Κυπριακό τραπεζικό σύστημα: Ισχυρά κεφάλαια, ανοιχτές προκλήσεις

Τα ισχυρά κεφάλαια, ο κεφαλαιακός εξοπλισμός και η αυξημένη ρευστότητα που καταγράφει το κυπριακό τραπεζικό σύστημα, επιτρέπουν να αντιμετωπίσει από καλύτερη θέση διαρθρωτικές αδυναμίες και τους νέους αναδυόμενους κινδύνους. Η διαχείριση των μη εξυπηρετούμενων δανείων (ΜΕΔ), η διατήρηση αξιόπιστου νομικού πλαισίου για τις εκποιήσεις και την αφερεγγυότητα, η υψηλή συγκέντρωση της αγοράς και οι κυβερνοαπειλές βρίσκονται στο επίκεντρο των προκλήσεων που αναδεικνύονται στο πλαίσιο της συζήτησης για τον κρατικό προϋπολογισμό του 2027.

Την εικόνα αυτή σκιαγραφούν η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου και το Υπουργείο Οικονομικών, μέσα από την τοποθέτηση του διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας, Χριστόδουλου Πατσαλίδη, ενώπιον της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Οικονομικών την περασμένη εβδομάδα και την Έκθεση Δημοσιονομικών Κινδύνων του Σεπτεμβρίου 2026, η οποία συνοδεύει τον προϋπολογισμό του 2027. Κοινή συνισταμένη είναι η ανάγκη να διαφυλαχθεί η ανθεκτικότητα του χρηματοπιστωτικού τομέα, χωρίς να υποτιμώνται οι κίνδυνοι που απορρέουν από το εγχώριο και το διεθνές περιβάλλον.

Συνοπτικά, η διατήρηση ενός αξιόπιστου πλαισίου εκποιήσεων και αφερεγγυότητας, η συνεχιζόμενη εξυγίανση των προβληματικών δανείων και η ενίσχυση της εποπτείας θα καθορίσουν σε σημαντικό βαθμό την ικανότητα του συστήματος να χρηματοδοτεί την οικονομία και να απορροφά μελλοντικούς κραδασμούς.

Χωρίς περιθώρια εφησυχασμού

Σύμφωνα με τον διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας, ο κυπριακός τραπεζικός τομέας παρουσιάζει τα ισχυρότερα κεφαλαιακά μεγέθη στην ιστορία του. Η κεφαλαιακή επάρκεια των τραπεζών συγκαταλέγεται στις υψηλότερες στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ η ρευστότητα υπερβαίνει σημαντικά τόσο τα κανονιστικά όρια όσο και τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Η κερδοφορία κινείται κοντά στον μέσο όρο της ευρωζώνης, αντανακλώντας σε μεγάλο βαθμό τα επιτοκιακά περιθώρια που διαμορφώνονται στο πλαίσιο της ενιαίας νομισματικής πολιτικής.

Η βελτίωση αποτυπώνεται και στα στοιχεία της Έκθεσης Δημοσιονομικών Κινδύνων. Στο τέλος του 2025, το συνολικό ενεργητικό του τραπεζικού τομέα ανερχόταν σε €69,9 δισ., αντιστοιχώντας στο 192% του ΑΕΠ. Ο δείκτης κεφαλαιακής επάρκειας έφθασε στο 29,4%, ενώ οι καταθέσεις πελατών αυξήθηκαν στα €58,72 δισ. και τα δάνεια στα €27,12 δισ.

Η ισχυρή αυτή θέση επιτρέπει στο τραπεζικό σύστημα να χρηματοδοτεί την οικονομία με επιτόκια που, σύμφωνα με τον διοικητή, ευθυγραμμίζονται με τη διάμεσο της ευρωζώνης. Ωστόσο, η ανθεκτικότητα δεν θεωρείται δεδομένη. Η γεωπολιτική αστάθεια, οι διακυμάνσεις στις τιμές της ενέργειας, οι κλιματικοί κίνδυνοι και οι διεθνείς χρηματοοικονομικές αναταράξεις ενδέχεται να επηρεάσουν την οικονομική δραστηριότητα, την ποιότητα των δανειακών χαρτοφυλακίων και τη χρηματοδότηση επιχειρήσεων και νοικοκυριών.

ΜΕΔ, εξυγίανση και νομικό πλαίσιο

Η υποχώρηση των ΜΕΔ αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αλλαγές που καταγράφονται στον τραπεζικό τομέα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το πρόβλημα έχει εξαλειφθεί. Σύμφωνα με την Έκθεση Δημοσιονομικών Κινδύνων, τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια των τραπεζών μειώθηκαν από €5,136 δισ. το 2020 σε €839 εκατ. στο τέλος του 2025. Ως ποσοστό των συνολικών δανείων, υποχώρησαν από 17,7% σε 3,1%, ενώ με βάση τη μεθοδολογία της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών ο δείκτης περιορίστηκε στο 1,6%. Τα μεγέθη αυτά αποτυπώνουν την πρόοδο που έχει επιτευχθεί, αλλά και την ανάγκη να συνεχιστεί η διαχείριση των προβληματικών χορηγήσεων, ιδιαίτερα εκείνων που παραμένουν εκτός τραπεζικών ισολογισμών ή βρίσκονται υπό διαχείριση από εταιρείες εξαγοράς πιστώσεων.

Ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας υπογράμμισε ότι τα ΜΕΔ, η χρόνια παθογένεια του κυπριακού χρηματοπιστωτικού συστήματος, έχουν πλέον υποχωρήσει κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Συνέδεσε, παράλληλα, την κουλτούρα αποπληρωμής με τη λειτουργία ενός αξιόπιστου πλαισίου εκποιήσεων και αφερεγγυότητας. Η διατήρηση ενός σταθερού και αποτελεσματικού νομικού πλαισίου αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την οριστική αντιμετώπιση του προβλήματος, καθώς επηρεάζει τη δυνατότητα αναδιάρθρωσης και ανάκτησης οφειλών, τη συμπεριφορά των δανειοληπτών και τη διαχείριση των εξασφαλίσεων. Η πλήρης εξυγίανση δεν εξαρτάται μόνο από τη μείωση του δείκτη ΜΕΔ στις τράπεζες, αλλά και από τη συνέχιση της αποτελεσματικής διαχείρισης των προβληματικών δανείων στο ευρύτερο χρηματοπιστωτικό σύστημα.

«Τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια, η χρόνια παθογένεια του τραπεζικού συστήματος, έχουν υποχωρήσει σε επίπεδα πιο κάτω του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Η κουλτούρα αποπληρωμής λειτουργεί ως δημόσιο αγαθό για το χρηματοπιστωτικό σύστημα και την κοινωνία και στηρίζεται σε αξιόπιστο πλαίσιο εκποιήσεων και αφερεγγυότητας», είπε, μεταξύ άλλων, ο κ. Πατσαλίδης.

Η Έκθεση Δημοσιονομικών Κινδύνων επισημαίνει, πάντως, ότι μικρότερα τραπεζικά ιδρύματα αντιμετωπίζουν δυσκολίες στη διαχείριση των ΜΕΔ, γεγονός που εντείνει την ευπάθειά τους. Επιπρόσθετα, η έκθεση του τραπεζικού τομέα στην αγορά ακινήτων παραμένει πηγή κινδύνου, παρότι, σύμφωνα με το Υπουργείο Οικονομικών, οι τράπεζες διαθέτουν σημαντικά περιθώρια ασφαλείας.

Συγκέντρωση και νέοι κίνδυνοι

Πέρα από τα ΜΕΔ, η υψηλή συγκέντρωση του εγχώριου τραπεζικού τομέα αποτελεί βασικό αντικείμενο της μακροπροληπτικής εποπτείας. Η αλληλεπίδραση των κινδύνων σε ένα περιβάλλον όπου σημαντικό μέρος της τραπεζικής δραστηριότητας συγκεντρώνεται σε λίγα ιδρύματα, μπορεί να ενισχύσει τις επιπτώσεις ενδεχόμενων διαταραχών. Για τον λόγο αυτό, η Κεντρική Τράπεζα έχει ενεργοποιήσει αντικυκλικό απόθεμα ασφαλείας 1,5% επί των εγχώριων ανοιγμάτων, που αντιστοιχεί σε κεφαλαιακές απαιτήσεις €230 εκατ., ενώ έχει δεσμεύσει επιπρόσθετα €440 εκατ. λόγω της συστημικής σημασίας των πιστωτικών ιδρυμάτων. Παράλληλα, εξετάζει την ενεργοποίηση αποθέματος ασφαλείας για τον συστημικό κίνδυνο, με σχετικές αποφάσεις να αναμένονται στις αρχές Νοεμβρίου.

Η Κεντρική Τράπεζα προειδοποιεί, επίσης, για τους λειτουργικούς κινδύνους που ενισχύονται από την ταχεία ανάπτυξη της  Τεχνητής Νοημοσύνης και την αύξηση των κυβερνοαπειλών. Οι γεωπολιτικές εντάσεις, ο κλιματικός κίνδυνος και οι υψηλές αποτιμήσεις σε τμήματα των διεθνών χρηματοπιστωτικών αγορών συμπληρώνουν το περιβάλλον αβεβαιότητας. Η πρόκληση για τις τράπεζες είναι να διατηρήσουν ισχυρά κεφάλαια και επαρκή ρευστότητα, ενισχύοντας παράλληλα τις υποδομές και τις διαδικασίες διαχείρισης κινδύνων.

Ψηφιακός ανταγωνισμός και εποπτεία

Ο ψηφιακός μετασχηματισμός αναδιαμορφώνει, την ίδια ώρα, το ανταγωνιστικό τοπίο. Η αυξανόμενη παρουσία ψηφιακών τραπεζών, σε συνδυασμό με τις εξελίξεις στις πληρωμές, δημιουργεί νέες απαιτήσεις για τα εγχώρια πιστωτικά ιδρύματα και τις εποπτικές αρχές.

Σύμφωνα με τον διοικητή, στην Κύπρο δραστηριοποιούνται 41 αδειοδοτημένα ιδρύματα ηλεκτρονικού χρήματος και πληρωμών, ενώ το ενδιαφέρον για νέες αδειοδοτήσεις παραμένει έντονο. Η Κεντρική Τράπεζα αναβάθμισε το 2026 το κανονιστικό πλαίσιο, τις εποπτικές μεθοδολογίες και τα εργαλεία της, ενισχύοντας παράλληλα το προσωπικό και τη συνεργασία της με ευρωπαϊκές εποπτικές αρχές.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται το ψηφιακό ευρώ, με τις πιλοτικές δοκιμές να προγραμματίζονται για το 2027. Οι εξελίξεις στην τεχνολογία και στις υποδομές διακανονισμού συναλλαγών αναμένεται να επηρεάσουν τη δομή του ανταγωνισμού και να απαιτήσουν νέες επενδύσεις από τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.