Στις βουλευτικές εκλογές, οι αρχηγοί - πρόεδροι των κομμάτων απολαμβάνουν δύο σημαντικά προνόμια:
Πρώτο, τοποθετούνται επικεφαλής των ψηφοδελτίων στην εκλογική περιφέρεια όπου είναι υποψήφιοι ανεξαρτήτως αλφαβητικής σειράς.
Δεύτερο, εκλέγονται χωρίς σταυρούς προτίμησης νοουμένου ότι το κόμμα τους θα εξασφαλίσει το απαιτούμενο εκλογικό μέτρο, καθώς θεωρείται ότι αυτοί λαμβάνουν τόσους σταυρούς προτίμησης όσοι είναι και οι ψήφοι του συνδυασμού του οποίου ηγούνται. Είναι γι’ αυτό τον λόγο που δίπλα από το όνομα του αρχηγού του κόμματος δεν υπάρχει τετραγωνάκι στα ψηφοδέλτια.
Με την ετοιμασία των ψηφοδελτίων για τις βουλευτικές εκλογές της 24ης Μαΐου, αποκαλύφθηκε ότι δεν αξιοποίησαν όλοι οι αρχηγοί των κομμάτων, συνολικά 19, τα δύο προνόμια που τους παρέχει η νομοθεσία. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου επέλεξαν να τοποθετηθούν στην πρώτη θέση του ψηφοδελτίου, αλλά να εκλεγούν με σταυρούς προτίμησης, καθώς και περιπτώσεις όπου οι αρχηγοί δεν έκαναν χρήση κανενός εκ των δύο προνομίων. Στις τελευταίες αυτές περιπτώσεις, εντάχθηκαν στα ψηφοδέλτια με βάση την αλφαβητική σειρά και διεκδικούν βουλευτική έδρα με σταυρούς προτίμησης.
Ειδικότερα, παρατίθενται πιο κάτω τα 19 κόμματα που κατέρχονται στις εκλογές, καθώς και τα προνόμια που επέλεξαν να αξιοποιήσουν οι πρόεδροί τους:
Αγρονόμος – Αγροτικό Εργατικό Κόμμα: πρόεδρος είναι ο Ανδρέας Χριστοφή. Τοποθετήθηκε στην πρώτη θέση του ψηφοδελτίου της επαρχίας Λεμεσού, ωστόσο, επέλεξε να λάβει και ο ίδιος σταυρούς προτίμησης για να εκλεγεί βουλευτής.
ΑΚΕΛ: Ο γενικός γραμματέας του κόμματος, Στέφανος Στεφάνου, αξιοποίησε και τα δύο προνόμια. Ηγείται του ψηφοδελτίου στην Επαρχία Λευκωσίας και εκλέγεται χωρίς σταυρούς προτίμησης.
Ακρο – Αριστερή Αντίσταση Κομμουνισμός: πρόεδρος είναι η Τσελεστίνα Ντε Πέτρο, η οποία είναι και η μοναδική υποψήφια του κόμματος στην περιφέρεια Λευκωσίας.
ΑΛΜΑ: Επικεφαλής είναι ο Οδυσσέας Μιχαηλίδης, ο οποίος έκανε χρήση και των δύο προνομίων. Βρίσκεται στην πρώτη θέση του ψηφοδελτίου της Επαρχίας Λευκωσίας και εκλέγεται χωρίς σταυρούς προτίμησης.
Άμεση Δημοκρατία Κύπρου: πρόεδρος είναι ο Φειδίας Παναγιώτου, ο οποίος δεν έκανε χρήση των προνομίων του. Βρίσκεται στη 14η θέση στο ψηφοδέλτιο του κόμματος στη Λευκωσία και, προκειμένου να εκλεγεί, χρειάζεται σταυρούς προτίμησης.
Βολτ: Το κόμμα δεν διαθέτει πρόεδρο, αλλά δύο συμπροέδρους. Και οι δύο χρειάζονται σταυρούς προτίμησης για να εκλεγούν.
ΔΗΜΑΛ: Ο πρόεδρος Δρ. Χρίστος Κληρίδης αξιοποίησε και τα δύο προνόμια που του παρέχει ο νόμος. Ηγείται του ψηφοδελτίου της Λευκωσίας και εκλέγεται χωρίς σταυρούς προτίμησης.
ΔΗΠΑ: Το κόμμα κατέρχεται στις εκλογές χωρίς τον πρόεδρό του, Μάριο Καρογιάν.
ΔΕΚ: Ο πρόεδρος του κόμματος, Ανδρέας Θεμιστοκλέους, ηγείται του ψηφοδελτίου στη Λεμεσό, ωστόσο χρειάζεται σταυρούς προτίμησης για να εκλεγεί.
ΔΗΚΟ: Ο πρόεδρος Νικόλας Παπαδόπουλος έκανε χρήση και των δύο προνομίων. Είναι επικεφαλής του ψηφοδελτίου στην Επαρχία Λευκωσίας και εκλέγεται χωρίς σταυρούς προτίμησης.
ΔΗΣΥ: Η πρόεδρος Αννίτα Δημητρίου αξιοποίησε και τα δύο προνόμια. Ηγείται του ψηφοδελτίου στην Επαρχία Λάρνακας και εκλέγεται χωρίς σταυρούς προτίμησης.
