Ρωσικό αέριο στην Ευρώπη μέσω αμερικανικής εταιρείας: Το σχέδιο Κούσνερ και Γουίτκοφ - Τι αποκαλύπτει η Wall Street Journal

Η κυβέρνηση των ΗΠΑ ασκεί πίεση από τον Σεπτέμβριο προκειμένου να ξαναρχίσουν το ταχύτερο δυνατόν οι εξαγωγές φυσικού αερίου από τη Ρωσία στην Ευρώπη, μέσω αγωγών που διέρχονται από την Ουκρανία, στο πλαίσιο των συνομιλιών με σκοπό να εξασφαλιστεί κατάπαυση του πυρός ως προς τις ενεργειακές εγκαταστάσεις των δυο εμπόλεμων κρατών, ανέφερε χθες Κυριακή η Wall Street Journal, επικαλούμενη πηγές της στην ομάδα του αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, στις κυβερνήσεις κρατών μελών της ΕΕ και της Ουκρανίας.

Κατά τις πληροφορίες της εφημερίδας, η ιδέα, που εισηγούνται οι αμερικανοί απεσταλμένοι Τζάρεντ Κούσνερ και Στιβ Γουίτκοφ, προβλέπει ότι οι πωλήσεις θα γίνονται μέσω αμερικανικής ενδιάμεσης εταιρείας, για να παρακάμπτονται ευρωπαϊκές κυρώσεις σε ισχύ, δημιουργώντας ταυτόχρονα δυνητικά πολύ κερδοφόρα ευκαιρία για αμερικανούς επενδυτές.

Το πρακτορείο ειδήσεων Ρόιτερς σημειώνει πως δεν ήταν σε θέση να επαληθεύσει αμέσως με ανεξάρτητο τρόπο τις πληροφορίες της Τζέρναλ.

Η αμερικανική πρωτοβουλία αποσκοπεί στη δημιουργία οικονομικών κινήτρων που θα μπορούσαν να οδηγήσουν τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν στην αποδοχή συμφωνίας για τον τερματισμό των επιθέσεων εναντίον ενεργειακών εγκαταστάσεων. Ταυτόχρονα, θα μπορούσε να εξασφαλίσει σημαντικά έσοδα για αμερικανικές επιχειρήσεις, ενώ η Ουκρανία θα επωφελούνταν από τα τέλη διέλευσης του φυσικού αερίου από το έδαφός της.

Αμερικανικός μεσάζοντας και ειδικός λογαριασμός για τα ρωσικά έσοδα

Μία από τις πλέον ενδιαφέρουσες πτυχές της πρότασης αφορά τον τρόπο διαχείρισης των χρημάτων που θα εισπράττει η Ρωσία.

Σύμφωνα με ανώτερο Αμερικανό αξιωματούχο που επικαλείται η Wall Street Journal, εκπρόσωποι του Λευκού Οίκου εισηγήθηκαν τα έσοδα από τις πωλήσεις φυσικού αερίου να κατατίθενται σε δεσμευμένο λογαριασμό (escrow) σε τρίτη χώρα.

Στόχος θα ήταν να αποτραπεί η άμεση χρησιμοποίηση των συγκεκριμένων χρημάτων από το Κρεμλίνο για τη χρηματοδότηση των στρατιωτικών επιχειρήσεων στην Ουκρανία.

Η πρόταση συνδυάζει, επομένως, τρεις επιδιώξεις: την επιστροφή του ρωσικού αερίου στην ευρωπαϊκή αγορά, την οικονομική συμμετοχή αμερικανικών επιχειρήσεων και την εξασφάλιση εσόδων για την Ουκρανία.

Ωστόσο, δεν έχει διευκρινιστεί με ποιον ακριβώς νομικό μηχανισμό θα μπορούσε να λειτουργήσει η αμερικανική εταιρεία χωρίς να παραβιάζονται οι ευρωπαϊκοί περιορισμοί. Ούτε υπάρχει μέχρι στιγμής συμφωνία για την εφαρμογή του σχεδίου.

Η αντίδραση της Ευρώπης και το ενδεχόμενο σύγκρουσης με τις ΗΠΑ

Η αμερικανική πρόταση έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τη στρατηγική που έχει υιοθετήσει η Ευρωπαϊκή Ένωση μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022.

Η ΕΕ έχει αποφασίσει τη σταδιακή κατάργηση των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου έως το τέλος του 2027, θεωρώντας ότι η προηγούμενη ενεργειακή εξάρτηση από τη Μόσχα αποτέλεσε σοβαρό στρατηγικό κίνδυνο.

