Εκλογές στη Σερβία: Οι φοιτητές που ξεσήκωσαν μια γενιά κατεβαίνουν στις εκλογές

Στις κάλπες προσέρχονται αύριο, Κυριακή 25 Οκτωβρίου, οι πολίτες της Σερβίας, σε μια εκλογική αναμέτρηση που φέρνει αντιμέτωπο το κυβερνών Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα (SNS) με ένα φοιτητικό κίνημα που γεννήθηκε μέσα από τις μαζικές διαδηλώσεις κατά της διαφθοράς και της έλλειψης λογοδοσίας. Σχεδόν δύο χρόνια μετά την τραγωδία στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, οι φοιτητές επιχειρούν να μετατρέψουν τη δυναμική των κινητοποιήσεων σε πολιτική εκπροσώπηση.

Όπως μεταδίδει σήμερα το Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων (AFP), η αυριανή αναμέτρηση αποτελεί σημαντική δοκιμασία για το πολιτικό σύστημα που κυριαρχεί στη χώρα από το 2012. Ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς, ο οποίος παραιτήθηκε από την προεδρία της χώρας τον Σεπτέμβριο, επιδιώκει την επιστροφή του στην εξουσία από τη θέση του πρωθυπουργού.

Απέναντί του βρίσκεται η εκλογική λίστα «Student List, Students Win», ένα εγχείρημα που προέκυψε από τις κινητοποιήσεις των πανεπιστημίων και συγκεντρώνει υποψηφίους χωρίς προηγούμενη υψηλόβαθμη πολιτική εμπλοκή.

Από την τραγωδία στο Νόβι Σαντ στις εκλογές

Η αφετηρία του φοιτητικού κινήματος εντοπίζεται στον Νοέμβριο του 2024, όταν η κατάρρευση στεγάστρου στον ανακαινισμένο σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ στοίχισε τη ζωή σε 16 ανθρώπους. Η τραγωδία προκάλεσε μαζικές διαδηλώσεις, με τους συμμετέχοντες να καταγγέλλουν διαφθορά και αδιαφάνεια στα δημόσια έργα, ζητώντας την απόδοση ευθυνών.

Σύμφωνα με το Reuters, οι αρχικές συγκεντρώσεις μνήμης εξελίχθηκαν σε ένα ευρύτερο κίνημα διαμαρτυρίας, το οποίο εξαπλώθηκε σε ολόκληρη τη χώρα. Οι φοιτητές οργάνωσαν πορείες, αποκλεισμούς δρόμων και πανεπιστημιακών εγκαταστάσεων, ενώ σταδιακά απέκτησαν την υποστήριξη πολιτών διαφορετικών ηλικιών και πολιτικών πεποιθήσεων.

Η δυναμική του κινήματος αποτυπώθηκε και στην τελευταία μεγάλη προεκλογική συγκέντρωση, την Πέμπτη 22 Οκτωβρίου, όταν περίπου 150.000 άνθρωποι συγκεντρώθηκαν στο κέντρο του Βελιγραδίου. Σύμφωνα με το AFP, το οποίο επικαλείται εκτίμηση ανεξάρτητης οργάνωσης καταμέτρησης συγκεντρώσεων, οι διαδηλωτές κατέκλυσαν την πλατεία Σλάβια και τους γύρω δρόμους, εκφράζοντας την υποστήριξή τους στο φοιτητικό ψηφοδέλτιο.

Ένα διαφορετικό πολιτικό εγχείρημα

Η «Student List» αποτελείται από 250 υποψηφίους, ανάμεσά τους πανεπιστημιακούς, γιατρούς, καλλιτέχνες, ακτιβιστές και άλλους επαγγελματίες. Σύμφωνα με ανάλυση του πολωνικού Κέντρου Ανατολικών Σπουδών (OSW), βασικό κριτήριο για την επιλογή τους ήταν να μην έχουν προηγούμενη υψηλόβαθμη πολιτική εμπλοκή.

