Η Ρωσία βοήθησε μυστικά το Ιράν να αναπτύξει προηγμένους υπερηχητικούς πυραύλους cruise, σε μία από τις σημαντικότερες γνωστές μεταφορές στρατηγικής στρατιωτικής τεχνολογίας από τη Μόσχα προς την Τεχεράνη, σύμφωνα με αποκλειστική έρευνα των Financial Times.
Το πολυετές μυστικό πρόγραμμα, με την κωδική ονομασία C430L, αξιοποίησε ορισμένους από τους πλέον έμπειρους Ρώσους ειδικούς στα πυραυλικά συστήματα προκειμένου να βοηθήσουν το Ιράν να αναπτύξει μια νέα κατηγορία όπλων, ικανή να απειλήσει αμερικανικά αεροπλανοφόρα και άλλα πολεμικά πλοία στη Μέση Ανατολή.
Η αποκλειστική έρευνα των Financial Times αποκάλυψε το πρόγραμμα, το οποίο ξεκίνησε το 2023 και συνεχίστηκε κατά τη διάρκεια του αμερικανοϊσραηλινού πολέμου κατά του Ιράν, μέσω διαρροών ρωσικής αλληλογραφίας, ταξιδιωτικών αρχείων και ανάλυσης στρατιωτικών πατεντών.
Στόχος η ανάπτυξη τεχνολογίας ramjet
Κύριος στόχος του C430L ήταν να βοηθήσει το Ιράν να αναπτύξει ένα σύστημα πρόωσης ramjet, έναν κινητήρα που επιτρέπει σε έναν πύραυλο cruise να διατηρεί πτήση με ταχύτητες πολλαπλάσιες της ταχύτητας του ήχου. Ειδικοί σε πυραυλικά και στρατιωτικά ζητήματα δήλωσαν ότι η τεχνολογία αυτή προορίζεται σχεδόν βέβαια για πυραύλους cruise κατά πλοίων και για επιθέσεις εναντίον χερσαίων στόχων.
«Πρόκειται για μεταφορά μιας εξαιρετικά ευαίσθητης στρατηγικής στρατιωτικής τεχνολογίας από τη Ρωσία, την οποία οι Ιρανοί επιδιώκουν να αποκτήσουν εδώ και δεκαετίες», δήλωσε στους Financial Times ο Φάμπιαν Χιντς, ειδικός στους ιρανικούς πυραύλους και ανώτερος αναλυτής της βρετανικής οργάνωσης Conflict Armament Research. «Ένα τέτοιο πρόγραμμα θα απαιτούσε πολιτική έγκριση από τα ανώτατα κλιμάκια της ρωσικής ηγεσίας».
Οι υπερηχητικοί πύραυλοι cruise συνδυάζουν υψηλή ταχύτητα με δυνατότητα πτήσης σε μικρό ύψος, μειώνοντας σημαντικά τον χρόνο αντίδρασης των προηγμένων συστημάτων αεράμυνας και αντιπυραυλικής άμυνας. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για το Ιράν στον Περσικό Κόλπο, όπου οι ΗΠΑ και οι περιφερειακοί τους σύμμαχοι διαθέτουν εξελιγμένα χερσαία και ναυτικά αμυντικά συστήματα.
Τι έχει πετύχει μέχρι σήμερα το Ιράν
Σύμφωνα με το αποκλειστικό δημοσίευμα των Financial Times, το Ιράν έχει ήδη κατασκευάσει και δοκιμάσει σε πτήση το σύστημα πρόωσης ramjet, ωστόσο δεν υπάρχουν στοιχεία ότι έχει αναπτυχθεί επιχειρησιακά κάποιος υπερηχητικός πύραυλος cruise με ρωσική βοήθεια.
«Για τους Ιρανούς, αυτό θα αποτελούσε ένα ποιοτικά νέο στρατηγικό οπλικό σύστημα, ικανό να απειλήσει πλοία του αμερικανικού Πολεμικού Ναυτικού», δήλωσε ο Τζιμ Λάμσον, πρώην στρατιωτικός αναλυτής της CIA με εξειδίκευση στο Ιράν και σήμερα συνεργάτης του James Martin Center for Nonproliferation Studies.
