ΚΤΚ: Ανθεκτική η αγορά εργασίας, αλλά με προκλήσεις σε εργατικό δυναμικό και δεξιότητες

Η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου δημοσίευσε νέο Οικονομικό Υπόμνημα με τίτλο «Η Αγορά Εργασίας στην Κύπρο: Ανθεκτικότητα και Προκλήσεις». Το κείμενο, που υπογράφει ο Μάριος Πολεμιδιώτης από το Τμήμα Οικονομικής Ανάλυσης και Νομισματικής Πολιτικής, εξετάζει την ανθεκτικότητα της αγοράς εργασίας και τις προκλήσεις που σχετίζονται με την προσφορά εργασίας, τις δεξιότητες και την παραγωγικότητα. Το υπόμνημα είναι το 3ο της σειράς για το 2026 και φέρει ημερομηνία Οκτώβριος 2026.

Η κυπριακή αγορά εργασίας παρέμεινε ανθεκτική παρά τους εξωτερικούς κλυδωνισμούς μετά την πανδημία, μεταξύ των οποίων η ενεργειακή κρίση, ο πληθωρισμός, η αυστηροποίηση των χρηματοπιστωτικών συνθηκών και η γεωπολιτική αβεβαιότητα. Η ανεργία υποχώρησε στο ιστορικά χαμηλό 3,6% του εργατικού δυναμικού το δεύτερο τρίμηνο του 2026, ενώ η απασχόληση συνέχισε να αυξάνεται. Οι εισροές ξένων εργαζομένων παρέμειναν σημαντικές και η συμμετοχή των Κυπρίων στο εργατικό δυναμικό διατηρήθηκε σε υψηλά επίπεδα.

Σύμφωνα με το υπόμνημα, η ανθεκτικότητα αυτή στηρίχθηκε στην αναπτυξιακή δυναμική της οικονομίας, στην ισχυρή ζήτηση για υπηρεσίες και επενδύσεις, στην προσέλκυση διεθνών επιχειρήσεων και εργαζομένων, αλλά και στην προσαρμοστικότητα των θεσμών της αγοράς εργασίας. Οι υπηρεσίες υψηλής έντασης εργασίας αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 80% της συνολικής απασχόλησης. Τουρισμός, επαγγελματικές υπηρεσίες, τεχνολογία, χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, ναυτιλία, υγεία και εκπαίδευση συνέχισαν να δημιουργούν θέσεις εργασίας και ανέκαμψαν σχετικά γρήγορα μετά τις προσωρινές επιπτώσεις της πανδημίας.

Η προσέλκυση ξένων επενδύσεων και η εγκατάσταση διεθνών εταιρειών ενίσχυσαν τη ζήτηση εργασίας, ιδίως στην τεχνολογία, όπως fintech και gaming, στις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες —μεταξύ άλλων στις επιχειρήσεις παροχής επενδυτικών υπηρεσιών— και σε άλλες επαγγελματικές υπηρεσίες. Δημιουργήθηκαν θέσεις τόσο για εξειδικευμένο όσο και για υποστηρικτικό προσωπικό. Παράλληλα, πολιτικές προσέλκυσης εργαζομένων υψηλότερης και χαμηλότερης ειδίκευσης από την ΕΕ και τρίτες χώρες βοήθησαν τις επιχειρήσεις να ανταποκριθούν στην αυξημένη ζήτηση. Το μερίδιο των μη Κυπρίων εργαζομένων στη συνολική απασχόληση αυξήθηκε σημαντικά τα τελευταία χρόνια, προσεγγίζοντας το 28% το 2025.

Η αναδιάρθρωση της οικονομίας μετά την τραπεζική κρίση του 2013 συνέβαλε στη μετατόπιση της δραστηριότητας προς πιο εξωστρεφείς τομείς υψηλής προστιθέμενης αξίας και στη διαφοροποίηση της οικονομικής βάσης. Η σταδιακή βελτίωση των μηχανισμών ενεργοποίησης ανέργων, η ενίσχυση της κατάρτισης και ο εκσυγχρονισμός των δημόσιων υπηρεσιών απασχόλησης εκτιμάται ότι υποστήριξαν τη μείωση της ανεργίας.

Η υποχώρηση της ανεργίας συνοδεύτηκε από αύξηση τόσο της απασχόλησης όσο και του εργατικού δυναμικού. Οι συνθήκες σχεδόν πλήρους απασχόλησης δεν φαίνεται να συνοδεύονται από έντονες ενδείξεις υπερθέρμανσης. Η αποκλιμάκωση του πληθωρισμού μετά την ενεργειακή κρίση του 2022, η συγκράτηση των μισθολογικών αυξήσεων σε σχέση με το 2023 και η διατήρηση θετικών, αλλά ηπιότερων, ρυθμών οικονομικής μεγέθυνσης συνυπήρξαν με την ανεργία σε χαμηλά επίπεδα. Οι πρόσφατες πληθωριστικές πιέσεις συνδέονται κυρίως με εξωγενείς γεωπολιτικές εξελίξεις. Το υπόμνημα επισημαίνει, παράλληλα, τη σημασία της παρακολούθησης της οικονομικής δραστηριότητας και των συνθηκών απασχόλησης, καθώς και των αλληλεπιδράσεων μισθών και τιμών, οι οποίες θα αναλυθούν εκτενέστερα σε προσεχές Οικονομικό Υπόμνημα της ΚΤΚ.

