Άγχος– ευλογία ή κατάρα;

Από το άρθρο μου «Εργασιακό άγχος και καταπολέμησή του», που δημοσιεύτηκε στον «Π» στις 17/10/23, αντιγράφω τον ορισμό:

«Σύμφωνα με τον Μπαμπινιώτη «άγχος είναι μια συγκινησιακή κατάσταση (φόβος, αγωνία, ανασφάλεια κ.λπ.) είτε παροδική και χαμηλής έντασης (οπότε θεωρείται φυσιολογική) είτε επίμονη και μεγάλης έντασης (οπότε θεωρείται παραλυτική)… η οποία προκύπτει ως εναγώνια αναμονή επικείμενου κακού ή κινδύνου ή δυσάρεστης γενικά κατάστασης και έχει ιδιαίτερα σωματικά και συμπεριφερολογικά γνωρίσματα (π.χ. μεταβολές στο αυτόνομο νευρικό σύστημα ή μεγάλη νευρικότητα)».

Εισαγωγή

Μπορεί η νέα τεχνολογία να επιτάχυνε τη διεκπεραίωση της εργασίας μας, όμως, ταυτόχρονα, αύξησε το άγχος μας, αφού ανά πάσα στιγμή μπορούμε να πάρουμε ένα ηλεκτρονικό μήνυμα ή ένα τηλεφώνημα, το οποίο να ανατρέψει τον προγραμματισμό μας.

Μια ήπια μορφή άγχους πιθανόν να αυξάνει την παραγωγικότητα και την παρώθησή μας, όμως το υπερβολικό άγχος συνήθως οδηγεί σε πτώση της απόδοσής μας, επηρεάζει τη λήψη σωστών αποφάσεων, πλήττει την ικανοποίησή μας από την εργασία μας και μας προκαλεί προβλήματα υγείας.

Ενόψει των πιο πάνω, είναι απαραίτητο, τόσο για τους εργοδότες όσο και για τους εργαζομένους, να αναγνωρίσουν τη σημασία της διαχείρισης του άγχους.

Εφαρμόζοντας πρακτικές στρατηγικές και διατηρώντας ένα υγιές ισοζύγιο μεταξύ εργασίας και ιδιωτικής ζωής, οι υπάλληλοι μπορούν να βελτιώνουν την ευεξία τους και ταυτόχρονα να συνεχίζουν να προσφέρουν δυναμικά στην επίτευξη των στόχων του οργανισμού.

Η πηγή του άγχους

Το πρώτο βήμα για την αντιμετώπιση του άγχους είναι ο εντοπισμός της πηγής του άγχους. Συνηθισμένες πηγές είναι τα ασφυκτικά χρονοδιαγράμματα, ο υπερβολικός όγκος εργασίας, οι ασαφείς επαγγελματικές ευθύνες, η έλλειψη εκπαίδευσης, υποστήριξης και επικοινωνίας και οι διαπροσωπικές συγκρούσεις. Αλλαγές στον οργανισμό και επαγγελματική ανασφάλεια μπορούν επίσης να προκαλέσουν άγχος.

Από τη στιγμή που θα εντοπιστούν οι πηγές του άγχους, είναι πιο εύκολο για τον υπάλληλο να επιλέξει πώς να το αντιμετωπίσει, τόσο προληπτικά όσο και αποτελεσματικά (αν αυτό προκύψει).

Βελτίωση χρονοδιαχείρισης

Η αποτελεσματική χρονοδιαχείριση διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην πρόληψη και στην αντιμετώπιση του άγχους. Οι υπάλληλοι που προγραμματίζουν προσεκτικά τη δουλειά τους είναι σε καλύτερη μοίρα να τηρούν τα χρονοδιαγράμματα και να επιλέγουν τις σωστές προτεραιότητες. Η παραγωγικότητά τους βελτιώνεται σημαντικά με την ετοιμασία καθημερινών προγραμμάτων εργασίας, θέτοντας ρεαλιστικούς στόχους και προτεραιοποιώντας τα καθήκοντά τους  ανάλογα με το πόσο επείγον και πόσο σημαντικό είναι ένα έργο. Τα μεγάλα έργα πρέπει να υποδιαιρούνται σε μικρότερα, ώστε οι υπάλληλοι να τα εκτελούν πιο εύκολα, χωρίς να αισθάνονται εξουθένωση. Την κατάσταση βοηθούν επίσης ηλεκτρονικά ημερολόγια και λογισμική διαχείριση και εργαλεία σχεδιασμού έργων. Όταν οι υπάλληλοι χειρίζονται αποτελεσματικά τον χρόνο τους, ελέγχουν καλύτερα τις ευθύνες τους και αποφεύγουν την πίεση.

Τακτικά διαλείμματα

Όταν ένας άνθρωπος εργάζεται ασταμάτητα, χωρίς διαλείμματα, είναι φυσικό να αισθάνεται εξουθένωση, να μην μπορεί να συγκεντρώνεται στη δουλειά του και να μειώνεται η απόδοσή του. Μικρά διαλείμματα επιτρέπουν στον υπάλληλο να φρεσκάρει το μυαλό του και να διατηρήσει υψηλή παραγωγικότητα. Απλές κινήσεις όπως λίγο περπάτημα, τέντωμα των μυών ή εγκαταλείποντας για λίγο το γραφείο, στο οποίο εργάζεται, μειώνουν τη σωματική και ψυχική ένταση. Αν υπάρχουν διαλείμματα για γεύμα, αυτά πρέπει να χρησιμοποιούνται για χαλάρωση και όχι για εργασία. Έρευνες έδειξαν ότι οι υπάλληλοι που κάνουν διαλείμματα είναι πιο αποτελεσματικοί και παράγουν καλύτερης ποιότητας εργασία, παρά εκείνοι που εργάζονται αδιάκοπα.

