Ανάπτυξη με οδηγό την παράδοση: Οδοιπορικό του «Π» στην Τσάδα της Πάφου, το χωριό του Παλληκαρίδη (φώτος)

Σε τροχιά περαιτέρω ανάπτυξης βρίσκεται η Τσάδα της επαρχίας Πάφου, με σειρά έργων και παρεμβάσεων που βρίσκονται σε εξέλιξη ή προγραμματίζονται, με στόχο τη βελτίωση της καθημερινότητας των κατοίκων, την αναβάθμιση των υποδομών και την ενίσχυση της επισκεψιμότητας της κοινότητας. Την ίδια ώρα, η δημιουργία νέου νηπιαγωγείου, η επέκταση και ανακαίνιση του δημοτικού σχολείου, η πεζοδρομοποίηση της εισόδου της κοινότητας, η βελτίωση του οδικού δικτύου και η επανέναρξη του αυτοκινητόδρομου που συνδέει τη Μεσόγη με την Τσάδα αποτελούν βασικές προτεραιότητες για την τοπική αρχή. Ο κοινοτάρχης Τσάδας, Μάριος Ιωάννου, περιγράφει μια κοινότητα που έχει αλλάξει σημαντικά τα τελευταία 20 με 30 χρόνια, ιδιαίτερα μετά τη μεγάλη οικοδομική ανάπτυξη της περιόδου 1998-2008, όταν ανεγέρθηκαν πολλές εξοχικές κατοικίες. Παράλληλα, σημειώνει ότι τα τελευταία χρόνια ο πληθυσμός έχει αυξηθεί, με αρκετά νεαρά ζευγάρια να επιλέγουν να εγκατασταθούν μόνιμα στην Τσάδα, ενώ κάποιοι άλλοι αγόρασαν τεμάχια γης και έκτισαν τις κατοικίες τους.

Η Τσάδα βρίσκεται περίπου 11 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Πάφου, 74 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Λεμεσού και περίπου 150 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Λευκωσίας. Χτισμένη σε υψόμετρο 605 μέτρων, προσφέρει πανοραμική θέα προς τη θάλασσα και διαθέτει κλίμα που ευνοεί την καλλιέργεια αμπελιών, σιτηρών, χαρουπιών, ελιών, καρυδιών, αμυγδάλων και πολλών άλλων φρουτόδεντρων. Με περίπου 1.400 κατοίκους, αποτελεί ένα από τα «χωριά της Μίνθης» και ένα από τα μεγαλύτερα αμπελοχώρια της περιοχής.

Από το αμπέλι

Η εικόνα του χωριού έχει αλλάξει αισθητά σε σχέση με το παρελθόν. Όπως εξηγεί ο κοινοτάρχης, παλαιότερα οι κάτοικοι ασχολούνταν περισσότερο με τη γεωργία και ιδιαίτερα με την αμπελοκαλλιέργεια, αλλά και με καλλιέργειες όπως οι χαρουπιές. Σήμερα, ωστόσο, η αμπελοκαλλιέργεια έχει σε μεγάλο βαθμό εγκαταλειφθεί. Μόνο ένας αριθμός κατοίκων εξακολουθεί να ασχολείται με το επάγγελμα, ενώ η πλειοψηφία εργάζεται στην Πάφο, η οποία βρίσκεται σε κοντινή απόσταση. «Ελάχιστοι είναι οι κάτοικοι που δουλεύουν στο χωριό», αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Ιωάννου, περιγράφοντας τη μετάβαση από μια κοινωνία που βασιζόταν περισσότερο στη γεωργία σε μια κοινότητα κατοίκων που στην πλειοψηφία τους εργάζονται εκτός χωριού. Παρά τις αλλαγές, η Τσάδα εξακολουθεί να διατηρεί το ιδιαίτερο φυσικό και οικιστικό της περιβάλλον. Για τον Μάριο Ιωάννου, η Τσάδα ήταν από παλιά ένας τόπος που προσέλκυε ανθρώπους για διακοπές. Το υψόμετρο, το κλίμα και η τοποθεσία της την καθιστούσαν, όπως αναφέρει, ένα από τα καλύτερα χωριά της περιοχής για όσους αναζητούσαν ξεκούραση, όμορφο τοπίο και καθαρό αέρα. Ο ίδιος κάνει ιδιαίτερη αναφορά στο οξυγόνο της περιοχής, υποστηρίζοντας ότι θεωρείται από τα καλύτερα στην Ευρώπη. Η κοινότητα, άλλωστε, βρίσκεται σε ένα τοπίο που συνδυάζει το βουνό με τη θέα προς τη θάλασσα, ενώ η γεωγραφική της θέση και το κλίμα της συνέβαλαν διαχρονικά στην ανάπτυξη της γεωργίας και ιδιαίτερα της αμπελοκαλλιέργειας.

