«Νομοσχέδιο-Φρανκενστάιν» για τα ΜΜΕ: Αντί να προστατεύει τους δημοσιογράφους, τους βάζει στο στόχαστρο, λέει ο Φράγκος - Φωνές για αντισυνταγματικές πρόνοιες

Έντονες επιφυλάξεις, ενστάσεις και αναφορές σε ενδεχόμενες αντισυνταγματικές πρόνοιες διατυπώθηκαν την Πέμπτη στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή Εσωτερικών, κατά τη συζήτηση του εναρμονιστικού νομοσχεδίου που παρουσίασε το Υπουργείο Εσωτερικών. Το νομοσχέδιο αφορά τη θέσπιση κοινού πλαισίου για τις υπηρεσίες μέσων ενημέρωσης, σε εφαρμογή του ευρωπαϊκού κανονισμού για την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης.

Η Ένωση Συντακτών Κύπρου (ΕΣΚ) και η Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας υποστήριξαν ότι το νομοσχέδιο δεν ενσωματώνει στην κυπριακή νομοθεσία τις πρόνοιες του κανονισμού για την προστασία του δημοσιογραφικού έργου και τη διασφάλιση της πολυφωνίας. Ανάλογες ανησυχίες εξέφρασαν φορείς και ειδησεογραφικοί οργανισμοί, με ορισμένους να κάνουν λόγο για πρόνοιες που εκ πρώτης όψεως ενδέχεται να είναι αντισυνταγματικές.

Ο πρόεδρος της Επιτροπής Εσωτερικών και βουλευτής του ΑΚΕΛ, Άριστος Δαμιανού, κάλεσε το Υπουργείο να επανεξετάσει τη μορφή του νομοσχεδίου πριν αρχίσει η κατ’ άρθρο συζήτησή του. Το Υπουργείο απάντησε ότι το κείμενο καλύπτει το ελάχιστο απαιτούμενο και αποτελεί καλή βάση για την άμεση ενσωμάτωση του κανονισμού στην κυπριακή νομοθεσία. Η Επιτροπή αποφάσισε να προχωρήσει στην κατ’ άρθρο εξέταση μετά την υποβολή υπομνημάτων από τους εμπλεκόμενους φορείς, για την οποία έχει δοθεί προθεσμία δύο εβδομάδων.

Στη συνεδρίαση συζητήθηκε επίσης η ανάθεση αρμοδιοτήτων εφαρμογής του νομοσχεδίου στην Αρχή Ραδιοτηλεόρασης και Ψηφιακών Υπηρεσιών και στο Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών (ΓΤΠ). Εκπρόσωποι και των δύο φορέων εξέφρασαν επιφυλάξεις για το κατά πόσο θα μπορέσουν να ανταποκριθούν χωρίς ενίσχυση και πρόσθετη στελέχωση.

Η διευθύντρια της Αρχής, Ειρήνη Λοϊζίδου Νικολαΐδου, ανέφερε ότι τα νέα καθήκοντα που της ανατίθενται ως εποπτικής αρχής δημιουργούν προβλήματα στην ικανότητά της να ανταποκριθεί. Είπε ότι έχουν ήδη υποβληθεί υπομνήματα στο Υπουργείο Οικονομικών, μέσω του Υπουργείου Εσωτερικών, για ενίσχυση και στελέχωση της Αρχής, λαμβάνοντας υπόψη και τα άλλα νομοσχέδια που της αναθέτουν εποπτικές αρμοδιότητες. Το Υπουργείο Εσωτερικών ανέφερε ότι υπάρχει πρόθεση για περαιτέρω στελέχωση. Ο κ. Δαμιανού τόνισε ότι δεν θα γίνει αποδεκτό να ψηφιστεί πρώτα το νομοσχέδιο και να ακολουθήσει εκ των υστέρων η στελέχωση της Αρχής που θα έχει την ευθύνη εφαρμογής του.

Ο πρόεδρος της ΕΣΚ, Γιώργος Φράγκος, εξέφρασε δυσαρέσκεια για τη μορφή με την οποία κατατέθηκε το νομοσχέδιο και είπε ότι «υπνώττει». Η διατύπωση προκάλεσε την αντίδραση του κ. Δαμιανού, ο οποίος απάντησε ότι δεν υπήρξε καθυστέρηση από τη Βουλή, καθώς το νομοσχέδιο τέθηκε προς συζήτηση κατά προτεραιότητα μετά την επανέναρξη των εργασιών της.

Ο κ. Φράγκος χαρακτήρισε το κείμενο «νομοσχέδιο - Φρανκενστάιν», υποστηρίζοντας ότι αντί να επικεντρώνεται στην προστασία της ανεξαρτησίας των ΜΜΕ, προωθεί κυρίως ένα πλαίσιο ελέγχου τους. Κατά τον ίδιο, οι ρυθμίσεις παραβιάζουν την αρχή της αυτορρύθμισης, ενώ οι αρμοδιότητες της Αρχής Ραδιοτηλεόρασης και του ΓΤΠ για επιβολή προστίμων σε μέσα ενημέρωσης δεν συνάδουν με αυτήν. Για τις πρόνοιες σχετικά με την άρση του απορρήτου των επικοινωνιών, είπε ότι επαρκεί η σχετική συνταγματική ρύθμιση.

