Ενώ η προσωπική απεσταλμένη του ΟΗΕ, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, αναμενόταν να συναντηθεί χθες με τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, προκειμένου να τον ενημερώσει για τις επαφές της στην Κύπρο, την Ελλάδα και την Τουρκία, και να λάβει οδηγίες σχετικά με τα επόμενα βήματα για σύγκληση μιας άτυπης συνάντησης «5+1» στα τέλη Ιουλίου ή στις αρχές Αυγούστου, καθοριστική για τις περαιτέρω εξελίξεις εκτιμάται ότι θα είναι η μετάβασή της στο αμέσως επόμενο διάστημα στις Βρυξέλλες, όπου θα συναντηθεί με τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, και ενδεχομένως με την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πριν επιστρέψει εκ νέου στην Κύπρο για νέο κύκλο επαφών με τους δύο ηγέτες.
Σημείο εστίασης ΕΕ - Τουρκίας
Στις προσπάθειες για σύγκληση μιας συνάντησης «5+1», που θα μπορούσε τελικά να δρομολογήσει ειρηνευτικές συνομιλίες για την επίλυση του Κυπριακού - στην καλύτερη περίπτωση - πριν ο Γκουτέρες αποχωρήσει από το αξίωμά του τον Δεκέμβριο, έχει δοθεί μεγάλη έμφαση στη διάσταση ΕΕ - Τουρκίας. Ο Γκουτέρες βρίσκεται σε συνεχή επαφή με τον Κόστα, ενώ πηγές αναφέρουν ότι τόσο ο Κόστα όσο και η φον ντερ Λάιεν έχουν ζητήσει συνάντηση με τον Τούρκο Πρόεδρο, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, στο περιθώριο της επικείμενης συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, στις 7-8 Ιουλίου. Σύμφωνα με πληροφορίες, η Τουρκία ενδιαφέρεται να ξεκινήσει συνομιλίες με την ΕΕ σχετικά με την αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης, την απελευθέρωση των θεωρήσεων για τους υπηκόους της και τη συμμετοχή της στον μηχανισμό SAFE της ΕΕ.
Ωστόσο, η αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης απαιτεί συμφωνία σε επίπεδο ΕΕ, ενώ η πρόοδος στο θέμα της βίζας σε Τούρκους πολίτες, που αποτελεί κύρια προτεραιότητα για την Άγκυρα, προϋποθέτει μεταρρυθμίσεις στο πλαίσιο του κράτους δικαίου όσον αφορά την αντιτρομοκρατική νομοθεσία της Τουρκίας – κριτήριο που μέχρι στιγμής έχει αποδειχθεί αδύνατο να αγνοήσει η ΕΕ και δύσκολο να εκπληρώσει η Τουρκία.
Με γοργούς ρυθμούς
Σύμφωνα με διάφορες πηγές που βρίσκονται κοντά στην ειρηνευτική προσπάθεια, σημειώνονται εξελίξεις με γρήγορους ρυθμούς, και όχι μόνο στη Λευκωσία, με τη συμμετοχή πολλαπλών παραγόντων. Ωστόσο, η κατάσταση παραμένει σε μεγάλο βαθμό ρευστή, με διαφορετικές ιδέες και προσεγγίσεις να κυκλοφορούν, καθιστώντας πολύ δύσκολο να προβλεφθεί με βεβαιότητα τι θα συμβεί στην επόμενη συνάντηση «5+1». «Τα πράγματα κινούνται πολύ γρήγορα και αλλάζουν προς διαφορετικές κατευθύνσεις», ανέφερε μια τουρκοκυπριακή πηγή. «Κάθε συνάντηση φέρνει κάτι διαφορετικό, άλλοτε ένα βήμα μπροστά, άλλοτε ένα βήμα πίσω», πρόσθεσε.
Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ προσπαθεί να καταρτίσει έναν οδικό χάρτη για να διαπιστώσει αν είναι δυνατή η επίτευξη μιας λύσης, ανέφερε η πηγή. Διεξάγονται συζητήσεις σε διάφορες πόλεις για να διαπιστωθεί αν οι πλευρές μπορούν να καταλήξουν σε συμφωνία, αλλά είναι πολύ νωρίς για να εξαχθούν συμπεράσματα. Δεν υπάρχει σαφής οδικός χάρτης όσον αφορά τη διαδικασία ή το περιεχόμενο, σημείωσε. Όσον αφορά τις πιθανές «νέες» ιδέες που διατυπώνονται, η τουρκοκυπριακή πηγή ανέφερε ότι είναι δύσκολο να γίνει πλήρης αξιολόγηση χωρίς να υπάρχει η συνολική εικόνα. Είναι πολύ νωρίς για να διαπιστωθεί αν κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση.
Η πηγή ανέφερε ότι η θέση των Τουρκοκυπρίων παραμένει υπέρ μιας διαδικασίας τριών φάσεων:
Προώθηση μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης, αποδεικνύοντας ότι οι ηγέτες μπορούν να φέρουν αποτελέσματα.
Συμφωνία για μια σαφή μεθοδολογία, που θα διασφαλίζει ότι αυτή τη φορά τα πράγματα θα είναι διαφορετικά. Πολλά ζητήματα χρειάζονται ακόμη διευκρίνιση, όπως η προσέγγιση του ΟΗΕ όσον αφορά μια «μεταβατική περίοδο».
Έναρξη διαπραγματεύσεων.
Ελληνοκυπριακή πηγή μας ανέφερε, πάντως, ότι πολλά εξαρτώνται πλέον από τη συνάντηση της Ολγκίν στις Βρυξέλλες και από το τι θα προκύψει από αυτήν όσον αφορά την προώθηση των σχέσεων ΕΕ - Τουρκίας. Εξέφρασε, ωστόσο, ανησυχία ότι η προσπάθεια αυτή ενδέχεται να συναντήσει μεγάλα εμπόδια - όχι σε επίπεδο θεσμικών οργάνων της ΕΕ - αλλά σε επίπεδο κρατών μελών. Η Τουρκία θα επιθυμεί κάτι συγκεκριμένο και απτό από τις Βρυξέλλες, το οποίο αρκετά κράτη μέλη δεν φαίνεται να είναι, τουλάχιστον αυτή τη στιγμή, έτοιμα να δώσουν.
Μένει να δούμε αν όλα τα κράτη μέλη θα επιτρέψουν στα θεσμικά όργανα της ΕΕ να προσφέρουν κάποιο είδος κινήτρου στην Τουρκία για την προώθηση των σχέσεων, παράλληλα με την πρόοδο στις ειρηνευτικές προσπάθειες για την Κύπρο. Πρόσφατες αναφορές υποδηλώνουν ότι οι προηγούμενες συγκλίσεις στις συνομιλίες ενδέχεται να αναθεωρηθούν, προκειμένου να δημιουργηθεί μια νέα κατάσταση όσον αφορά τη διακυβέρνηση και την κατανομή εξουσιών, η οποία θα αντανακλά μια «χαλαρότερη» ομοσπονδία. Η πηγή ανέφερε ότι, δεδομένου ότι και οι δύο πλευρές συμφωνούν στην ανάγκη διατήρησης των προηγούμενων συγκλίσεων, θα ήταν ατυχές να αρχίσουν να διερευνώνται θεμελιώδεις αλλαγές στις προηγούμενες συμφωνίες. Αν αυτά τα ζητήματα τεθούν στο πλαίσιο της συνάντησης «5+1», αυτό θα μπορούσε να αυξήσει τις πιθανότητες μιας νέας αποτυχίας, πρόσθεσε.