Η στρατηγική σύμπλευση Ρωσίας και Ιράν
Η διαρρεύσασα αλληλογραφία δείχνει ότι οι συζητήσεις για το πρόγραμμα συνεχίζονταν ακόμη και το καλοκαίρι του 2026. Το πρόγραμμα αποτελεί μέρος της ολοένα στενότερης στρατηγικής στρατιωτικής σχέσης μεταξύ Ρωσίας και Ιράν. Η Τεχεράνη προμήθευσε τη Μόσχα με επιθετικά drones Shahed, τα οποία εξελίχθηκαν σε σημαντικό στοιχείο του ρωσικού πολέμου στην Ουκρανία, ενώ βοήθησε και στη δημιουργία γραμμών παραγωγής τους εντός της Ρωσίας.
Ουκρανοί και δυτικοί αξιωματούχοι έχουν επίσης κατηγορήσει τη Ρωσία ότι παρείχε στο Ιράν υποστήριξη στο πεδίο της μάχης κατά τη διάρκεια του πολέμου του με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, συμπεριλαμβανομένων δορυφορικών εικόνων, υποστήριξης με drones και εξαρτημάτων οπλικών συστημάτων.
Σύμφωνα με τους Financial Times, το C430L αντιπροσωπεύει μια βαθύτερη μορφή συνεργασίας, καθώς η Μόσχα βοηθά την Τεχεράνη να αποκτήσει την τεχνογνωσία για την ανάπτυξη ενός προηγμένου στρατηγικού οπλικού συστήματος δικής της σχεδίασης.
Η Νικόλ Γκραγιέφσκι, καθηγήτρια στο Sciences Po του Παρισιού, δήλωσε ότι το μυστικό πρόγραμμα ramjet «δείχνει ότι η Ρωσία προσπαθεί να διευρύνει τον πόλεμο στην Ουκρανία και να εμπλέξει τις ΗΠΑ σε διαφορετικά μέτωπα». Όπως πρόσθεσε, «η Ρωσία δεν ενδιαφέρεται πλέον τόσο για τις κόκκινες γραμμές στην περιοχή».
Ο ρόλος της Rosoboronexport και της NPO Mashinostroyenia
Το πρόγραμμα υποστήριξης για τους υπερηχητικούς πυραύλους οργανώθηκε από τη Rosoboronexport, τη ρωσική κρατική εταιρεία εξαγωγών όπλων, η οποία συντόνισε το έργο με την NPO Mashinostroyenia.
Οι ΗΠΑ επέβαλαν κυρώσεις στην NPO Mashinostroyenia το 2014, χαρακτηρίζοντάς την ως μία από τις σημαντικότερες ρωσικές εταιρείες πυραυλικής τεχνολογίας, υπεύθυνη για συστήματα πυραύλων cruise που εκτοξεύονται από πλοία, υποβρύχια και χερσαίες πλατφόρμες, καθώς και για έργα που υποστηρίζουν τις στρατηγικές πυρηνικές δυνάμεις της Ρωσίας, συμπεριλαμβανομένων διηπειρωτικών βαλλιστικών πυραύλων.
Τα ταξίδια των Ρώσων ειδικών στην Τεχεράνη
Διαρρεύσαντα ταξιδιωτικά αρχεία που εξέτασαν οι Financial Times δείχνουν ότι Ρώσοι αξιωματούχοι εξαγωγών όπλων και ανώτεροι μηχανικοί της NPO Mashinostroyenia πραγματοποίησαν επανειλημμένα ταξίδια στο Ιράν πριν από την επίσημη υπογραφή της σύμβασης με το ιρανικό Υπουργείο Άμυνας και Επιμελητείας Ενόπλων Δυνάμεων τον Νοέμβριο του 2023.
Μέχρι το 2025, η NPO Mashinostroyenia είχε λάβει μεγάλο όγκο ιρανικών τεχνικών δεδομένων σχετικά με το σύστημα πρόωσης ramjet. Ρώσοι μηχανικοί ανέλυσαν στη συνέχεια στοιχεία από ιρανική δοκιμή πτήσης και απέστειλαν στην Τεχεράνη αναλυτικό κατάλογο ερωτήσεων για τις επιδόσεις του συστήματος.
