Η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ ξεκινά σήμερα στην Άγκυρα, με τον Πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, και τη συνοδεία του από τον Λευκό Οίκο, να αναμένεται να βρίσκονται στο επίκεντρο της προσοχής. Κατά τη διάρκεια των δύο ημερών, τα 32 μέλη της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας θα επικεντρωθούν στον επιμερισμό των βαρών, στις επενδύσεις και την παραγωγή στον τομέα της άμυνας, καθώς και στη στήριξη της Ουκρανίας. Ωστόσο, αύριο, στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής, οι πρόεδροι του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Αντόνιο Κόστα και Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, σχεδιάζουν να συζητήσουν τις σχέσεις ΕΕ - Τουρκίας και τις προσπάθειες για την επίλυση του Κυπριακού, σε συνάντηση με τον Τούρκο Πρόεδρο, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Σύμφωνα με δελτίο Τύπου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, «το τρέχον γεωπολιτικό πλαίσιο απαιτεί ενίσχυση του διαλόγου και της συνεργασίας, με βάση τα κοινά συμφέροντα και ρεαλιστικά μέτρα».
Οι πρόεδροι της ΕΕ θα συζητήσουν με τον Ερντογάν την εφαρμογή ενός οδικού χάρτη συνεργασίας, όπως αυτός ορίζεται στην Κοινή Ανακοίνωση σχετικά με την πορεία των σχέσεων, οικονομικών και εμπορικών σχέσεων ΕΕ - Τουρκίας, που εκδόθηκε τον Νοέμβριο του 2023. Η ΕΕ είναι ο κύριος εμπορικός εταίρος της Τουρκίας, ενώ η Τουρκία είναι ο 7ος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της ΕΕ. Το 2022, το συνολικό εμπόριο μεταξύ τους ανήλθε σε 198,1 δισ. ευρώ, ποσό που αντιπροσωπεύει το 3,6 % του συνολικού εμπορίου της ΕΕ με τον υπόλοιπο κόσμο.
Επίλυση του Κυπριακού
«Θα συζητήσουν την περιφερειακή κατάσταση, και συγκεκριμένα τις εν εξελίξει διπλωματικές προσπάθειες, υπό την ηγεσία του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, για την επίλυση του κυπριακού προβλήματος», αναφέρεται στο δελτίο Τύπου.
Οι σχέσεις ΕΕ - Τουρκίας θεωρούνται βασικό στοιχείο της τρέχουσας προσπάθειας για την επανέναρξη των συνομιλιών για το Κυπριακό, οι οποίες θα μπορούσαν τελικά να οδηγήσουν σε μια συνολική διευθέτηση. Αξιόπιστες πηγές ανέφεραν στον «Π» ότι ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, βρίσκεται σε επαφή με τον πρόεδρο του Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, σχετικά με το θέμα αυτό, τους τελευταίους μήνες.
Ο Γκουτέρες δεν έχει ακόμη ανακοινώσει ημερομηνία για μια νέα διευρυμένη διάσκεψη «5+1» για την Κύπρο, αν και πληροφορίες υποδεικνύουν ότι ενδέχεται να πραγματοποιηθεί στα τέλη Ιουλίου ή στις αρχές Αυγούστου. Αν και η ΕΕ δεν έχει, προς το παρόν, θέση στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, η σημασία της και ο πιθανός ρόλος της στην προετοιμασία του εδάφους για την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων τονίζονται όλο και περισσότερο από όσους βρίσκονται κοντά στη διαδικασία.
Η Τουρκία επιθυμεί να δει πρόοδο σε μια σειρά θεμάτων που αφορούν τις σχέσεις της με την ΕΕ – συγκεκριμένα στην αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης ΕΕ-Τουρκίας, στην απελευθέρωση των θεωρήσεων και στη στενότερη συνεργασία στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας μέσω της συμμετοχής στον μηχανισμό SAFE της ΕΕ. Υπό αυτό το πρίσμα, η συνάντηση πραγματοποιείται σε μια κατάλληλη στιγμή, πριν η προσωπική απεσταλμένη του ΟΗΕ, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, επιστρέψει στο νησί για περαιτέρω επαφές με τους δύο ηγέτες. Ωστόσο, στρέφει επίσης την προσοχή στο τι ακριβώς πρέπει να γίνει ώστε οι συνομιλίες να ξεκινήσουν, αλλά και να ολοκληρωθούν με θετικό αποτέλεσμα.