Ο πρόεδρος της ΕΣΚ προειδοποίησε ότι, αν το νομοσχέδιο ψηφιστεί με τη σημερινή του μορφή, θα προκαλέσει αντιδράσεις και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ανέφερε ότι η ΕΣΚ έχει ήδη ενημερώσει την αντίστοιχη ευρωπαϊκή ομοσπονδία. Πρόσθεσε ότι ο περί Τύπου νόμος παραμένει ελλιπής, αναχρονιστικός και σε πολλά σημεία ανενεργός, αφήνοντας χωρίς κάλυψη το δημοσιογραφικό επάγγελμα και τη λειτουργία των ΜΜΕ στο ραδιόφωνο και στο διαδίκτυο.

Η πρόεδρος της Επιτροπής Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας, Έλλη Κοτζιαμάνη, είπε ότι ζητούμενο δεν είναι ένας κυρωτικός νόμος που θα μείνει σε συρτάρι ή θα αξιοποιηθεί για την παραβίαση της ελευθεροτυπίας, αλλά η δημιουργία μηχανισμών προστασίας, κάτι που, όπως ανέφερε, δεν προωθείται. Εξήγησε ότι ο ευρωπαϊκός κανονισμός ορίζει τον ρόλο των ρυθμιστικών οργάνων ώστε να λειτουργούν ως ανάχωμα σε εξωγενείς παρεμβάσεις στα ΜΜΕ, πρόνοια που, κατά την ίδια, δεν υιοθετείται στο νομοσχέδιο. Ζήτησε ρητές εγγυήσεις ότι καμία αρχή ή υπηρεσία δεν θα ελέγχει το δημοσιογραφικό περιεχόμενο και ότι θα διαφυλαχθεί η αυτορρύθμιση.

Εκπρόσωπος του Υπουργείου Δικαιοσύνης ανέφερε ότι η υφιστάμενη νομοθεσία για το απόρρητο των επικοινωνιών, το οποίο αφορά όλους και όχι μόνο τα ΜΜΕ, υπερκαλύπτει τις πρόνοιες του κανονισμού. Ο κ. Δαμιανού εξέφρασε ικανοποίηση για τη θέση και υπενθύμισε τις προσπάθειες που είχαν γίνει για τροποποίηση του Συντάγματος σχετικά με τη ρύθμιση της άρσης του απορρήτου.

Για τις διατάξεις περί διαφήμισης, ο Κωνσταντίνος Ντάλτας, εκ μέρους του Συνδέσμου Διαφημιστικών Υπηρεσιών και Γραφείων Επικοινωνίας και του Φορέα Ελέγχου Διαφήμισης, ζήτησε ίσους όρους στην κατανομή των κονδυλίων κρατικής διαφήμισης. Είπε ότι τα χαρακτηριστικά των διαγωνισμών για διαφημιστικά πακέτα πρέπει να καθοριστούν με αντικειμενικά κριτήρια και με βάση τη σχέση ποιότητας-τιμής, όχι μόνο τη χαμηλότερη τιμή, και πρόσθεσε ότι οι χαμηλότερες προσφορές θα πρέπει να ελέγχονται υποχρεωτικά.

Εκπρόσωποι ειδησεογραφικών οργανισμών εξέφρασαν όλοι ανησυχία για τη διασφάλιση της πολυφωνίας και της ανεξαρτησίας των ΜΜΕ. Ο Δημήτρης Δημητρίου, εκ μέρους του Κυπριακού Οργανισμού Εκδοτών Διαδικτύου, τάχθηκε υπέρ της αρχής του νομοσχεδίου στον βαθμό που προωθεί την ανεξαρτησία, τη διαφάνεια και την πολυφωνία. Ζήτησε σαφή και αντικειμενικά κριτήρια για την κατανομή της κρατικής διαφήμισης, σαφή όρια στις αρμοδιότητες της ρυθμιστικής αρχής με εγγυήσεις ανεξαρτησίας, καθώς και προστασία της συντακτικής ελευθερίας και των δημοσιογραφικών πηγών.

Ο Χρίστης Λοττίδης, εκ μέρους του Συνδέσμου Εκδοτών, έκανε λόγο για εκ πρώτης όψεως εξόφθαλμες παραβιάσεις του Συντάγματος από πρόνοιες που, όπως είπε, στοχοποιούν το δημοσιογραφικό επάγγελμα. Ο πρόεδρος της Επιτροπής συμφώνησε με την επισήμανση περί αντισυνταγματικότητας. Προβληματισμούς διατύπωσαν και εκπρόσωποι των Sigma, Alpha, Antenna και Omega. Είπαν ότι υπάρχει αντίφαση στο να συζητείται νομοσχέδιο για τα ΜΜΕ χωρίς να έχει προχωρήσει η αναθεώρηση του περί Τύπου νόμου, ο οποίος περιγράφει το πεδίο που αφορά το νομοσχέδιο, και εξέφρασαν ανησυχία για την προστασία των δημοσιογραφικών πηγών λόγω των προνοιών για άρση του απορρήτου επικοινωνιών.