Οι ερωτήσεις αφορούσαν αλλαγές στο σύστημα καυσίμου, τη σταθερότητα καύσης, την εισαγωγή αέρα και το ακροφύσιο του κινητήρα. Οι μηχανικοί ζήτησαν επίσης να πληροφορηθούν εάν ο κινητήρας συνέχισε να λειτουργεί μετά τη διακοπή των δεδομένων τηλεμετρίας που παρείχε το Ιράν, τα οποία σταμάτησαν λιγότερο από ένα λεπτό μετά την έναρξη της δοκιμής.
Όπως σημειώνεται στο αποκλειστικό ρεπορτάζ των Financial Times, οι ανταλλαγές αυτές δείχνουν ότι οι μηχανικοί της NPO αξιολογούσαν την απόδοση ενός συστήματος που το Ιράν είχε ήδη κατασκευάσει και δοκιμάσει, χρησιμοποιώντας τη ρωσική εμπειρία για τον εντοπισμό προβλημάτων και τη βελτίωση του σχεδιασμού.
Τον Απρίλιο του 2025, η Rosoboronexport πρότεινε την αποστολή αντιπροσωπείας περίπου 24 Ρώσων ειδικών στο Ιράν για τεχνικές διαβουλεύσεις στο πλαίσιο του C430L. Η ίδια αλληλογραφία ζητούσε από την Τεχεράνη να απαντήσει στις ερωτήσεις των Ρώσων μηχανικών πριν από το ταξίδι, συνδέοντας άμεσα την αποστολή με την τεχνική αξιολόγηση του ιρανικού συστήματος πρόωσης.
Καμία επίσημη απάντηση από Μόσχα και Τεχεράνη
Το Κρεμλίνο, η Rosoboronexport και η NPO Mashinostroyenia δεν απάντησαν στα αιτήματα σχολιασμού των Financial Times. Ούτε η ιρανική κυβέρνηση απάντησε στα σχετικά ερωτήματα που διαβιβάστηκαν μέσω της πρεσβείας της στο Λονδίνο.
Την Τρίτη, ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν δήλωσε στον Ιρανό ομόλογό του Μασούντ Πεζεσκιάν ότι η Μόσχα «προσπαθεί να σας προσφέρει τη βοήθεια που χρειάζεστε σε αυτή τη δύσκολη περίοδο» και «σας προμηθεύει με τα αγαθά που χρειάζεστε», χωρίς να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες.
Το πρόγραμμα C430L βρισκόταν ήδη σε εξέλιξη όταν ο Πούτιν προειδοποίησε το 2024 ότι η Ρωσία θα μπορούσε να απαντήσει στις δυτικές παραδόσεις προηγμένων πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς προς την Ουκρανία, «προμηθεύοντας όπλα της ίδιας κατηγορίας σε περιοχές του κόσμου όπου θα πραγματοποιηθούν πλήγματα σε ευαίσθητους στόχους των χωρών που κάνουν το ίδιο στη Ρωσία».
Η ευρύτερη στρατιωτική συνεργασία με Ρωσία και Κίνα
Οι Financial Times επισημαίνουν ότι το C430L αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου μοτίβου μυστικής τεχνολογικής συνεργασίας που επιδίωξε το Ιράν με τη Ρωσία και την Κίνα τα τελευταία χρόνια για την ενίσχυση των στρατιωτικών του δυνατοτήτων.
Νωρίτερα φέτος, οι Financial Times αποκάλυψαν ότι η Μόσχα συμφώνησε να προμηθεύσει την Τεχεράνη με φορητά αντιαεροπορικά συστήματα Verba, ενώ οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης απέκτησαν μυστικά έναν κινεζικό δορυφόρο υψηλής ανάλυσης που χρησιμοποιήθηκε αργότερα για την παρακολούθηση αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων στη Μέση Ανατολή.
Οι ΗΠΑ επέβαλαν στη συνέχεια κυρώσεις στην κινεζική εταιρεία Earth Eye, υποστηρίζοντας ότι παρείχε δορυφορικές εικόνες στο Ιράν κατά τη διάρκεια του πολέμου και ότι αυτές συνέβαλαν σε ιρανικές επιθέσεις εναντίον αμερικανικών δυνάμεων.
