Στο εδώλιο οι υπάλληλοι – διευθύντριες και όχι οι «εγκέφαλοι» της κομπίνας των €25 εκατ. με τα υπερπολυτελή γιοτ

Ενώπιον του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λεμεσού θα παρουσιαστούν στις 26 Νοεμβρίου 2026 οι δύο πρώην διευθύντριες της κυπριακής εταιρείας Blue Ocean Yacht Management Ltd, η οποία συνδέεται με τον Ρώσο ολιγάρχη Ρόμαν Αμπράμοβιτς, για την έναρξη της ακρόασης της ποινικής υπόθεσης που αφορά οφειλές ΦΠΑ ύψους €25 εκατ. Οι οφειλές προέκυψαν από τη διαχείριση των πολυτελών σκαφών του Αμπράμοβιτς, συνολικής αξίας περίπου €1,2 δισ., μέσω της Blue Ocean Yacht. Σύμφωνα με τις κυπριακές φορολογικές αρχές, επιχειρήθηκε η αποφυγή καταβολής του οφειλόμενου ΦΠΑ μέσω εικονικών πράξεων.

Οι δύο γυναίκες, οι οποίες εμφανίζονταν ως διευθύντριες της Blue Ocean Yacht, ήταν υπάλληλοι άλλης κυπριακής εταιρείας, της Meritservus Secretaries Limited, η οποία φέρεται να διαχειριζόταν κυπριακές εταιρείες που λειτουργούσαν προς όφελος του Αμπράμοβιτς.

Οι ευθύνες

Σύμφωνα με το κυπριακό εταιρικό δίκαιο, οι εταιρείες ευθύνονται για τις φορολογικές οφειλές και τις άλλες υποχρεώσεις τους, ενώ οι διευθυντές φέρουν ευθύνες για τη διοίκηση, την τήρηση των λογιστικών βιβλίων, καθώς και την υποβολή φορολογικών δηλώσεων και την καταβολή των οφειλόμενων φόρων.

Ο περί ΦΠΑ Νόμος προβλέπει ποινές φυλάκισης για τη δόλια αποφυγή καταβολής ΦΠΑ. Συγκεκριμένα, το άρθρο 46 προβλέπει τα εξής: «Οποιοδήποτε πρόσωπο ενέχεται σε δόλια αποφυγή καταβολής ΦΠΑ ή προβαίνει σε ενέργειες με σκοπό τη δόλια αποφυγή καταβολής ΦΠΑ, είτε από το ίδιο είτε από οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο, είναι ένοχο ποινικού αδικήματος και υπόκειται σε χρηματική ποινή μέχρι το τριπλάσιο του ποσού του ΦΠΑ που οφείλεται ή σε φυλάκιση μέχρι τρία έτη ή και στις δύο αυτές ποινές».

Να σημειωθεί ότι οι νομικοί του Τμήματος Φορολογίας αναζητούν και τρίτο διευθυντικό στέλεχος, Βρετανό υπήκοο, ωστόσο οι προσπάθειες εντοπισμού του μέχρι σήμερα απέβησαν άκαρπες.

Ο Ρόμαν Αμπράμοβιτς δεν αντιμετωπίζει κατηγορίες στο πλαίσιο της συγκεκριμένης υπόθεσης στην Κύπρο. Στο κατηγορητήριο δεν περιλαμβάνονται ούτε τα πρόσωπα που φέρονται να σχεδίασαν και να οργάνωσαν το σύστημα αποφυγής καταβολής ΦΠΑ. Στο εδώλιο οδηγούνται μόνο οι πρώην διευθύντριες της εταιρείας, οι οποίες ανέλαβαν τη διεύθυνσή της εν γνώσει τους. Κατά πόσον ο ρόλος τους ήταν αποκλειστικά τυπικός ή εάν είχαν ουσιαστική εμπλοκή στην υπόθεση, θα διαφανεί κατά την εκδίκαση της υπόθεσης. Οι ίδιες, πάντως, φέρονται να υποστηρίζουν ότι ήταν απλές υπάλληλοι και εκτελούσαν οδηγίες ανωτέρων τους. Ωστόσο, η κείμενη νομοθεσία καθορίζει σαφώς τις ευθύνες που απορρέουν από την ιδιότητα του διευθυντικού στελέχους μιας εταιρείας.

Η διαρροή των εγγράφων  

Τα έγγραφα που οδήγησαν στην αποκάλυψη της υπόθεσης εκτιμάται ότι διέρρευσαν από την κυπριακή εταιρεία πάροχο εταιρικών υπηρεσιών Meritservus Secretaries Limited, με έδρα τη Λεμεσό, η οποία φέρεται να λειτουργούσε για λογαριασμό του Αμπράμοβιτς. Δεν έγινε ποτέ γνωστό πώς τα συγκεκριμένα έγγραφα περιήλθαν στην κατοχή του διεθνούς δημοσιογραφικού οργανισμού OCCRP (Organized Crime and Corruption Reporting Project), ο οποίος έφερε την υπόθεση στο φως. Πτυχές της υπόθεσης ανέδειξε και το Κυπριακό Δίκτυο Διερευνητικής Δημοσιογραφίας (CIReN), σε συνεργασία με το OCCRP.

Το κόλπο με το ΦΠΑ

Σύμφωνα με το OCCRP, μεταξύ 1999 και 2010, ο Ρώσος ολιγάρχης Ρόμαν Αμπράμοβιτς συγκέντρωσε έναν στόλο πολυτελών σκαφών αναψυχής, συνολικής αξίας περίπου 1,2 δισ. δολαρίων. Ανάμεσά τους ήταν και το «Eclipse» (βλέπε φωτογραφία), το οποίο υπήρξε το μεγαλύτερο σε μήκος γιοτ στον κόσμο, διαθέτοντας δύο ελικοδρόμια.