Η αντίθεση ορισμένων ευρωπαϊκών κυβερνήσεων είναι ιδιαίτερα έντονη. Ανώτερος αξιωματούχος σκανδιναβικής χώρας δήλωσε στη WSJ ότι η επιστροφή στις αγορές ρωσικού αερίου αντιβαίνει στις αρχές που υπερασπίζεται η Ευρώπη.

Ακόμη πιο χαρακτηριστική ήταν η τοποθέτηση ανώτερου αξιωματούχου μεγάλης ευρωπαϊκής χώρας, ο οποίος συνέκρινε την πρόταση με τη Συμφωνία του Μονάχου το 1938, όταν ο Βρετανός πρωθυπουργός Νέβιλ Τσάμπερλεν αποδέχθηκε την παραχώρηση της Σουδητίας στη ναζιστική Γερμανία.

Ο Ευρωπαίος Επίτροπος Ενέργειας, Νταν Γιόργκενσεν, έχει επίσης υποστηρίξει ότι η απαγόρευση εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου πρέπει να έχει μόνιμο χαρακτήρα, ακόμη και στην περίπτωση επίτευξης ειρηνευτικής συμφωνίας στην Ουκρανία.

Παρά τις αντιδράσεις, η αμερικανική κυβέρνηση φαίνεται να εκτιμά ότι οι αυξημένες ενεργειακές ανάγκες της Ευρώπης και οι υψηλές τιμές θα μπορούσαν να οδηγήσουν ορισμένες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες σε επανεξέταση της στάσης τους.

Στο τραπέζι και η επαναλειτουργία του Nord Stream

Η αμερικανική πρωτοβουλία δεν περιορίζεται στο ουκρανικό δίκτυο αγωγών. Σύμφωνα με τη Wall Street Journal, στην Ουάσινγκτον εξετάζεται και το ενδεχόμενο επαναλειτουργίας των αγωγών Nord Stream, ως μέρος μιας ευρύτερης συμφωνίας που θα μπορούσε να περιλαμβάνει όχι μόνο τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, αλλά και τη διευθέτηση ζητημάτων ασφαλείας μεταξύ Ρωσίας και Δύσης.

Ωστόσο, η επαναλειτουργία των συγκεκριμένων αγωγών παρουσιάζει σημαντικές τεχνικές και πολιτικές δυσκολίες, καθώς υπέστησαν σοβαρές ζημιές από τις υποθαλάσσιες εκρήξεις του Σεπτεμβρίου 2022.

Αντίθετα, το δίκτυο που διασχίζει την Ουκρανία, συνδέοντας τη Ρωσία με τη Σλοβακία και στη συνέχεια με την Αυστρία και τη Γερμανία, θα μπορούσε, σύμφωνα με το δημοσίευμα, να επαναλειτουργήσει πολύ ταχύτερα, εφόσον υπάρξουν οι αναγκαίες συμφωνίες.

Η διαμετακόμιση ρωσικού αερίου μέσω Ουκρανίας είχε διακοπεί τον Ιανουάριο του 2025, όταν έληξε η σχετική συμφωνία.

Από το 45% στο 11% – Πώς άλλαξε η ενεργειακή εξάρτηση

Η συζήτηση πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία η ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας έχει αλλάξει σημαντικά σε σύγκριση με τα χρόνια πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει η Wall Street Journal, το μερίδιο του ρωσικού φυσικού αερίου στην ευρωπαϊκή αγορά έχει μειωθεί δραστικά τα τελευταία χρόνια. Πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, το 2022, το ρωσικό φυσικό αέριο κάλυπτε περίπου το 45% της ευρωπαϊκής αγοράς, ενώ το 2026 το ποσοστό αυτό έχει περιοριστεί στο 11%. Η εξέλιξη αποτυπώνει τη σημαντική μείωση της ενεργειακής εξάρτησης της Ευρώπης από τη Ρωσία.

Στο μεταξύ, το αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) καλύπτει περίπου το 30% της ευρωπαϊκής κατανάλωσης, σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει η εφημερίδα.

Η επιστροφή σημαντικών ποσοτήτων ρωσικού αερίου θα μπορούσε να ενισχύσει την προσφορά και να ασκήσει πτωτική πίεση στις τιμές. Θα δημιουργούσε, ωστόσο, και το ενδεχόμενο νέας ενεργειακής εξάρτησης από τη Μόσχα, την οποία οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις προσπαθούν να περιορίσουν από το 2022.

