Ένα από τα πρώτα πράγματα που αντιλαμβάνεται κανείς φτάνοντας στον εγκαταλελειμμένο Άγιο Σωζόμενο, πέραν των ερείπιων και του αχανούς τοπίου, είναι το μέγεθος του χωριού. Το κρατικό τεμάχιο στο οποίο ανακοινώθηκε ότι θα ανεγερθούν οι νέες Κεντρικές Φυλακές ξεπερνά τα τρία εκατομμύρια τετραγωνικά μέτρα και βρίσκεται μέσα σε ένα σύνθετο τοπίο, με διαφορετικές χρήσεις, δραστηριότητες και περιορισμούς.
Ο «Π» βρέθηκε στην περιοχή μαζί με τον αντιδήμαρχο Ποταμιάς Ιωάννη Μηνά, επιχειρώντας να δει τι ακριβώς υπάρχει σήμερα στον χώρο που επέλεξε η κυβέρνηση για ένα από τα μεγαλύτερα δημόσια έργα των επόμενων χρόνων.
Τα κτηματολογικά στοιχεία που έχει στη διάθεσή του ο «Π» καταγράφουν το τεμάχιο 127, στην τοποθεσία «Βρυσούδια» του Αγίου Σωζόμενου (σ.σ. ο οποίος είναι υπό την «κηδεμονία» της Ποταμιάς) ως κρατική γη συνολικού εμβαδού 3.152.137 τετραγωνικών μέτρων. Σύμφωνα με τον αντιδήμαρχο, η έκταση αρχίζει από την περιοχή των λατομείων Λατούρος και εκτείνεται πέραν του λατομείου Ελμένι, φθάνοντας προς τον κεντρικό δρόμο που οδηγεί προς Γέρι και Καλλιθέα.
Η επιτόπια εικόνα εξηγεί γιατί το ερώτημα της ακριβούς χωροθέτησης έχει ουσία. Στην έκταση και στην άμεση περίμετρό της υπάρχουν λατομικές δραστηριότητες, πυλώνες υψηλής τάσης, στρατιωτικές εγκαταστάσεις, γεωργικές και κτηνοτροφικές χρήσεις, αλλά και αρχαιολογικά και περιβαλλοντικά δεδομένα. Η περιοχή «Άλυκος Ποταμός – Άγιος Σωζόμενος» εντάσσεται στο ευρωπαϊκό δίκτυο Natura 2000, ενώ πλησίον βρίσκεται και η ιστορική εκκλησία του Αγίου Μάμα.
Χωροθέτηση και τοπική κοινωνία
Όλα αυτά δημιουργούν το το ερώτημα σε ποιο ακριβώς σημείο αυτών των τριών και πλέον εκατομμυρίων τετραγωνικών μέτρων θα κατασκευαστούν οι νέες φυλακές.
Η κυβέρνηση έχει ήδη ανακοινώσει την επιλογή του Αγίου Σωζόμενου και έχει περιγράψει ένα σωφρονιστικό ίδρυμα 1.750 θέσεων. Εκεί θα μεταφερθούν οι κατάδικοι, ενώ οι υπόδικοι θα παραμείνουν στις υφιστάμενες Κεντρικές Φυλακές. Το νέο συγκρότημα περιγράφεται ως μια «μικρή πολιτεία», με χώρους εκπαίδευσης, κατάρτισης, θεραπείας και μικρό νοσοκομείο. Το κόστος τοποθετείται κοντά στα €300 εκατ., ενώ κυβερνητικός στόχος είναι οι κατασκευαστικές εργασίες να αρχίσουν πριν από το τέλος του 2027.
Η ανακοίνωση, όμως, βρήκε την τοπική Αρχή απροετοίμαστη. «Αποφάσισαν κάποιοι για εμάς, χωρίς εμάς», λέει ο Ιωάννης Μηνά στον «Π». Όπως περιγράφει, πληροφορήθηκε την εξαγγελία από τα μέσα ενημέρωσης, την ίδια στιγμή που άρχισε να δέχεται αλλεπάλληλα τηλεφωνήματα από κατοίκους.
«Το τηλέφωνό μου ήταν non stop. Δεν είχα ιδέα τι να τους πω. Προσπαθούσα να βρω την εξαγγελία στα ΜΜΕ για να τη διαβάσω και να μπορώ να ενημερώσω τον κόσμο», μας λέει χαρακτηριστικά.
Κατά την επιτόπια επίσκεψη, ο αντιδήμαρχος περισσότερο υποθέτει παρά υποδεικνύει το σημείο όπου μπορεί να αναπτυχθεί το συγκρότημα. «Από ό,τι φαίνεται, αυτό που φανταζόμαστε ως δήμος είναι ότι θα γίνει κάπου εδώ», αναφέρει, δείχνοντας μία από τις ανοικτές εκτάσεις βορειοδυτικά του τεμαχίου. «Στην ανατολική πλευρά δεν υπάρχει χώρος που θεωρούμε ότι μπορούν να γίνουν οι φυλακές», προσθέτει καθώς εκεί βρίσκονται ένα στρατόπεδο και βιολογικοί σταθμοί.
Θέτει επίσης το ζήτημα των υφιστάμενων χρήσεων και της γειτνίασης με φάρμες και χοιροστάσια. «Δεν ξέρω πώς έγινε αυτή η εξαγγελία, χωρίς προηγουμένως να ζητηθούν κάποιες εισηγήσεις και απόψεις», αναφέρει.
Η εικόνα ξεκαθάρισε εν μέρει μόλις στις 23 Σεπτεμβρίου, όταν ανακοινώθηκε ότι εξετάζεται η ανάπτυξη των αναγκαίων υποδομών στο βόρειο τμήμα του κρατικού τεμαχίου, σε απόσταση από τον αρχαιολογικό χώρο. Δεν πρόκειται ακόμη για τελική χωροθέτηση όμως.
