Στη φόρα τα ονόματα των παιδοβιαστών; Μπορούν να δημοσιοποιούνται υπό προϋποθέσεις, λέει η αρμόδια επίτροπος

Τα προσωπικά δεδομένα δεν αποτελούν κώλυμα για τη δημοσιοποίηση των στοιχείων προσώπων που είναι ύποπτα ή έχουν καταδικαστεί για αδικήματα σεξουαλικής φύσεως σε βάρος ανηλίκων. Αυτό ξεκαθαρίζει η επίτροπος Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, Μαρία Χριστοφίδου (βλέπε φωτο), επισημαίνοντας, ωστόσο, ότι η δημοσιοποίηση στοιχείων πρέπει να εξετάζεται κατά περίπτωση, ανάλογα με το στάδιο της υπόθεσης, τον σκοπό που επιδιώκεται και την αρμοδιότητα της Αρχής που προβαίνει στη δημοσιοποίηση.

Με άλλα λόγια, η νομοθεσία περί προστασίας προσωπικών δεδομένων δεν απαγορεύει τη δημοσιοποίηση των στοιχείων ενός παιδοβιαστή ή άλλου καταδικασθέντος για σεξουαλικά αδικήματα κατά ανηλίκων, όπως τουλάχιστον είχε δημιουργηθεί η εντύπωση. Η απόφαση για τη δημοσιοποίηση, ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να ληφθεί από την Αστυνομία ή τα δικαστήρια, ενώ μετά την αποφυλάκιση εφαρμόζονται οι μηχανισμοί εποπτείας και τα περιοριστικά μέτρα που προβλέπει η σχετική νομοθεσία.

Αν και η κείμενη νομοθεσία επιτρέπει τη δημοσιοποίηση, μέχρι σήμερα δεν έχει δημοσιοποιηθεί από αρμόδια Αρχή το όνομα υπόπτου ή καταδικασθέντος για σεξουαλικά αδικήματα κατά ανηλίκων, παρά το γεγονός ότι στο παρελθόν υπήρξαν υποθέσεις που πληρούσαν τις προϋποθέσεις για δημοσιοποίηση.

Το ερώτημα στην επίτροπο

Με αφορμή πρόσφατη δημοσιοποίηση στοιχείων από την Ελληνική Αστυνομία για 50χρονο γυμναστή, ο οποίος συνελήφθη για παιδοβιασμό, ο «Π» κάλεσε δημόσια την επίτροπο να απαντήσει κατά πόσο η κυπριακή νομοθεσία περί προσωπικών δεδομένων λειτουργεί στην πράξη σαν ασπίδα προστασίας για τους παιδοβιαστές. Το ερώτημα τέθηκε, μεταξύ άλλων, επειδή στην Ελλάδα, αλλά και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις δημοσιοποιούνται ονόματα και φωτογραφίες προσώπων που εμπλέκονται σε σοβαρά σεξουαλικά αδικήματα σε βάρος ανηλίκων. Ο στόχος της δημοσιοποίησης είναι διττός: αφενός, η προστασία των παιδιών και του κοινωνικού συνόλου και, αφετέρου, ο εντοπισμός τυχόν άλλων θυμάτων.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση 59χρονου καθηγητή Χημείας στη Λεμεσό, ο οποίος πριν από δύο χρόνια καταδικάστηκε σε ποινή φυλάκισης 4,5 ετών για τη σεξουαλική κακοποίηση εννέα μαθητριών του. Τα αδικήματα διαπράχθηκαν το 2022, όταν τα θύματα ήταν κάτω των 15 ετών και μάλιστα κατά τη διάρκεια του μαθήματος.

Από τον συγκεκριμένο καθηγητή είχαν περάσει χιλιάδες μαθητές. Το ερώτημα που τίθεται είναι κατά πόσο υπήρξαν και άλλα παιδιά που ενδεχομένως έπεσαν θύματα της δράσης του κατά τα προηγούμενα χρόνια και θα μπορούσαν να εντοπιστούν, εάν είχε δημοσιοποιηθεί η ταυτότητά του. Ωστόσο, η Αστυνομία και η Νομική Υπηρεσία επέλεξαν να μην δημοσιοποιήσουν το όνομα και τη φωτογραφία του, σε αντίθεση με την πρόσφατη πρακτική της Ελληνικής Αστυνομίας στην υπόθεση του 50χρονου γυμναστή, ο οποίος επίσης ερχόταν συστηματικά σε επαφή με παιδιά.