Συνολικά, σύμφωνα με το αποκλειστικό δημοσίευμα των Financial Times, τα προγράμματα αυτά δείχνουν πώς η Τεχεράνη αξιοποίησε ρωσική και κινεζική τεχνολογία για να αντιμετωπίσει αδυναμίες που εκτείνονται από την αεράμυνα και τη συλλογή πληροφοριών μέχρι την ανάπτυξη πιο προηγμένων επιθετικών όπλων.
Η στρατηγική σημασία των υπερηχητικών πυραύλων
Κατά τη διάρκεια του πολέμου που εξαπέλυσαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ τον Φεβρουάριο, το Ιράν χρησιμοποίησε drones και πλήγματα ακριβείας με πυραύλους, προκαλώντας σημαντικές ζημιές σε αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις και άλλους σταθερούς στόχους στη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν έχει καταφέρει να προκαλέσει αντίστοιχες απώλειες σε ναυτικές δυνάμεις των ΗΠΑ.
Οι Ρώσοι μηχανικοί πίσω από το πρόγραμμα
Το πρόγραμμα C430L αξιοποίησε ορισμένους από τους πλέον υψηλόβαθμους μηχανικούς πυραύλων της NPO Mashinostroyenia. Μεταξύ αυτών ήταν ο Αλεξάντερ Ντεργκάτσεφ, τότε αναπληρωτής επικεφαλής της εταιρείας και επικεφαλής σχεδιαστής πυραύλων θαλάσσιας εκτόξευσης και συγκροτημάτων πυραύλων cruise.
Ο Αλεξάντερ Τσεμπάκοφ, επικεφαλής του τμήματος σχεδιασμού συστημάτων πρόωσης που χρησιμοποιούν ατμοσφαιρικό αέρα για την παραγωγή ώσης, επισκέφθηκε επίσης τρεις φορές την Τεχεράνη το 2023. Πατέντες που εξέτασαν οι Financial Times δείχνουν ότι ειδικεύεται σε υπερηχητικά συστήματα ramjet για πυραύλους cruise.
Άλλο ανώτερο στέλεχος που επιλέχθηκε για πιθανή αποστολή στο Ιράν ήταν ο Γιούρι Προχορτσούκ, επικεφαλής του τμήματος αεροδυναμικής και βαλλιστικής της εταιρείας. Σύμφωνα με ρωσικά αρχεία, ο Προχορτσούκ αναφέρεται επίσης ως εφευρέτης σε πατέντα για υπερηχητικό πύραυλο cruise με κινητήρα ramjet, σχεδιασμένο για πλήγματα κατά πλοίων και χερσαίων στόχων.
Στο τρίτο ταξίδι τους στην Τεχεράνη, τον Ιούλιο του 2023, οι μηχανικοί συνοδεύονταν από τον Βλαντισλάβ Κουζμίτσεφ, επικεφαλής του τμήματος αμυντικών τεχνολογιών και διαστήματος της Rosoboronexport. Σύμφωνα με έγγραφα που εξέτασαν οι Financial Times, ο Κουζμίτσεφ διαπραγματεύθηκε αργότερα τη σύμβαση με το ιρανικό Υπουργείο Άμυνας εξ ονόματος της ρωσικής κρατικής εταιρείας.
Κανείς από τους Ντεργκάτσεφ, Τσεμπάκοφ, Προχορτσούκ και Κουζμίτσεφ δεν απάντησε στα ερωτήματα των Financial Times.
Η μακρόχρονη προσπάθεια του Ιράν να αποκτήσει την τεχνολογία
Παρότι το Ιράν έχει αναπτύξει ολοένα πιο εξελιγμένους βαλλιστικούς πυραύλους, συμπεριλαμβανομένων όπλων που χαρακτηρίζει ως υπερηχητικά, και διαθέτει εγχώρια βιομηχανία παραγωγής κινητήρων turbojet και turbofan για πιο αργούς πυραύλους cruise, η τεχνολογία υπερηχητικών πυραύλων cruise με κινητήρες ramjet παρέμενε σημαντικό κενό στο οπλοστάσιό του.