Το κίνημα διατηρεί αποκεντρωμένη οργανωτική δομή, χωρίς έναν αναγνωρισμένο αρχηγό, επιδιώκοντας να διαφοροποιηθεί από τα παραδοσιακά πολιτικά κόμματα. Επικεφαλής του ψηφοδελτίου είναι ο καρδιολόγος Ίλια Σρντάνοβιτς, ο οποίος αποφεύγει να παρουσιάζεται ως ηγέτης του κινήματος.

Στο επίκεντρο των προγραμματικών του θέσεων βρίσκονται η καταπολέμηση της διαφθοράς, η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, η ενίσχυση των θεσμών και η διασφάλιση δίκαιων εκλογικών διαδικασιών.

Ωστόσο, όπως επισημαίνει το OSW, το φοιτητικό ψηφοδέλτιο διατηρεί λιγότερο σαφείς θέσεις σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, όπως η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, το Κόσοβο και οι σχέσεις με τη Ρωσία. Η επιλογή αυτή συνδέεται με την προσπάθεια διατήρησης μιας ευρείας κοινωνικής συμμαχίας, στην οποία συμμετέχουν πολίτες με διαφορετικές ιδεολογικές τοποθετήσεις.

Καταγγελίες για εκφοβισμό και αμφισβήτηση της εκλογικής διαδικασίας

Η προεκλογική περίοδος ολοκληρώνεται σε κλίμα έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης. Σύμφωνα με το Associated Press, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών έχουν καταγγείλει περιστατικά εκφοβισμού, συλλήψεις ακτιβιστών, επιθέσεις και άνιση πρόσβαση στα μέσα ενημέρωσης.

Από την πλευρά του, ο Βούτσιτς έχει κατηγορήσει τους πολιτικούς του αντιπάλους ότι υποκινούνται από ξένα συμφέροντα, ενώ το κυβερνών κόμμα απορρίπτει τις κατηγορίες περί συστηματικής διαφθοράς και κατάχρησης εξουσίας.

Όπως αναφέρει το Associated Press, η εκλογική αναμέτρηση αντιμετωπίζεται από σημαντικό μέρος της αντιπολίτευσης ως ευκαιρία πολιτικής αλλαγής, έπειτα από 14 χρόνια κυριαρχίας του SNS.

Οι δημοσκοπήσεις παρουσιάζουν αποκλίνουσες εκτιμήσεις για τους εκλογικούς συσχετισμούς, ενώ η περιορισμένη διαθεσιμότητα αξιόπιστων ανεξάρτητων μετρήσεων δυσκολεύει την αποτύπωση της πραγματικής δυναμικής των δύο πλευρών.

Το ευρωπαϊκό ενδιαφέρον

Η αυριανή ψηφοφορία παρακολουθείται στενά και από την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς η Σερβία παραμένει υποψήφια προς ένταξη χώρα, διατηρώντας παράλληλα στενές πολιτικές και οικονομικές σχέσεις με τη Ρωσία και την Κίνα.

Όπως σημειώνει το Al Jazeera, το εκλογικό αποτέλεσμα ενδέχεται να επηρεάσει την πορεία των σχέσεων του Βελιγραδίου με τις Βρυξέλλες, ιδιαίτερα σε ζητήματα κράτους δικαίου, θεσμικών μεταρρυθμίσεων και εξωτερικής πολιτικής.

Οι Σέρβοι ψηφοφόροι καλούνται να εκλέξουν τα 250 μέλη της Εθνοσυνέλευσης. Οι κάλπες θα ανοίξουν στις 7 το πρωί και θα κλείσουν στις 8 το βράδυ, τοπική ώρα, με τα πρώτα προκαταρκτικά αποτελέσματα να αναμένονται αργότερα το ίδιο βράδυ.

Για το φοιτητικό κίνημα, η αυριανή αναμέτρηση αποτελεί την πρώτη μεγάλη εκλογική δοκιμασία μιας συλλογικής προσπάθειας που ξεκίνησε με αίτημα τη δικαιοσύνη για τα θύματα του Νόβι Σαντ και εξελίχθηκε σε μια ευρύτερη διεκδίκηση πολιτικής αλλαγής.