 Η θέση της επιτρόπου

Στην ανακοίνωση που εξέδωσε, η επίτροπος Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα αναφέρει τα εξής: «Η νομοθεσία για την προστασία των προσωπικών δεδομένων δεν αποτελεί κώλυμα στη δημοσιοποίηση στοιχείων υπόπτων ή καταδικασθέντων για αδικήματα σεξουαλικής φύσεως. Η δυνατότητα δημοσιοποίησης στοιχείων εξετάζεται, ωστόσο, κατά περίπτωση, ανάλογα με το στάδιο της υπόθεσης, τον σκοπό που επιδιώκεται και την αρμοδιότητα του φορέα που προβαίνει στη δημοσιοποίηση. Ιδιαίτερη σημασία έχει, σε κάθε στάδιο, η προστασία της ταυτότητας του θύματος. Ειδικότερα:

1 Κατά τη διερεύνηση ποινικής υπόθεσης, η Αστυνομία δύναται, εφόσον συντρέχουν οι σχετικές προϋποθέσεις, να δημοσιοποιήσει στοιχεία υπόπτου για σκοπούς εντοπισμού ή σύλληψής του ή για τη συλλογή πληροφοριών από το κοινό. Η απόφαση αυτή πρέπει να λαμβάνεται με βάση τις περιστάσεις της συγκεκριμένης υπόθεσης. Το ζήτημα ρυθμίζεται από Αστυνομική Διάταξη που εκδίδεται δυνάμει του περί Αστυνομίας Νόμου [Ν. 73(I)/2004]. Θα πρέπει, παράλληλα, να συνεκτιμάται κατά πόσον η δημοσιοποίηση των στοιχείων του υπόπτου ενδέχεται να οδηγήσει, άμεσα ή έμμεσα, στην ταυτοποίηση του θύματος, ιδίως όταν πρόκειται για ανήλικο.

2 Κατά τη δημοσίευση καταδικαστικής απόφασης για αδικήματα σεξουαλικής φύσεως, το αρμόδιο δικαστήριο ενεργεί σύμφωνα με τις Εγκυκλίους Αρ. 142 και 143 που εξέδωσε το Ανώτατο Δικαστήριο αναφορικά με την Ψευδωνυμοποίηση (Ανωνυμοποίηση) των Δικαστικών Αποφάσεων και προβαίνει αναλόγως στις απαραίτητες ενέργειες για τον σκοπό αυτόν. Οι εν λόγω Εγκύκλιοι/Οδηγίες καθορίζουν ευρύτερα τις περιπτώσεις κατά τις οποίες μπορούν να δημοσιεύονται αποφάσεις οι οποίες μπορούν να ταυτοποιούν φυσικά πρόσωπα, καθώς και εξαιρέσεις κατά τις οποίες θα πρέπει να γίνεται ψευδωνυμοποίηση και να απαλείφονται σχετικές αναφορές που οδηγούν στην ταυτοποίηση των φυσικών προσώπων.

3 Μετά την έκτιση της ποινής και/ή την αποφυλάκιση προσώπου που καταδικάστηκε για αδίκημα που εμπίπτει στον περί της Πρόληψης και της Καταπολέμησης της Σεξουαλικής Κακοποίησης, της Σεξουαλικής Εκμετάλλευσης Παιδιών και της Παιδικής Πορνογραφίας Νόμο του 2014 (Ν. 91(I)/2014), το δικαστήριο δύναται να διατάξει, μεταξύ άλλων, την απαγόρευση εργοδότησης ή τον τερματισμό της απασχόλησης του καταδικασθέντος σε χώρους όπου βρίσκονται ή συχνάζουν παιδιά και την απαγόρευση διαμονής του καταδικασθέντος στον χώρο διαμονής του θύματος ή άλλων παιδιών ή σε χώρο ο οποίος γειτνιάζει είτε με τον τόπο διαμονής του θύματος ή άλλων παιδιών είτε με οργανωμένους χώρους όπου βρίσκονται ή συχνάζουν παιδιά. Παράλληλα, η Αρχή Εποπτείας, που συστάθηκε δυνάμει του ίδιου Νόμου, ασκεί τις αρμοδιότητές της για την εποπτεία και την αξιολόγηση της επικινδυνότητας προσώπων που παραπέμπονται σε αυτήν και του πιθανού κινδύνου επανάληψης του αδικήματος. Τα μέτρα αυτά αποτελούν μηχανισμούς προστασίας και δεν συνεπάγονται από μόνα τους δημόσια ανακοίνωση των στοιχείων του καταδικασθέντος.