Γνωστά-άγνωστα
Μένει να δούμε τι μπορούν να προσφέρουν στο τραπέζι ο Κόστα και η φον ντερ Λάιεν στη συνάντηση με τον Ερντογάν. Τι μπορούν να προσφέρουν, δεδομένης της πολύπλοκης διαδικασίας λήψης αποφάσεων στην ΕΕ; Συμφωνούν όλα τα κράτη μέλη στην αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης; Περιλαμβάνει αυτό την επέκταση των διατάξεών της στη Δημοκρατία της Κύπρου; Είναι η Τουρκία έτοιμη να τροποποιήσει την αντιτρομοκρατική νομοθεσία της, ώστε να πληροί ένα βασικό κριτήριο για την απελευθέρωση των θεωρήσεων; Θα άρει η Τουρκία το «casus belli» της σχετικά με την πιθανή επέκταση των χωρικών υδάτων της Ελλάδας, ωθώντας την Αθήνα να άρει την αντίρρησή της για τη συμμετοχή της Τουρκίας στο SAFE;
Αν υποθέσουμε ότι οι ηγέτες της ΕΕ έχουν κάτι να προσφέρουν, τι θα ζητήσουν σε αντάλλαγμα – μια δέσμευση για την έναρξη διαπραγματεύσεων; Σταδιακή πρόοδο στις διαπραγματεύσεις σε αντάλλαγμα για αναστρέψιμα βήματα προόδου στις σχέσεις ΕΕ - Τουρκίας; Ή κάτι άλλο; Τι θέλει ο Ερντογάν και τι είναι διατεθειμένος να κάνει; Θα επηρεάσει την επιδίωξή του να είναι εκ νέου υποψήφιος σε πρόωρες εκλογές; Ποια είναι τα αιτήματα της τουρκοκυπριακής πλευράς προς την ΕΕ;
Η εφημερίδα «Πολίτης» ανέφερε πρόσφατα μια σειρά ιδεών που διακινούνται σε διάφορες επαφές σχετικά με την προσπάθεια, χωρίς όμως αυτές να έχουν φτάσει στο στάδιο πλήρως διαμορφωμένων προτάσεων. Ένα στοιχείο που εξετάζεται είναι η ιδέα ότι το ΝΑΤΟ μπορεί να διαδραματίσει ρόλο σε οποιαδήποτε μελλοντική ρύθμιση, ως μέσο για την αντιμετώπιση του εξαιρετικά ευαίσθητου ζητήματος της ασφάλειας και των εγγυήσεων. Δεν είναι σαφές εάν αυτή η πτυχή θα τεθεί από κάποιον από τους πολιτικούς παράγοντες στην Άγκυρα αυτή την εβδομάδα.
Το κλίμα
Σύμφωνα με πρώην αξιωματούχο που συμμετείχε στις συνομιλίες για την Κύπρο και ο οποίος δεν επιθυμούσε να αναφερθεί το όνομά του, η εικόνα ότι επίκειται μια δυναμική εξέλιξη που αναφέρεται στα ΜΜΕ δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Αν τα πράγματα εξελίσσονταν πραγματικά με τρόπο που να οδηγούν σε επανέναρξη των συνομιλιών που θα μπορούσαν να φτάσουν μέχρι το τέλος, διερωτήθηκε πού είναι η αναγκαία προετοιμασία. Γιατί οι πολιτικοί ηγέτες και η κυβέρνηση δεν προετοιμάζουν το έδαφος, δεν προσπαθούν να πείσουν την κοινή γνώμη για τα οφέλη μιας λύσης, δεν μιλούν στο κοινό, δεν εξηγούν σε γενικές γραμμές τις επιλογές που έχουν μπροστά τους; Η ελληνοκυπριακή κοινωνία έχει ένα βαθύ αίσθημα ανησυχίας για το τι σημαίνει μια λύση, πρόσθεσε.
Όσον αφορά τις αναφορές για διάφορες «ιδέες» που κυκλοφορούν, συμπεριλαμβανομένης της έννοιας μιας «χαλαρής» ομοσπονδίας και της σταδιακής εφαρμογής μιας συμφωνίας, ο πρώην αξιωματούχος ανέφερε ότι είναι δυνατόν να ταιριάξουν όλα τα κομμάτια του παζλ με αυτόν τον τρόπο, αλλά αυτό απαιτεί πολλή δουλειά και επιδεξιότητα. Η διαμόρφωση μιας λύσης που θα εφαρμοστεί σταδιακά είναι εξαιρετικά περίπλοκη, ανέφερε, και διερωτήθηκε αν κάποιος το επιχειρεί. Κρίσιμο στοιχείο είναι να καταφέρουν οι πλευρές να ασχοληθούν με τις λεπτομέρειες, διότι «ο διάβολος κρύβεται στις λεπτομέρειες». Η εστίαση μόνο στη γενική εικόνα ανοίγει το δρόμο σε οποιαδήποτε από τις πλευρές που γνωρίζει καλά τις λεπτομέρειες, να υπονομεύσει τη διαδικασία, πρόσθεσε.
Διακυβεύονται μεγαλύτερα ζητήματα;
Ο πρώην αξιωματούχος διερωτήθηκε ποιες εναλλακτικές λύσεις ενδέχεται να επιδιώκουν οι βασικοί εμπλεκόμενοι παράγοντες, αν θεωρούν ότι μια λύση δεν διαφαίνεται στον ορίζοντα. Έθεσε το ενδεχόμενο να παίζουν ρόλο μεγαλύτερα γεωπολιτικά ζητήματα, όπως η ευρωπαϊκή ασφάλεια. Η ΕΕ ενδέχεται να προσπαθήσει να φέρει πιο κοντά την Κυπριακή Δημοκρατία και την Τουρκία, με τρόπο που να διευκολύνει τη μεγαλύτερη συμμετοχή της Τουρκίας στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας. Η Τουρκία ενδέχεται να άρει τις αντιρρήσεις της απέναντι σε ορισμένα βήματα που αφορούν την Κυπριακή Δημοκρατία, σε αντάλλαγμα για έναν σημαντικότερο ρόλο στην ευρωπαϊκή ασφάλεια. Αλλά πού αφήνει αυτό τη διαιρεμένη Κύπρο.
