισε τη σημασία της Κεντρικής Ασίας για την ουγγρική οικονομία, αλλά σημείωσε ότι η θέση της Βουδαπέστης έναντι της λεγόμενης τδβκ δεν είναι ασύμβατη με το διεθνές δίκαιο ούτε έρχεται σε αντίθεση με την επίσημη θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Ουγγαρία δεν έχει συνάψει διμερείς σχέσεις με τα κατεχόμενα και αποφεύγει ενέργειες που θα μπορούσαν να εκληφθούν ως αναγνώριση, ανέφερε.

Ζωή σε πιο χαλαρούς ρυθμούς

Σε προσωπικό επίπεδο, η πρέσβειρα ανέδειξε τις απλές απολαύσεις της ζωής στην Κύπρο: Έναν καλό καφέ, ένα κοινό γεύμα και έναν πιο αργό ρυθμό καθημερινότητας. «Αν αργήσεις 15 λεπτά, δεν χάθηκε κι ο κόσμος».