4 Η δημοσίευση πληροφοριών από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης αποτελεί διακριτό ζήτημα και αξιολογείται με συνεκτίμηση της ελευθερίας έκφρασης και πληροφόρησης και των δικαιωμάτων των επηρεαζόμενων προσώπων.

Η προστασία των προσωπικών δεδομένων δεν συνεπάγεται αυτομάτως την απόκρυψη της ταυτότητας ενός καταδικασθέντος. Αντίστοιχα, η καταδίκη δεν συνεπάγεται αυτομάτως τη δημοσιοποίηση των στοιχείων του. Κάθε περίπτωση οφείλει να εξετάζεται ξεχωριστά, με βάση τα ιδιαίτερα δεδομένα και χαρακτηριστικά της.

Η απόφαση ως προς το κατά πόσον συντρέχουν, σε συγκεκριμένη περίπτωση, οι προϋποθέσεις για δημοσιοποίηση στοιχείων ανήκει κάθε φορά στην αρμόδια Αρχή, στο πλαίσιο των εξουσιών που της παρέχει η νομοθεσία, με ιδιαίτερη μέριμνα ώστε να μην αποκαλύπτεται ούτε άμεσα ούτε έμμεσα η ταυτότητα του θύματος».

Υπό εποπτεία 60 παιδοβιαστές   

Στους 60 ανέρχονται μέχρι σήμερα οι καταδικασθέντες για σεξουαλικά αδικήματα κατά ανηλίκων που βρίσκονται εκτός φυλακής και τελούν υπό την εποπτεία της αρμόδιας Αρχής. Άλλοι 107 εκτίουν ποινή φυλάκισης.

Η εποπτεία περιλαμβάνει την επιβολή περιορισμών ως προς την εργασία και τη διαμονή των καταδικασθέντων, την παροχή ψυχολογικής στήριξης και θεραπείας, καθώς και την αξιολόγηση του κινδύνου επανάληψης του αδικήματος και την παρακολούθησή τους από τις εμπλεκόμενες Υπηρεσίες, μεταξύ των οποίων και οι Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας. Ωστόσο, με το υφιστάμενο πλαίσιο, η Αρχή Εποπτείας δεν έχει τη δυνατότητα να υποχρεώσει τους εποπτευόμενους να συμμετάσχουν σε θεραπευτική παρέμβαση.

Έρχονται αυστηρότεροι περιορισμοί

Με στόχο τη βελτίωση της λειτουργίας και της αποτελεσματικότητας της Αρχής Εποπτείας Καταδικασθέντων για αδικήματα σεξουαλικής φύσης κατά ανηλίκων, το Υπουργείο Δικαιοσύνης, σε συνεργασία με το Υφυπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας και άλλα συναρμόδια υπουργεία και υπηρεσίες, ετοιμάζει τροποποιητικό νομοσχέδιο για τη διεύρυνση των αρμοδιοτήτων και των εξουσιών της.

Σύμφωνα με πληροφορίες του «Π», το νομοσχέδιο προβλέπει τη δυνατότητα επιβολής πρόσθετων περιοριστικών μέτρων σε καταδικασθέντες που τελούν υπό εποπτεία. Μεταξύ άλλων, εξετάζεται η απαγόρευση πρόσβασης σε συγκεκριμένες ιστοσελίδες, ο κατ’ οίκον περιορισμός για συγκεκριμένες ώρες κατά τη διάρκεια της νύχτας, η υποχρέωση παρουσίασης σε αστυνομικό σταθμό, καθώς και η υποχρέωση ενημέρωσης για τη σύναψη νέας σχέσης με γυναίκα που έχει παιδιά. Προβλέπεται, επίσης, η υποχρεωτική παρακολούθηση θεραπευτικού προγράμματος, ενώ οι εποπτευόμενοι θα πρέπει να ενημερώνουν την Αστυνομία και την Αρχή Εποπτείας ή τον επιτηρητή τους για τυχόν αλλαγή διεύθυνσης ή εργοδότη.