Παράλληλα, βρίσκονται υπό συζήτηση οι βασικές παράμετροι για το προκαταρκτικό Master Plan και θα ακολουθήσουν χωροταξικές, πολεοδομικές, περιβαλλοντικές και άλλες αξιολογήσεις και αδειοδοτήσεις.
Με άλλα λόγια, η πολιτική απόφαση για την περιοχή έχει ληφθεί, όμως το ακριβές αποτύπωμα του έργου, οι προσβάσεις και οι επιμέρους επιπτώσεις εξακολουθούν να σχεδιάζονται.
Και οι προσβάσεις δεν είναι λεπτομέρεια. Στη διαδρομή προς το τεμάχιο υπάρχει ένας δρόμος που συνοψίζει με τον δικό του τρόπο τις χρόνιες εκκρεμότητες της περιοχής. Πρόκειται για τον κεντρικό δρόμο του Αγίου Σωζόμενου, ο οποίος παραμένει επισήμως κλειστός έπειτα από κατολίσθηση βράχων πριν από περίπου έξι χρόνια.
Σύμφωνα με τον αντιδήμαρχο Ποταμιάς, ο δρόμος είχε κατασκευαστεί στο πλαίσιο αντισταθμιστικών έργων που συνδέονταν με τη λειτουργία των βιολογικών σταθμών της Ποταμιάς. Μετά την κατολίσθηση, οι αρμόδιες υπηρεσίες τοποθέτησαν κιγκλιδώματα και έκλεισαν την οδό. Στην πράξη, όμως, ο δρόμος χρησιμοποιείται.
«Κάποιοι γεωργοί έσπασαν τα κιγκλιδώματα, άνοιξαν τον δρόμο, τον καθάρισαν και περνά πλέον ο κόσμος κανονικά, με δική του ευθύνη. Στα χαρτιά είναι κλειστός», λέει.
Από εκεί, σύμφωνα με τον ίδιο, διακινούνται γεωργοί, εργαζόμενοι και βυτιοφόρα που εξυπηρετούν τον βιολογικό σταθμό αλλά και στρατιωτικά οχήματα και κάτοικοι της ευρύτερης περιοχής. Ένα σωφρονιστικό συγκρότημα 1.750 θέσεων, ωστόσο, συνεπάγεται καθημερινή μετακίνηση εκατοντάδων ανθρώπων, προσωπικού, επισκεπτών, προμηθευτών και υπηρεσιακών οχημάτων.
Παρά την κριτική για τον τρόπο με τον οποίον έγινε η εξαγγελία, ο αντιδήμαρχος ξεκαθαρίζει ότι η τοπική κοινωνία δεν απορρίπτει εκ προοιμίου το έργο. «Είμαστε πανέτοιμοι να υποδεχτούμε τους πάντες. Να έρθουν να μας πουν ότι έχουν ένα πλάνο και ποιο είναι αυτό. Ακόμη μέχρι σήμερα δεν ήρθε κανένας να μας το παρουσιάσει», τονίζει.
Ο ίδιος δεν θεωρεί ότι η παρουσία κρατουμένων δημιουργεί από μόνη της ζήτημα ασφάλειας. Αναφέρεται στις σημερινές Κεντρικές Φυλακές στον Άγιο Δομέτιο, οι οποίες βρίσκονται μέσα στον αστικό ιστό, δίπλα σε σπίτια και πολυκατοικίες.
Αυτό που προκαλεί ανησυχία, όπως λέει, είναι η απουσία πληροφόρησης και το κενό που αυτή δημιουργεί. Στους κατοίκους έχουν φθάσει ακόμη και πληροφορίες για πιθανή δημιουργία άλλων δομών στην περιοχή, χωρίς μέχρι στιγμής να υπάρχει σχετική επίσημη αναφορά.
«Η εξαγγελία φαντάζει ωραία. Τώρα, αν θα είναι ωραία στην πράξη, αν θα υλοποιηθεί, πού θα υλοποιηθεί και ποιους θα επηρεάζει, θέλουμε να έρθουν να μας πουν: “Αυτό είναι το πλάνο μας”», σημειώνει.
Για τον ίδιο, η συζήτηση θα πρέπει να περιλαμβάνει όχι μόνο τις πιθανές επιπτώσεις αλλά και τα οφέλη που μπορεί να προκύψουν για την Ποταμιά, το Δάλι, τον ευρύτερο δήμο, το Γέρι και τα Λατσιά. «Να τα βάλουμε όλα κάτω, να επωφεληθούμε όλοι και να παρθεί μια συλλογική απόφαση», αναφέρει.
Η ουσία, πάντως, παραμένει η ίδια. Η κυβέρνηση έχει επιλέξει τον Άγιο Σωζόμενο, έχει προσδιορίσει τη δυναμικότητα του νέου σωφρονιστικού ιδρύματος, έχει μιλήσει για κόστος και χρονοδιάγραμμα και έχει δώσει πλέον μια πρώτη γεωγραφική κατεύθυνση προς το βόρειο τμήμα του τεμαχίου.
Αυτό που δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί είναι το σημαντικότερο για όσους ζουν και δραστηριοποιούνται στην περιοχή, που είναι το πού ακριβώς θα κατασκευαστεί το συγκρότημα, πώς θα συνδεθεί οδικά, ποιες υφιστάμενες χρήσεις θα επηρεάσει, πώς θα συνυπάρξει με αρχαιότητες και προστατευόμενες περιοχές και τι αλλαγές θα φέρει τελικά στην καθημερινότητα της ευρύτερης περιοχής.