Ως βασικές προκλήσεις αναφέρονται η εξάρτηση από συγκεκριμένους εξαγωγικούς τομείς υπηρεσιών και η έκθεσή τους στη διεθνή ζήτηση. Ένας σοβαρός εξωτερικός κλυδωνισμός που θα επηρέαζε τον τουρισμό, τις επαγγελματικές υπηρεσίες ή την τεχνολογία, μεταξύ άλλων μέσω περιορισμού των ξένων επενδύσεων, θα μπορούσε να επιβραδύνει σημαντικά τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Η μεταποίηση και οι κατασκευές στηρίζουν επίσης την απασχόληση, αλλά η συμβολή τους είναι συγκριτικά μικρότερη από εκείνη που έχουν σε μεγαλύτερες οικονομίες της ευρωζώνης με εκτεταμένο βιομηχανικό τομέα.

Οι δημογραφικές εξελίξεις, και ειδικότερα η γήρανση του πληθυσμού, αναμένεται να περιορίσουν τη μελλοντική αύξηση του εγχώριου εργατικού δυναμικού. Με την ανεργία ήδη σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα, περιορίζεται το περιθώριο αύξησης της απασχόλησης μέσω της αξιοποίησης αδρανών εργατικών πόρων. Το ποσοστό απασχόλησης των ατόμων ηλικίας 55-64 ετών αυξήθηκε σημαντικά και η συγκεκριμένη ομάδα συνέβαλε περισσότερο από κάθε άλλη ηλικιακή ομάδα στη συνολική άνοδο της απασχόλησης.

Η σημαντική συνεισφορά των ξένων εργαζομένων σημαίνει ότι η προσφορά εργασίας μπορεί να επηρεαστεί από τις διεθνείς και εγχώριες εξελίξεις. Μεταβολές στις επενδυτικές ροές ή εντονότερος ανταγωνισμός μεταξύ χωρών για την προσέλκυση εξειδικευμένου προσωπικού ενδέχεται να επηρεάσουν τη διαθεσιμότητα εργαζομένων στην Κύπρο. Επιβράδυνση των μεταναστευτικών εισροών, σε συνδυασμό με ισχυρή ζήτηση εργασίας, θα μπορούσε να εντείνει τους περιορισμούς στην προσφορά.

Το αυξημένο κόστος στέγασης και η περιορισμένη προσφορά κατοικιών ενδέχεται να αποθαρρύνουν εργαζομένους χαμηλότερου εισοδήματος στην Κύπρο και εργαζομένους από το εξωτερικό, επηρεάζοντας την κινητικότητα και τη διαθεσιμότητα ανθρώπινου δυναμικού. Παράλληλα, μπορεί να ενισχύσουν τις μισθολογικές πιέσεις, λόγω του κόστους διαβίωσης και στέγασης ή της περιορισμένης διαθεσιμότητας εργαζομένων σε ορισμένους κλάδους και επαγγέλματα.

Το υπόμνημα σημειώνει ότι η χαμηλή ανεργία δεν αποκλείει αναντιστοιχίες δεξιοτήτων. Δεν υπάρχουν στοιχεία για γενικευμένη αναντιστοιχία, ωστόσο καταγράφονται ελλείψεις σε συγκεκριμένα επαγγέλματα, σύμφωνα με εκτιμήσεις τοπικών οικονομικών και κοινωνικών εταίρων και ευρήματα ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι πιο πρόσφατοι δείκτες της Επιτροπής υποδεικνύουν ότι οι ελλείψεις στις υπηρεσίες —τουρισμό, τεχνολογία και επαγγελματικές υπηρεσίες— έχουν σε μεγάλο βαθμό υποχωρήσει, ενώ παραμένουν εντονότερες στις κατασκευές. Μέχρι στιγμής δεν φαίνεται να αποτελούν σημαντικό περιορισμό για την οικονομική δραστηριότητα.

Η μακροχρόνια ανεργία υποχώρησε από περίπου 8% το 2014, μετά την τραπεζική κρίση και την αύξηση των αποθαρρυμένων ατόμων εκτός εργατικού δυναμικού, σε 2% το 2020 και σε κάτω από 1% στα τέλη του 2025 και στις αρχές του 2026. Έτσι, πλησίασε τα επίπεδα πριν από την αναδιάρθρωση του τραπεζικού τομέα. Η μείωσή της, σε συνδυασμό με τις ευνοϊκές συνθήκες στην αγορά εργασίας και τη σταδιακή διόρθωση των πληθωριστικών πιέσεων, είναι συμβατή με την εκτίμηση ότι το ποσοστό διαρθρωτικής ανεργίας (NAIRU) ενδέχεται να είναι χαμηλότερο από ό,τι στο παρελθόν. Η παρατεταμένη ανεργία μπορεί να αυξήσει το NAIRU μέσω απώλειας δεξιοτήτων και απομάκρυνσης από την αγορά εργασίας.