ΕΔΕΚ: Το κόμμα κατέρχεται στις εκλογές χωρίς τον πρόεδρό του, Νίκο Αναστασίου.
ΕΛΑΜ: Ο πρόεδρος Χρίστος Χρίστου αξιοποίησε και τα δύο προνόμια. Είναι πρώτος στο ψηφοδέλτιο της Επαρχίας Λευκωσίας και εκλέγεται χωρίς σταυρούς προτίμησης.
Ενεργοί Πολίτες – Κίνημα Ενωμένων Κυπρίων Κυνηγών: Πρόεδρος είναι ο Νικόλας Προδρόμου, ο οποίος δεν έκανε χρήση των προνομίων του. Βρίσκεται στην 6η θέση του ψηφοδελτίου στην Αμμόχωστο και για να εκλεγεί χρειάζεται σταυρούς προτίμησης.
Κίνημα Οικολόγων – Συνεργασία Πολιτών: Πρόεδρος είναι ο Σταύρος Παπαδούρης, ο οποίος δεν έκανε χρήση των προνομίων του. Καταλαμβάνει τη 10η θέση στο ψηφοδέλτιο του κόμματος στη Λεμεσό και για να εκλεγεί χρειάζεται σταυρούς προτίμησης.
Πατριωτικό Μέτωπο - Λακεδαιμόνιοι: Όλοι οι υποψήφιοι χρειάζονται σταυρό προτίμησης.
ΣΗΚΟΥ ΠΑΝΩ: Ο πρόεδρος, Σωτήρης Χρίστου, δεν έκανε χρήση των προνομίων του. Καταλαμβάνει την 3η θέση στο ψηφοδέλτιο του κόμματος στη Λάρνακα και για να εκλεγεί απαιτούνται σταυροί προτίμησης.
Το Πράσινο Κόμμα: Ο πρόεδρος Κυριάκος Ανδρέου αξιοποίησε και τα δύο προνόμια. Ηγείται του ψηφοδελτίου της Επαρχίας Λευκωσίας και εκλέγεται χωρίς σταυρούς προτίμησης.
Λαϊκός Αγώνας Ελευθερία: Ο πρόεδρος του κόμματος, Απόστολος Αποστόλου, είναι ο μοναδικός υποψήφιος και κατέρχεται στην εκλογική περιφέρεια Αμμοχώστου.
Είναι αντισυνταγματικό;
Με απόφαση που λήφθηκε κατά πλειοψηφία τον Ιούλιο του 2022, το Εκλογοδικείο (Ανώτατο Δικαστήριο) απέρριψε αίτηση πολίτη, με την οποία αμφισβήτησε την εκλογή προέδρων κομμάτων που εξασφάλισαν βουλευτική έδρα χωρίς σταυρούς προτίμησης. Το δικαστήριο δεν προχώρησε στην εξέταση της ουσίας της υπόθεσης, κρίνοντας ότι ο αιτητής δεν είχε τεκμηριώσει επαρκώς έννομο συμφέρον, ούτε είχε αποδείξει οποιαδήποτε δυσμενή επίδραση στο εκλογικό του δικαίωμα, ικανή να δικαιολογήσει δικαστική προστασία και εξέταση της υπόθεσης. Εν ολίγοις, η αίτηση απορρίφθηκε για τυπικούς λόγους, καθώς το Δικαστήριο έκρινε ότι δεν υφίστατο έννομο συμφέρον, δεδομένου ότι ο αιτητής δεν ήταν υποψήφιος.
Καμπανάκι από το ΥΠΕΣ
Όπως ενημέρωσε το Υπουργείο Εσωτερικών τη Βουλή, με επιστολή ημερομηνίας 9/4/2024 προς τον πρόεδρο και τα μέλη της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Εσωτερικών, μετά την έκδοση της προαναφερθείσας δικαστικής απόφασης ζητήθηκε η θέση της Νομικής Υπηρεσίας σχετικά με το κατά πόσο, σε αντίστοιχες μελλοντικές περιπτώσεις και εφόσον ο αιτητής διαθέτει έννομο συμφέρον, ενδέχεται να ανακύψει ζήτημα ως προς τη νομιμότητα της εκλογής. Σύμφωνα με το Υπουργείο Εσωτερικών, στη σχετική γνωμάτευση, η Νομική Υπηρεσία αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο ακύρωσης εκλογής. Ωστόσο, επισημαίνεται ότι το τελικό αποτέλεσμα δεν μπορεί να προεξοφληθεί, καθώς θα εξαρτάται από την κρίση του δικαστηρίου που θα εξετάζει κάθε συγκεκριμένη υπόθεση.
Η πρόταση νόμου
Δέον να σημειωθεί ότι ενώπιον της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Εσωτερικών εκκρεμεί προς συζήτηση πρόταση νόμου, η οποία αποσκοπεί στην τροποποίηση της κείμενης νομοθεσίας ώστε οι πρόεδροι και επικεφαλής κομμάτων ή συνασπισμών να εκλέγονται βουλευτές με σταυρούς προτίμησης. Η πρόταση νόμου φέρει τις υπογραφές των βουλευτών Σταύρου Παπαδούρη, Ζαχαρία Κουλία και Παύλου Μυλωνά, και εκκρεμεί προς συζήτηση απο τις 22 Σεπτεμβρίου 2022 που κατατέθηκε.