Οικοδομική άνθηση

Ιδιαίτερα σημαντική για την εξέλιξη της Τσάδας υπήρξε η περίοδος από το 1998 μέχρι το 2008, όταν καταγράφηκε έντονη οικοδομική ανάπτυξη. Σύμφωνα με τον κοινοτάρχη, κατά την περίοδο αυτή κτίστηκαν πάρα πολλές κατοικίες, αρκετές από τις οποίες χρησιμοποιούνται ως εξοχικές. Η ανάπτυξη αυτή άλλαξε σημαντικά την εικόνα της κοινότητας και διαμόρφωσε σε μεγάλο βαθμό τη σημερινή της φυσιογνωμία. Η Τσάδα, επομένως, δεν είναι πλέον αποκλειστικά μια αγροτική κοινότητα. Είναι ένας τόπος στον οποίο συνυπάρχουν οι μόνιμοι κάτοικοι, οι ιδιοκτήτες εξοχικών κατοικιών, οι νέες οικογένειες και οι επισκέπτες. Ένα από τα θετικά στοιχεία που καταγράφει η τοπική αρχή είναι το ενδιαφέρον νέων ανθρώπων να παραμείνουν ή να εγκατασταθούν στην Τσάδα. Ο πληθυσμός της κοινότητας έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, ενώ αρκετά νεαρά ζευγάρια έχουν ήδη εγκατασταθεί μόνιμα στην περιοχή και, όπως αναφέρει ο κ. Ιωάννου, δεν επιλέγουν να φύγουν. Παράλληλα, άνθρωποι που δεν κατάγονται από την Τσάδα έχουν επιλέξει να επενδύσουν στην περιοχή, αγοράζοντας τεμάχια γης και ανεγείροντας κατοικίες. Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί προοπτικές για τη διατήρηση μιας ζωντανής κοινότητας και τα επόμενα χρόνια.

Προκλήσεις και ανάγκες

Η ζωή σε ένα ορεινό χωριό, ωστόσο, έχει και τις δικές της προκλήσεις. Όπως επισημαίνει ο κοινοτάρχης, ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που αντιμετωπίζουν οι κάτοικοι είναι το κρύο κατά τους χειμερινούς μήνες. Η ανάγκη για θέρμανση είναι ιδιαίτερα αυξημένη, καθώς, όπως αναφέρει, οι κάτοικοι χρειάζονται θέρμανση από τον Οκτώβριο μέχρι και τον Απρίλιο. Σε αυτό προστίθεται και η ακρίβεια, η οποία επιβαρύνει ακόμη περισσότερο το κόστος διαβίωσης των νοικοκυριών. Στις ανάγκες της κοινότητας περιλαμβάνεται και η περαιτέρω βελτίωση του οδικού δικτύου, ιδιαίτερα σε συγκεκριμένες περιοχές εντός της κοινότητας. Σε ό,τι αφορά τη σύνδεση της Τσάδας με την Πάφο, ο κ. Ιωάννου αναφέρει ότι τα Δημόσια Έργα έχουν ήδη μεριμνήσει και βρίσκεται σε εξέλιξη η δημιουργία τρίτης λωρίδας, η οποία αναμένεται να συμβάλει στην αποσυμφόρηση της κυκλοφορίας. Η αύξηση του αριθμού των αυτοκινήτων που κινούνται στην περιοχή είχε ως αποτέλεσμα να παρουσιάζονται καθυστερήσεις στο οδικό δίκτυο, γι’ αυτό και η βελτίωση της οδικής σύνδεσης να αποτελεί σημαντικό ζήτημα για την κοινότητα. Ένα από τα σημαντικότερα έργα που αναμένει η περιοχή είναι ο αυτοκινητόδρομος που συνδέει τη Μεσόγη με την Τσάδα. Το έργο βρίσκεται σε εξέλιξη, ωστόσο, όπως αναφέρει ο κοινοτάρχης, έχει σταματήσει και η κοινότητα αναμένει την επανέναρξή του. Η ολοκλήρωσή του θεωρείται σημαντική όχι μόνο για την καθημερινή μετακίνηση των κατοίκων, αλλά και για τη γενικότερη σύνδεση της κοινότητας με την Πάφο και τις γύρω περιοχές.

Νέα έργα 

Παράλληλα, σε εξέλιξη βρίσκεται η πεζοδρομοποίηση της εισόδου της κοινότητας. Πρόκειται για έργο που ξεκίνησε από τα Δημόσια Έργα, έπειτα από αίτημα της κοινότητας, σε συνεργασία με την κοινότητα της Κοίλης. Η παρέμβαση αναμένεται να αλλάξει την εικόνα της εισόδου της Τσάδας και να καταστήσει την περιοχή πιο ασφαλή και λειτουργική για κατοίκους και επισκέπτες. Στο πλαίσιο του έργου θα δημιουργηθεί και διάβαση πεζών, η οποία θα επιτρέπει σε όσους χρησιμοποιούν τα αστικά λεωφορεία να μεταβαίνουν με μεγαλύτερη ασφάλεια από τη μία πλευρά στην άλλη.