Σωματική και πνευματική ευεξία

Ένας υγιής τρόπος ζωής είναι βασική προϋπόθεση για τον αποτελεσματικό έλεγχο του άγχους. Τακτική σωματική άσκηση μειώνει το άγχος, βελτιώνει τη διάθεση και αυξάνει την ενεργητικότητα. Η ισοζυγισμένη διατροφή προσφέρει τις απαραίτητες θρεπτικές ουσίες που βοηθούν στη συγκέντρωση και στην καλύτερη απόδοση καθόλη τη διάρκεια της ημέρας. Απαραίτητη επίσης είναι και η τακτική ενυδάτωση αφού εμποδίζει την εξάντληση. Εξίσου σημαντικός είναι και ο ικανοποιητικός νυχτερινός ύπνος. Η έλλειψη ύπνου επηρεάζει αρνητικά την κρίση, την παραγωγικότητα και τη συναισθηματική αντοχή. Οι υπάλληλοι που προτεραιοποιούν τη σωματική και πνευματική τους υγεία είναι πιο ικανοί να αντιμετωπίζουν τις προκλήσεις της δουλειάς και να διατηρούν σταθερά καλή απόδοση.

Επικοινωνία και δικτύωση

Η ανοικτή επικοινωνία είναι βασική προϋπόθεση για τη δημιουργία ενός θετικού εργασιακού περιβάλλοντος. Οι υπάλληλοι πρέπει να αισθάνονται άνετα να συζητούν με τους διευθυντές τους τις ανησυχίες τους όταν αντιμετωπίζουν υπερβολικό όγκο εργασίας ή όταν τα χρονοδιαγράμματα δεν είναι ρεαλιστικά. Από την πλευρά των διευθυντών, αυτοί πρέπει να ενθαρρύνουν την ειλικρινή επικοινωνία και να προσφέρουν εποικοδομητική βοήθεια στους υπαλλήλους τους.  Επίσης, οι αρμονικές σχέσεις μεταξύ των συναδέλφων συντείνουν στη δημιουργία μιας εργασιακής κουλτούρας στην οποία κυριαρχούν η ομαδική εργασία και η συνεργασία. Το άγχος μειώνεται όταν οι υπάλληλοι ανταλλάζουν ιδέες, ζητούν βοήθεια και λύνουν τις διαφορές τους με επαγγελματικό τρόπο.

Τεχνικές αντιμετώπισης του άγχους

Κάποιες πρακτικές τεχνικές μπορούν να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση του άγχους. Βαθιές αναπνοές και ασκήσεις κάθαρσης του μυαλού βοηθούν τους υπαλλήλους να παραμένουν ψύχραιμοι στις δύσκολες καταστάσεις. Αφιερώνοντας λίγα δευτερόλεπτα για τις ασκήσεις αυτές πριν από μια σημαντική σύσκεψη ή παρουσίαση, βελτιώνονται η αυτοσυγκέντρωση και η αυτοπεποίθηση των υπαλλήλων. Υπάρχουν οργανισμοί οι οποίοι διοργανώνουν ειδικά σεμινάρια για την αντιμετώπιση του άγχους. Όλα αυτά βοηθούν τους υπαλλήλους να αποκτούν αντοχή και να αντιμετωπίζουν πιο αποτελεσματικά την πίεση της εργασίας.

Ισοζύγιο εργασίας και ιδιωτικής ζωής

Για αποτελεσματική αντιμετώπιση του άγχους, είναι απαραίτητο ένα υγιές ισοζύγιο μεταξύ εργασίας και ιδιωτικής ζωής. Για να αποφεύγουν την εξουθένωση, οι υπάλληλοι πρέπει να χαράσσουν μια σωστή κόκκινη γραμμή μεταξύ των ωρών που εργάζονται και των ωρών που ξεκουράζονται. Όπου είναι εφικτό, θέματα της δουλειάς δεν πρέπει να παρεισφρέουν στις οικογενειακές υποχρεώσεις, στην ψυχαγωγία και στην ξεκούραση των υπαλλήλων. Το άγχος καταπολεμάται όταν ο υπάλληλος κάνει χρήση της ετήσιας άδειάς του και περνά τα Σαββατοκυρίακά του χωρίς να σκέφτεται τη δουλειά. Οι υπάλληλοι που πετυχαίνουν ένα σωστό ισοζύγιο μεταξύ εργασίας και ιδιωτικής ζωής συνήθως είναι περισσότερο αφοσιωμένοι, πιο παρωθημένοι και πιο αποδοτικοί.

Επίλογος

Τη σημερινή εποχή το εργασιακό άγχος είναι αναπόφευκτο. Μπορεί όμως να αντιμετωπιστεί με σωστό προγραμματισμό, υγιείς εργασιακές πρακτικές, εντοπισμό των πηγών που το προκαλούν, βελτίωση των χρονοδιαγραμμάτων, συχνά διαλείμματα, σωματική και ψυχική υγεία, ανοικτή επικοινωνία, πρακτικές ασκήσεις ξεκούρασης και υγειές ισοζύγιο μεταξύ εργασίας και ιδιωτικής ζωής. Οι οργανισμοί που ενδιαφέρονται για την ευεξία των υπαλλήλων τους επωφελούνται από την καλύτερή τους απόδοση, τις λιγότερες απουσίες τους και την παρώθησή τους.

* Fellow του Ινστιτούτου Τραπεζιτών Λονδίνου | Ιδρυτικού μέλους του Κυπριακού Ινστιτούτου Χρηματοοικονομικών  Υπηρεσιών και του Κυπριακού Συνδέσμου Διεύθυνσης Ανθρώπινου Δυναμικού.