Οι προσπάθειες της Τεχεράνης να καλύψει αυτό το κενό, μέσω εγχώριας στρατιωτικής έρευνας, παράνομων προμηθειών από το εξωτερικό και προσπαθειών αντιγραφής ξένων συστημάτων, εκτείνονται εδώ και δεκαετίες και συντονίζονται στο υψηλότερο επίπεδο.
Το 2016 ο τότε υπουργός Άμυνας του Ιράν δήλωσε ότι η χώρα θα αναπτύξει υπερηχητικούς πυραύλους κατά πλοίων. Δύο χρόνια αργότερα, δύο Ιρανοί διπλωμάτες συνελήφθησαν στην Ουκρανία ενώ επιχειρούσαν να αποκτήσουν εξαρτήματα και τεχνική τεκμηρίωση για τον σοβιετικό υπερηχητικό αντιπλοϊκό πύραυλο Kh-31A.
Το 2019, εταιρεία συνδεδεμένη με το ιρανικό υπουργείο Άμυνας παρουσίασε τον ανώτατο ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ να επιθεωρεί εγχώριας ανάπτυξης κινητήρα ramjet, ενώ τον Αύγουστο του 2023 το πρακτορείο Tasnim, που συνδέεται με τους Φρουρούς της Επανάστασης, υποστήριξε ότι το Ιράν είχε αρχίσει να δοκιμάζει πρωτότυπο υπερηχητικού πυραύλου cruise.
Οι εκτιμήσεις των ειδικών
Ο Φάμπιαν Χιντς επισήμανε ότι η ανάπτυξη ενός λειτουργικού όπλου βασισμένου σε τεχνολογία ramjet είναι εξαιρετικά δύσκολη και ότι μόνο περιορισμένος αριθμός χωρών διαθέτει την απαραίτητη τεχνογνωσία.
«Οι Ρώσοι ασχολούνται με αυτή την τεχνολογία εδώ και πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα», δήλωσε. «Πολλοί θεωρούν ότι οι μεταφορές τεχνολογίας αφορούν μόνο σχέδια, εξαρτήματα ή ολόκληρους πυραύλους. Όμως το να μεταβεί μια ομάδα μηχανικών με δεκαετίες εμπειρίας για να λύσει προβλήματα αξιοποιώντας την τεχνογνωσία της έχει τεράστια αξία».
Για το Ιράν, η κατάκτηση της τεχνολογίας αυτής θα μπορούσε να επιτρέψει την ανάπτυξη διαφορετικών οπλικών συστημάτων στο μέλλον, τη βελτίωση επόμενων γενεών πυραύλων και τη μείωση της εξάρτησής του από ξένους προμηθευτές.
Όπως σημείωσε ο Λάμσον, «εάν οι Ρώσοι καταφέρουν να βοηθήσουν τους Ιρανούς να επιλύσουν τα τεχνικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν, αυτή θα είναι μία από τις πιο σημαντικές μορφές στρατιωτικοτεχνικής βοήθειας που έχει προσφέρει η Ρωσία στο Ιράν τα τελευταία χρόνια, με μακροπρόθεσμα οφέλη για την αμυντική βιομηχανία της χώρας».
Το πρόγραμμα συνεχίζεται και το 2026
Η αλληλογραφία που επικαλούνται οι Financial Times δείχνει ότι το πρόγραμμα C430L συνεχίζεται και το 2026, μετά την έναρξη του αμερικανοϊσραηλινού πολέμου κατά του Ιράν, με τη Ρωσία να ετοιμάζει τεχνικές εκθέσεις για την Τεχεράνη και τις δύο πλευρές να συζητούν την επόμενη φάση του προγράμματος ανάπτυξης.
Επιστολή της Rosoboronexport, με ημερομηνία Ιουνίου 2026, δείχνει ότι οι δύο πλευρές εξακολουθούσαν να διαπραγματεύονται επιμέρους στοιχεία της επόμενης φάσης και να προγραμματίζουν νέες συζητήσεις σχετικά με τις ρωσικές τεχνικές εκθέσεις. Ωστόσο, παραμένει ασαφές εάν η επόμενη φάση του προγράμματος έχει ήδη ξεκινήσει.
Διαβάστε το πρωτογενές δημοσίευμα εδώ