Τα σκάφη περνούσαν μέρος του χρόνου τους στα ευρωπαϊκά ύδατα, με το κόστος λειτουργίας τους να είναι ιδιαίτερα υψηλό. Σύμφωνα με το καθεστώς ΦΠΑ της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δαπάνες όπως τα καύσιμα, η μισθοδοσία του πληρώματος, τα λιμενικά τέλη και η συντήρηση υπόκεινται σε ΦΠΑ. Ωστόσο, προβλέπονται απαλλαγές υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις για σκάφη που χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για εμπορικούς σκοπούς.

Σύμφωνα με τις αποκαλύψεις του OCCRP, συνεργάτες του Αμπράμοβιτς φέρονται να χρησιμοποίησαν ένα περίπλοκο σύστημα εκμίσθωσης των σκαφών, με στόχο την αποφυγή καταβολής του ΦΠΑ.

Συγκεκριμένα, τα πέντε υπερπολυτελή σκάφη του Αμπράμοβιτς εμφανίζονταν να εκμισθώνονται σε φαινομενικά ανεξάρτητους πελάτες, οι οποίοι κατέβαλλαν χρήματα για κρουαζιέρες διάρκειας μίας ή δύο εβδομάδων. Στην πραγματικότητα, όμως, οι φερόμενοι ως πελάτες που συμφωνούσαν να καταβάλλουν στην Blue Ocean έως και 1,25 εκατ. δολάρια για κάθε εβδομαδιαία κρουαζιέρα, ήταν τέσσερις άλλες εταιρείες με έδρα τις Βρετανικές Παρθένους Νήσους. Οι εταιρείες αυτές ανήκαν σε υπεράκτιο καταπίστευμα (offshore trust), με πραγματικό δικαιούχο τον Αμπράμοβιτς.

Πρώην μέλος του πληρώματος του «Eclipse», το οποίο ζήτησε να διατηρήσει την ανωνυμία του λόγω της συνεχιζόμενης απασχόλησής του στον τομέα των σκαφών αναψυχής, δήλωσε ότι το γιοτ χρησιμοποιούνταν αποκλειστικά από τον Αμπράμοβιτς και την οικογένειά του. «Σε καμία περίπτωση δεν ήταν σκάφος ναύλωσης», ανέφερε στο OCCRP.

Οι κυπριακές φορολογικές αρχές έκριναν ότι τα σκάφη δεν χρησιμοποιούνταν στην πραγματικότητα για εμπορικούς σκοπούς που να δικαιολογούν την απαλλαγή από τον ΦΠΑ. Ως εκ τούτου, το 2012 το Τμήμα Φορολογίας απαίτησε από την Blue Ocean Yacht, η οποία συνδεόταν με τον στόλο, την καταβολή περίπου €14 εκατ. σε οφειλόμενο ΦΠΑ. Το ποσό αυτό ανήλθε, μέσα σε 14 χρόνια, στα €25 εκατ.

Δεν άφησαν ούτε ευρώ

Όπως προκύπτει από επιστολή του Εφόρου Φορολογίας, Σωτήρη Μαρκίδη, προς τη Βουλή, ημερομηνίας 23/5/2025 που κατέχει ο «Π», οι δικηγόροι της Blue Ocean Yacht προσπαθούσαν επί 12 χρόνια να ανατρέψουν τη φορολογική απόφαση μέσω δικαστικών διαδικασιών. Ωστόσο, η έφεσή απορρίφθηκε τον Μάρτιο του 2024, καθώς οι ίδιοι οι δικηγόροι δεν μπορούσαν να εντοπίσουν τους εντολείς τους.

Σύμφωνα με το μητρώο εταιρειών, από τις 15/3/2022 η εταιρεία παρέμεινε χωρίς αξιωματούχους (διευθυντή και γραμματέα), ενώ στις 19/7/2024 διαγράφηκε από το μητρώο χωρίς να εξοφλήσει την οφειλή της προς το κράτος. Η επανεγγραφή της εταιρείας, τον Ιούνιο του 2025, με δικαστικό διάταγμα που εξασφάλισε το Τμήμα Φορολογίας, έπειτα από την εγγραφή του θέματος και τη συζήτησή του στη Βουλή με πρωτοβουλία της τότε ανεξάρτητης βουλεύτριας Αλεξάνδρας Ατταλίδου, άνοιξε τον δρόμο για τη διεκδίκηση της οφειλής. Ωστόσο, οι έρευνες στο Τμήμα Κτηματολογίου και στα τραπεζικά ιδρύματα για τον εντοπισμό περιουσιακών στοιχείων της Blue Ocean Yacht με σκοπό τη δέσμευσή τους έναντι της οφειλής των €25 εκατ., απέβησαν άκαρπες. Οι αρμόδιες αρχές διαπίστωσαν ότι οι τραπεζικοί λογαριασμοί της εταιρείας είχαν κλείσει και ότι δεν υπήρχε κινητή περιουσία στο όνομά της.

Με τα σημερινά δεδομένα, τα €25 εκατ. εκτιμάται ότι δεν πρόκειται να εισπραχθούν ποτέ. Το μόνο που ενδέχεται να καταφέρει το Τμήμα Φορολογίας είναι να οδηγήσει στη φυλακή τις δύο πρώην διευθύντριες της Blue Ocean Yacht.