Η ανάδειξη του κόστους των προτάσεων για το συνταξιοδοτικό έχει, τουλάχιστον, ένα θετικό στοιχείο: μαζί με το οικονομικό κόστος των μέτρων, αναδεικνύει και το κόστος της δικής μας ανευθυνότητας ως κοινωνίας που υποτίθεται ότι νοιάζεται για τη νέα γενιά.
Για χρόνια, κοινωνικοί εταίροι, κόμματα και κυβερνήσεις αποφεύγουν να αντιμετωπίσουν έγκαιρα ένα πρόβλημα που δεν πρόκειται να εξαφανιστεί επειδή επιλέγουμε να μην το κοιτάμε. Η συνταξιοδοτική ανεπάρκεια δεν είναι μια μακρινή απειλή. Είναι μια «πυρηνική βόμβα» που χτίζεται αργά, χρόνο με τον χρόνο, και την οποία κάποια στιγμή θα κληθεί να αντιμετωπίσει ολόκληρη η κοινωνία.
Τις τελευταίες ημέρες όλοι φαίνεται να έχουν πανικοβληθεί από το κόστος των μέτρων που στοχεύουν σε κάποια βελτίωση, κάποιων χαμηλών συντάξεων από το ΤΚΑ — και, φυσικά, στη βελτίωση των συντάξεων ορισμένων από τους συνήθεις βολεμένους.
ΚΟΥΙΖ: Αν, λοιπόν, το κόστος ακόμη και μιας τόσο ανεπαρκούς βελτίωσης είναι τόσο μεγάλο, τότε ποιο θα ήταν το κόστος της πραγματικής διασφάλισης συνταξιοδοτικής επάρκειας για το σύνολο της κοινωνίας;
Η απάντηση δεν είναι ούτε καινούργια ούτε ιδιαίτερα περίπλοκη. Έχει δοθεί εδώ και χρόνια στις περισσότερες αναπτυγμένες και, κυρίως, στις χώρες που αντιμετώπισαν το πρόβλημα με στοιχειώδη σοβαρότητα: συμπλήρωση του πρώτου πυλώνα, δηλαδή του ΤΚΑ, από έναν ισχυρό δεύτερο πυλώνα επαγγελματικών ταμείων συνταξιοδότησης και έναν αποτελεσματικό τρίτο πυλώνα ατομικής συνταξιοδοτικής αποταμίευσης. Στόχος πρέπει να είναι ένας: η συνταξιοδοτική επάρκεια.
Μια έγκαιρη και ουσιαστική μεταρρύθμιση του δεύτερου και του τρίτου πυλώνα θα μπορούσε να είχε δημιουργήσει, εδώ και τουλάχιστον 15 χρόνια, συμπληρωματικές λύσεις για ένα μεγάλο ποσοστό των συμπολιτών μας. Θα μπορούσε να είχε μειώσει την εξάρτηση των μελλοντικών συνταξιούχων από τον πρώτο πυλώνα και να είχε κατανείμει δικαιότερα το βάρος μεταξύ κράτους, εργαζομένων και εργοδοτών.
Αντί γι' αυτό, τι συνέβη; Οι κοινωνικοί (κατά τ΄ άλλα) εταίροι τα βρήκαν και μπλοκάρουν τα πάντα.
Οι συντεχνίες επικεντρώθηκαν πρωτίστως στη διατήρηση και ενίσχυση των ήδη επαρκών συντάξεων μιας περιορισμένης και προνομιούχας ομάδας, υπερασπιζόμενες παράλληλα τις υφιστάμενες δομές και τα δικά τους «βασίλεια» — μεταξύ άλλων, τη δυνατότητα να διαχειρίζονται τα υπό τον έλεγχό τους ταμεία, όπως τους καπνίσει.
Οι εργοδότες, από την άλλη, επιμένουν διαχρονικά στην αποφυγή οποιασδήποτε πρόσθετης επιβάρυνσης, ακόμη και σε μια περίοδο κατά την οποία η φορολογική μεταρρύθμιση τους προσέφερε σημαντικά οφέλη.
Όμως κάθε χρόνος που περνά χωρίς ουσιαστική μεταρρύθμιση δεν είναι ένας χρόνος ουδετερότητας. Είναι ένας ακόμη χρόνος κατά τον οποίο το πρόβλημα διογκώνεται και μεγαλύτερο κόστος μεταφέρεται στο μέλλον — και, ουσιαστικά, στις επόμενες γενιές.
Κάποια στιγμή το κόστος αυτό δεν θα μπορεί πλέον να κρυφτεί κάτω από ένα χαλί. Όταν έρθει ο πραγματικός λογαριασμός —πολύ μεγαλύτερος από τα ποσά για τα οποία συζητούμε σήμερα— οι ίδιοι που σήμερα εκπλήσσονται από τους αριθμούς, θα «εκπλαγούν» και πάλι.
Ε, παλικάρια, αφού πανικοβληθήκατε με τον σημερινό λογαριασμό, κάντε τουλάχιστον έναν απλό υπολογισμό: πόσο θα είναι ο συνολικός λογαριασμός σε άλλα δέκα ή δεκαπέντε χρόνια; Και τώρα που είδατε τους αριθμούς και το κόστος της αναβλητικότητας — πιθανότατα, μάλιστα, βασισμένο σε αισιόδοξες παραδοχές— ίσως είναι η κατάλληλη στιγμή να αντιληφθείτε το μέγεθος της δικής ευθύνης σας για όσα δεν έγιναν και χειρότερα δεν γίνονται.
