Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες ο οποίος βρίσκεται από χθες βράδυ στην Κύπρο, στην πρώτη εδώ επίσκεψη του στα 10 χρόνια που ηγείται του Διεθνούς Οργανισμού, ξεκινά σήμερα αυτοπροσώπως την πιθανότατα τελευταία του προσπάθεια να φέρει τις δύο πλευρές πιο κοντά σε επανέναρξη των διαπραγματεύσεων, για λύση του Κυπριακού.
Το κρίσιμο διήμερο
Ο Αντόνιο Γκουτέρες θα ξεκινήσει την πρώτη του μέρα στην Κύπρο με ενημέρωση από τους ανώτερους συμβούλους του και τους Αναπληρωτές Γενικούς Γραμματείς για Πολιτικές και Ειρηνευτικές Υποθέσεις και για Ειρηνευτικές Επιχειρήσεις Ρόζμαρι ΝτιΚάρλο και Ζαν-Πιερ Λακρουά αντίστοιχα και στη συνέχεια θα συναντηθεί με τον Πρόεδρο Νίκο Χριστοδουλίδη και ακολούθως με τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Τουφάν Έρχιουρμαν. Το απόγευμα θα επισκεφθεί την Επιτροπή Αγνοουμένων και στη συνέχεια θα συναντηθεί με τους δύο διαπραγματευτές και τους συμπροέδρους των δικοινοτικών τεχνικών επιτροπών, καθώς και με εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών. Στις 7 μ.μ., ο Γκουτέρες θα παραθέσει ιδιωτικό δείπνο στους δύο ηγέτες και τους διαπραγματευτές τους στο παλιό αεροδρόμιο Λευκωσίας, που τελεί υπό τον έλεγχο του ΟΗΕ.
Σύμφωνα με πηγές, στόχος του δείπνου είναι να αναπτυχθεί ένα καλό κλίμα μεταξύ του επικεφαλής του ΟΗΕ και των δύο ηγετών πριν από την τριμερή συνάντησή τους το πρωί της Τετάρτης, καθώς και να διαπιστωθεί μέχρι πού είναι διατεθειμένες και ικανές να φτάσουν οι πλευρές ώστε να επιτευχθεί πρόοδος.
Πριν αναχωρήσει την Τετάρτη από την Κύπρο ο Γκουτέρες θα βρεθεί ενώπιον των δημοσιογράφων, όπου αν οι εδώ επαφές τους πάνε καλά, ενδέχεται να ανακοινώσει μια διευρυμένη συνάντηση με τις εγγυήτριες δυνάμεις στα τέλη Αυγούστου ή τον Σεπτέμβριο ή μπορεί απλά να επαναλάβει τη δέσμευσή του να στηρίξει την προσπάθεια, ενθαρρύνοντας παράλληλα τους Κυπρίους να κάνουν ό,τι μπορούν για να τερματίσουν αυτή τη διαρκή πληγή στις διεθνείς υποθέσεις. Αν η παρουσία του Γκουτέρες προσφέρει εκείνη τη σπίθα που λείπει και οι βασικοί πρωταγωνιστές συμφωνήσουν σε μια διάσκεψη 5+1, ο επόμενος στόχος θα είναι να οδηγηθούν οι πλευρές πέρα από τη «γραμμή εκκίνησης», στην έναρξη δηλαδή, επίσημων συνομιλιών.
Η παρουσία του Γκουτέρες στρέφει για λίγο την προσοχή σε μια σύγκρουση που διαρκεί περισσότερο από μισό αιώνα. Η παρουσία του ΟΗΕ στο νησί μετρά πλέον 62 χρόνια και συνεχίζεται. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι ότι ο επικεφαλής του ΟΗΕ δεν διαθέτει μαγικό ραβδί και το αν οι πλευρές θα προχωρήσουν ή όχι εξαρτάται τελικά από τις ίδιες.
Η Ολγκίν συναντήθηκε χθες ξεχωριστά με τους δύο ηγέτες, ενημερώνοντάς τους για τις πρόσφατες «καλές συναντήσεις» της στις Βρυξέλλες και την Άγκυρα.