Προτεραιότητα για την κοινότητα αποτελεί και η αναβάθμιση των εκπαιδευτικών υποδομών. Η τοπική αρχή βρίσκεται σε επαφή με το Υπουργείο Παιδείας για τη δημιουργία νέου νηπιαγωγείου, την επέκταση του δημοτικού σχολείου και την ανακαίνιση των υφιστάμενων εγκαταστάσεων. Στόχος είναι να προσφερθούν καλύτερες υπηρεσίες τόσο στα παιδιά που φοιτούν στο σχολείο όσο και στους εκπαιδευτικούς. Στην κοινότητα λειτουργεί σήμερα δημοτικό σχολείο, στο οποίο φοιτούν παιδιά της Τσάδας, ενώ υπάρχει και οργανωμένος παιχνιδότοπος που μπορεί να φιλοξενήσει εκδηλώσεις.

Ιστορικό αποτύπωμα

Η ιστορία της Τσάδας περιλαμβάνει διαφορετικές εκδοχές για την προέλευση της ονομασίας της. Η πρώτη συνδέεται με τη φράση «Τσά-δα», δηλαδή «λίγο πιο πέρα», η δεύτερη με τη «Βιτσάδα» και η τρίτη με μετακινήσεις πληθυσμών κατά τις Σαρακηνές επιδρομές. Στην ίδια παράδοση εντάσσονται και οι ονομασίες «Βίκλα» και «Βικλί», που παραπέμπουν σε παλιά παρατηρητήρια. Το χωριό, πέρα από το φυσικό της περιβάλλον, διαθέτει και σημαντική ιστορική κληρονομιά. Ένα από τα σημαντικότερα σημεία που, σύμφωνα με τον κοινοτάρχη, πρέπει οπωσδήποτε να επισκεφθεί κάποιος είναι η πατρική κατοικία του Ευαγόρα Παλληκαρίδη. Το σπίτι του ήρωα του απελευθερωτικού αγώνα έχει μετατραπεί σε μουσείο και αποτελεί σημείο αναφοράς για την  κοινότητα. Ιδιαίτερη θέση στα αξιοθέατα της περιοχής κατέχει η Μονή Τιμίου Σταυρού Μίνθης, ενώ στην ευρύτερη περιοχή βρίσκεται και το γνωστό Minthis Hills Golf Resort. Το συγκρότημα αποτελεί σημαντικό πόλο έλξης για επισκέπτες, συνδυάζοντας αθλητισμό, αναψυχή, εστίαση και διαμονή. Η Τσάδα αποτελεί ένα από τα «χωριά της Μίνθης», μαζί με την Επισκοπή Πάφου, την Καλλέπεια. Οι περιοχές αυτές προβάλλονται από κοινού ως προορισμός φυσιολατρικού και αγροτουριστικού ενδιαφέροντος. Στο χωριό μπορεί να απολαύσει κανείς τα γραφικά σοκάκια, τις παραδοσιακές ταβέρνες, τα καφενεία, το τοπικό ζυθοποιείο, ενώ ξενώνες και καταλύματα συνθέτουν την εικόνα ενός χωριού που διατηρεί έντονα τα παραδοσιακά χαρακτηριστικά του. Σημεία ενδιαφέροντος αποτελούν οι πετρόχτιστες βρύσες της κοινότητας, η εκκλησία της Παναγίας Χρυσελεούσας, τα ξωκλήσια της Αγίας Μαρίνας και των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, καθώς και το σπήλαιο με τους σταλακτίτες δίπλα στο αγίασμα της Αγίας Ελένης.

Το αύριο

Σήμερα η τοπική παραγωγή δεν αποτελεί σημαντικό οικονομικό πυλώνα. Η Τσάδα στηρίζεται περισσότερο στο φυσικό περιβάλλον, το υψόμετρο και το κλίμα της, την ιστορία και τα μνημεία της, καθώς και στις υποδομές φιλοξενίας και εστίασης. Ο κοινοτάρχης Μάριος Ιωάννου βλέπει σημαντικές δυνατότητες ανάπτυξης την επόμενη δεκαετία. Στο όραμά του περιλαμβάνονται νέα εκπαιδευτήρια, καλύτερο οδικό δίκτυο και περισσότερες ξενοδοχειακές μονάδες, με στόχο την αναβάθμιση της καθημερινότητας και την ενίσχυση της επισκεψιμότητας. Η σημερινή Τσάδα βρίσκεται ανάμεσα στην παράδοση και την ανάπτυξη. Διατηρεί τα παλιά σοκάκια, τις πέτρινες βρύσες και την ιστορική της ταυτότητα, ενώ παράλληλα εξελίσσεται μέσα από νέα έργα, δημογραφική ανάπτυξη και σύγχρονες υποδομές. Το ζητούμενο είναι να συνεχίσει να αναπτύσσεται χωρίς να χάσει τον χαρακτήρα της και δημιουργώντας τις προϋποθέσεις ώστε οι νέοι άνθρωποι να παραμείνουν στον τόπο τους.