Ο Νικόλας Καρύδης, εκ μέρους του Ινστιτούτου Μέσων Ενημέρωσης Κύπρου, υπενθύμισε ότι ο ευρωπαϊκός κανονισμός αποσκοπεί στη θέσπιση ελάχιστου πλαισίου και στην προστασία των δημοσιογράφων. Εξέφρασε την ανησυχία ότι το νομοσχέδιο μπορεί να θεωρηθεί από το κράτος υποκατάστατο της επικαιροποίησης του περί Τύπου νόμου. Ο Χριστόφορος Χριστοφόρου, υπεύθυνος του έργου Παρατηρητής Πολυφωνίας στα ΜΜΕ, είπε ότι απουσιάζει πλαίσιο για την προστασία της ανεξαρτησίας και την πολυφωνία και ότι δεν είναι σαφές ποια πρόσωπα ή φορείς θα προστατεύει ο νόμος στην Κυπριακή Δημοκρατία. Χαρακτήρισε ιδιαίτερα αρνητικό το ότι τα ΜΜΕ και οι δημοσιογράφοι καθίστανται υποκείμενα ποινικών διώξεων και υπενθύμισε ότι φέτος η Κύπρος κατατάσσεται τρίτη από το τέλος στις αξιολογήσεις πολυφωνίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Ο διευθυντής του Κυπριακού Πρακτορείου Ειδήσεων, Ντίνος Φοινικαρίδης, υπενθύμισε ότι κατά τη διαβούλευση είχαν εκφραστεί επιφυλάξεις για την ποινική ευθύνη των διοικητικών συμβουλίων και της διεύθυνσης οργανισμών. Ζήτησε λίγες ημέρες παράταση, ώστε το Πρακτορείο να καταθέσει πλήρες υπόμνημα. Ο Δικηγορικός Σύλλογος τόνισε ότι προέχει η προστασία της ανεξαρτησίας των ΜΜΕ και των δημοσιογράφων και ότι πρέπει να διασφαλιστεί η δυνατότητα των προτεινόμενων εποπτικών αρχών να αναλάβουν τα καθήκοντά τους.

Σε δηλώσεις μετά τη συνεδρίαση, ο κ. Δαμιανού εξέφρασε λύπη επειδή, όπως είπε, η κυβερνητική πρόταση «δεν ρυθμίζει κατά τρόπο δίκαιο τα ζητήματα που καλείται να ρυθμίσει» και «τείνει σε παραβίαση συνταγματικά κατοχυρωμένων δικαιωμάτων και των δημοσιογράφων και των Μέσων Ενημέρωσης ευρύτερα. Άρα και της κοινωνίας». Είπε ότι η Επιτροπή θα εξετάσει τα υπομνήματα που έλαβε, με στόχο να οδηγήσει στην Ολομέλεια, «εάν καταστεί εφικτό, κάτι το οποίο να εκφράζει τη δημοκρατία στον τόπο μας και όχι κάτι διαφορετικό».

Η βουλευτής του ΔΗΣΥ Νικολέττα Κωνσταντίνου δήλωσε ότι «δεν μπορεί να δίνεται έμφαση στις ρυθμιστικές εξουσίες και στις κυρώσεις, χωρίς αντίστοιχη έμφαση στις εγγυήσεις για την ανεξαρτησία των Μέσων και των δημοσιογράφων». Εξέφρασε επιφυλάξεις για τη δυνατότητα της Αρχής Ραδιοτηλεόρασης να ανταποκριθεί στις νέες αρμοδιότητές της και είπε ότι χρειάζεται ενίσχυση σε προσωπικό, πόρους και τεχνική υποστήριξη. «Θέλουμε ένα νομοθετικό πλαίσιο που να προστατεύει ουσιαστικά την ελευθεροτυπία και να μπορεί να εφαρμοστεί αποτελεσματικά», κατέληξε.

Ο βουλευτής του ΕΛΑΜ Ανδρέας Παπαχαραλάμπους είπε ότι ο ευρωπαϊκός κανονισμός δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί ως τυπική νομική υποχρέωση, αλλά ως ουσιαστική κατάκτηση του κράτους δικαίου. Αναφέρθηκε σε εξόφθαλμες παραβιάσεις του Συντάγματος και σε κενά και ανεπάρκειες που, εκ πρώτης όψεως, εντοπίζονται στο νομοσχέδιο. Πρόσθεσε ότι ζητούμενο είναι η διαφάνεια στο ιδιοκτησιακό καθεστώς των ιδιωτικών ραδιοτηλεοπτικών μέσων, ο δίκαιος και διαφανής επιμερισμός της κρατικής διαφήμισης και η ουσιαστική ανεξαρτησία της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης.

Πηγή: ΚΥΠΕ