Ο πόλεμος με το Ιράν αλλάζει τις ισορροπίες

Ένας ακόμη παράγοντας που καθιστά την αμερικανική πρόταση ιδιαίτερα επίκαιρη είναι η ενεργειακή κρίση που έχει προκαλέσει ο πόλεμος με το Ιράν.

Σύμφωνα με τη Wall Street Journal, οι περιορισμοί στις εξαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου από το Κατάρ, εξαιτίας της κατάστασης στον Περσικό Κόλπο, έχουν επιβαρύνει περαιτέρω τις διεθνείς αγορές.

Η εφημερίδα αναφέρει ότι η Ευρώπη έχει επιβαρυνθεί με πρόσθετο ενεργειακό κόστος περίπου 100 δισ. ευρώ λόγω του πολέμου με το Ιράν.

Παράλληλα, οι ευρωπαϊκές αποθήκες φυσικού αερίου βρίσκονται περίπου στο 75% της χωρητικότητάς τους, ποσοστό χαμηλότερο από τον μέσο όρο της αντίστοιχης περιόδου των τελευταίων εννέα ετών.

Αυτές οι συνθήκες ενισχύουν, σύμφωνα με την αμερικανική προσέγγιση, το οικονομικό επιχείρημα υπέρ της επαναφοράς ρωσικού αερίου, χωρίς όμως να αίρουν τις πολιτικές και νομικές αντιρρήσεις της ΕΕ.

Οι συνομιλίες του Νοεμβρίου και η στάση της Μόσχας

Η πρόταση επανήλθε στο προσκήνιο μετά την επανέναρξη των ουκρανικών επιθέσεων εναντίον ρωσικών διυλιστηρίων στα τέλη Οκτωβρίου. Είχε προηγηθεί προσωρινή διακοπή των επιθέσεων από το Κίεβο, έπειτα από αμερικανικές πιέσεις, ενώ η Ρωσία συνέχιζε τα πλήγματα κατά ουκρανικών ενεργειακών εγκαταστάσεων.

Το ζήτημα αναμένεται να αποτελέσει μέρος των διπλωματικών διεργασιών ενόψει των σχεδιαζόμενων τριμερών συνομιλιών ΗΠΑ, Ρωσίας και Ουκρανίας στα μέσα Νοεμβρίου στο Άμπου Ντάμπι.

Πάντως, η Μόσχα δεν έχει αποδεχθεί την αμερικανική πρόταση. Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, δήλωσε τη Δευτέρα (2/11), σύμφωνα με το ρωσικό πρακτορείο TASS, ότι η άμεση επανέναρξη των εξαγωγών φυσικού αερίου προς την Ευρώπη δεν είναι εφικτή υπό τις σημερινές συνθήκες. Άφησε, ωστόσο, ανοικτό το ενδεχόμενο να καταστεί δυνατή στο μέλλον, εφόσον υπάρξει συμφωνία μεταξύ πωλητών και αγοραστών.

Η εξέλιξη αναδεικνύει το σύνθετο ενεργειακό και γεωπολιτικό παζάρι που βρίσκεται σε εξέλιξη. Η Ουάσινγκτον επιχειρεί να συνδέσει μια πιθανή ενεργειακή εκεχειρία με την επαναφορά εμπορικών συναλλαγών μεταξύ Ρωσίας και Ευρώπης, ενώ οι Βρυξέλλες επιμένουν στην απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο.

Το μεγαλύτερο εμπόδιο παραμένει το ευρωπαϊκό νομικό πλαίσιο. Ο κανονισμός 2026/261 απαγορεύει τις εισαγωγές φυσικού αερίου ρωσικής προέλευσης, άμεσα ή έμμεσα, με συγκεκριμένες μεταβατικές εξαιρέσεις. Επομένως, η μεσολάβηση αμερικανικής εταιρείας δεν σημαίνει αυτομάτως ότι οι εισαγωγές θα είναι νόμιμες.

Το Reuters σημείωσε ότι δεν ήταν σε θέση να επιβεβαιώσει ανεξάρτητα τις πληροφορίες της Wall Street Journal. Συνεπώς, πρόκειται για πρόταση που φέρεται να συζητείται, όχι για συμφωνημένη αλλαγή της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής.

Πηγές: Wall Street Journal και ΑΠΕ-ΜΠΕ