Η παραγωγικότητα αναμένεται να αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία μακροπρόθεσμα. Καθώς η οικονομία προσεγγίζει την πλήρη απασχόληση, η ανάπτυξη δεν θα μπορεί να στηρίζεται κυρίως στην αύξηση του αριθμού των εργαζομένων, αλλά θα εξαρτάται περισσότερο από την παραγωγικότητα ανά εργαζόμενο.

Για τη διατήρηση ευνοϊκών συνθηκών, το υπόμνημα αναφέρεται σε πολιτικές που ενισχύουν την προσφορά εργασίας και την ανθεκτικότητα της οικονομίας σε εξωτερικούς κλυδωνισμούς. Μεταξύ των επιλογών είναι η αύξηση της συμμετοχής γυναικών, μεγαλύτερων σε ηλικία εργαζομένων και νέων, μέσω καλύτερης πρόσβασης σε οικονομικά προσιτή φροντίδα παιδιών, ευέλικτων μορφών εργασίας, ενισχυμένων ρυθμίσεων γονικής άδειας και περισσότερων προγραμμάτων μαθητείας, πρακτικής άσκησης και επαγγελματικής κατάρτισης.

Προτείνονται επίσης η ανάπτυξη ανθρώπινου κεφαλαίου και η καλύτερη αντιστοίχιση προσφοράς και ζήτησης εργασίας. Ενδεικτικά αναφέρονται η ενίσχυση δεξιοτήτων STEM, ψηφιακών δεξιοτήτων και τεχνητής νοημοσύνης, προγράμματα κατάρτισης προσαρμοσμένα στις ανάγκες της αγοράς, ταχύτερη αναγνώριση επαγγελματικών προσόντων και ψηφιακά εργαλεία αντιστοίχισης εργαζομένων με θέσεις εργασίας. Τα μέτρα αυτά μπορούν να περιορίσουν τις ελλείψεις δεξιοτήτων και να στηρίξουν την παραγωγικότητα.

Ένα ευέλικτο πλαίσιο οικονομικής μετανάστευσης, με απλούστερες διαδικασίες και στοχευμένη προσέλκυση εργαζομένων σε ειδικότητες υψηλής ζήτησης, μπορεί να στηρίξει την προσφορά εργασίας καθώς διαφοροποιείται η παραγωγική βάση των υπηρεσιών. Η βελτίωση της διαθεσιμότητας και της προσιτότητας της στέγασης, καθώς και η συνέχιση και επέκταση πολιτικών για αύξηση της προσφοράς κατοικιών, μπορούν επίσης να ενισχύσουν την ελκυστικότητα της χώρας για εξειδικευμένο προσωπικό και να συμβάλουν στη λειτουργία της αγοράς εργασίας.

Συμπερασματικά, η κυπριακή αγορά εργασίας επέδειξε αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα τα τελευταία χρόνια, παρά τις απαιτητικές εξωτερικές συνθήκες. Οι δημογραφικές εξελίξεις, οι μεταβαλλόμενες ανάγκες σε δεξιότητες και η παραγωγικότητα αναμένεται να επηρεάσουν ολοένα περισσότερο την πορεία της. Πολιτικές για τη συμμετοχή στο εργατικό δυναμικό, την ανάπτυξη δεξιοτήτων, την αποτελεσματική λειτουργία της αγοράς εργασίας και την παραγωγικότητα μπορούν να στηρίξουν ευνοϊκές συνθήκες απασχόλησης και τη μακροπρόθεσμη αναπτυξιακή δυναμική της οικονομίας.

Ο Μάριος Πολεμιδιώτης είναι Ανώτερος Λειτουργός και επικεφαλής της Υπηρεσίας Μακροοικονομικής Ανάλυσης και Προβλέψεων στο Τμήμα Οικονομικής Ανάλυσης και Νομισματικής Πολιτικής. Ευχαρίστησε τη Μαρία Παπαγεωργίου για εποικοδομητικά σχόλια και τον Χάρη Χαραλάμπους για την ετοιμασία των διαγραμμάτων. Όπως αναφέρεται στο υπόμνημα, οι απόψεις είναι αποκλειστικά του συγγραφέα και δεν αντικατοπτρίζουν κατ’ ανάγκην τις θέσεις της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου ή του Ευρωσυστήματος. Ο συγγραφέας φέρει αποκλειστική ευθύνη για τυχόν λάθη ή παραλείψεις.

Πηγή: ΚΥΠΕ