Ο αναλυτής και ερευνητής του PRIO, Mete Hatay, προειδοποίησε ότι, για να διατηρήσουν τον έλεγχο της διαδικασίας, οι δύο ηγέτες θα πρέπει να προσπαθήσουν να κάνουν ό,τι είναι δυνατόν από κοινού εδώ στο νησί. «Αν δεν κάνουν τίποτα εδώ, θα αναγκαστούν να το κάνουν παρουσία των υπολοίπων στο πλαίσιο της '5+1', και αυτό δεν θα τους ευχαριστήσει, καθώς οι άλλοι θα καθορίσουν το αποτέλεσμα».
Αναταραχή
Το ρεπορτάζ του «Πολίτη της Κυριακής», αν και επί της ουσίας του δεν διαψεύστηκε από κανέναν - αντίθετα, εμμέσως επιβεβαιώθηκε - προκάλεσε καταιγίδα αντιδράσεων, κυρίως στα κατεχόμενα και στην Τουρκία. Ενδεικτικά, ο βετεράνος Τουρκοκύπριος δημοσιογράφος Γιουσούφ Κανλί, διερωτήθηκε, χωρίς να καταλήξει σε συμπέρασμα, αν ένας δημοσιογράφος πρέπει να δημοσιεύει όλα όσα γνωρίζει ή αν είναι καλύτερο να παραμένει μερικές φορές σιωπηλός για το κοινό καλό.
Η σπίθα
Σύμφωνα με το δημοσίευμα του «Πολίτη», η Ολγκίν συζητά με διάφορους εμπλεκόμενους φορείς ιδέες σχετικά με τα επόμενα βήματα για την Κύπρο, τα οποία θα μπορούσαν τελικά να δώσουν το έναυσμα για την πρόοδο, ενώ ορισμένες από αυτές αποκλίνουν από τις προηγούμενες συγκλίσεις. Σύμφωνα με πληροφορίες, εξετάζει ένα μοντέλο λύσης που βρίσκεται κάπου ανάμεσα στο ομοσπονδιακό μοντέλο που είχε διαπραγματευτεί προηγουμένως και σε ένα «πιο χαλαρό» μοντέλο.
Με βάση τις συζητήσεις που έχουν αναφερθεί με τους συνομιλητές, ο εδαφικός χάρτης θα μοιάζει με αυτόν που είχε κατατεθεί στο Κραν-Μοντανά. Το ομοσπονδιακό κράτος θα είναι μικρότερο σε έκταση και εξουσία, με λίγες κοινές αρμοδιότητες (πέντε ή έξι υπουργεία), σε αντίθεση με τα περίπου 20. Δεν θα υπάρχει άμεσα εκλεγμένο ομοσπονδιακό κοινοβούλιο, αλλά ένας κοινός θεσμός που θα αποτελείται από βουλευτές από κάθε συστατικό κράτος. Ένα προεδρικό συμβούλιο, με εκ περιτροπής προεδρία, θα αποτελεί την εκτελεστική εξουσία. Οι εγγυήσεις θα μπορούσαν να αντικατασταθούν από την ένταξη στο ΝΑΤΟ, δημιουργώντας μια νέα βάση για την παραμονή μικρότερου αριθμού τουρκικών στρατευμάτων στο νησί, μαζί με στρατεύματα από άλλες χώρες.
Εξετάζεται, επίσης, η δυνατότητα μιας μεταβατικής περιόδου δύο έως τριών ετών, κατά τη διάρκεια της οποίας οι πλευρές θα μπορούσαν να υλοποιήσουν μερικές επιστροφές εδαφών (με πιο προφανή την περίπτωση των Βαρωσίων, καθώς είναι ακατοίκητη και η συντήρησή της είναι δαπανηρή, αν ληφθούν υπόψη οι αξιώσεις των Ελληνοκυπρίων για απώλεια χρήσης), καθώς και άμεσο εμπόριο, άμεσες επαφές και απευθείας πτήσεις για τους Τουρκοκυπρίους. Θα μπορούσε, επίσης, να εφαρμοστεί το Πρωτόκολλο της Άγκυρας, επιτρέποντας σε κυπριακά πλοία και αεροσκάφη να έχουν πρόσβαση σε τουρκικά λιμάνια και αεροδρόμια.