Μιλώντας στους δημοσιογράφους, ανέφερε ότι ο Γενικός Γραμματέας έρχεται για να διευκολύνει και να «ενθαρρύνει τον λαό και τους ηγέτες να στραφούν προς μια διαπραγμάτευση». Σημείωσε επίσης ότι ο Γκουτέρες έρχεται στο νησί αφού «προσπαθεί να προωθήσει λύση στο Κυπριακό εδώ και σχεδόν δέκα χρόνια».
Ο παράγοντας Άγκυρα
Την ίδια ώρα, η συνάντησή της την Παρασκευή με τον Τούρκο Υπουργό Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, τουλάχιστον δημόσια, δεν άφησε περιθώρια για πανηγυρισμούς, καθώς δημοσιεύματα ανέφεραν ότι ο Φιντάν επανέλαβε τη διαχρονική θέση της Τουρκίας περί συνύπαρξης δύο κρατών δίπλα-δίπλα και αναγνώρισης των εγγενών δικαιωμάτων των Τουρκοκυπρίων για κυριαρχική ισότητα και ισότιμο διεθνές καθεστώς. Την Κυριακή το απόγευμα, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Γκουτέρες. Αν και η επικοινωνία αυτή υπογράμμισε τη συνεχιζόμενη εμπλοκή της Άγκυρας στις διπλωματικές προσπάθειες του επικεφαλής του ΟΗΕ, πηγές ανέφεραν ότι δεν άλλαξε τον συγκρατημένο ενθουσιασμό για τις προοπτικές προόδου στο Κυπριακό.
Απομένει να διαφανεί κατά πόσον η προσπάθεια δημιουργίας διαύλου ΕΕ–Τουρκίας, που θα βοηθήσει στην επανεκκίνηση και καθοδήγηση της προόδου στις συνομιλίες, θα αποδώσει, θα αποτύχει ή θα παγιδευτεί σε διαφωνίες ως προς τη σειρά των κινήσεων και σύνθετων διαδικασιών λήψης αποφάσεων.
Από την πλευρά του, ο Έρχιουρμαν προσπάθησε να κρατήσει χαμηλά τις προσδοκίες, σημειώνοντας ότι η επίσκεψη δεν αποτελεί ούτε τον τελικό αποχαιρετισμό του Γκουτέρες ούτε έναν από μηχανής Θεό που θα λύσει το πρόβλημα επί τόπου. Την ίδια στιγμή επέμεινε στην προώθηση μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης (ΜΟΕ) και στην επίτευξη συμφωνίας για τη μεθοδολογία των μελλοντικών διαπραγματεύσεων πριν από οποιαδήποτε συμφωνία για επίσημες συνομιλίες.
Οι εκτιμήσεις της Λευκωσίας
Ελληνοκυπριακή πηγή κοντά στις διαπραγματεύσεις ανέφερε ότι η στάση της Άγκυρας απέναντι στην ειρηνευτική προσπάθεια δεν είναι ακόμη ξεκάθαρη. Σε ό,τι αφορά πιθανή πρόοδο στα ΜΟΕ, η ίδια πηγή ανέφερε ότι αυτή τη στιγμή το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στην ουσία. Όσον αφορά ενδεχόμενο προόδου στο θέμα της μεθοδολογίας, σχολίασε: «Θα δούμε».
Όπως έχουν σήμερα τα δεδομένα, η ελληνοκυπριακή πλευρά δηλώνει έτοιμη να ξεκινήσει συνομιλίες για δικοινοτική, διζωνική ομοσπονδία με πολιτική ισότητα, από το σημείο στο οποίο διακόπηκαν στο Κραν Μοντανά. Ο κυβερνητικόςεΕκπρόσωπος Κωνσταντίνος Λετυμπιώτης δήλωσε τη Δευτέρα ότι οποιαδήποτε συζήτηση περί «νέων ιδεών» που βρίσκονται εκτός των ψηφισμάτων των Ηνωμένων Εθνών για το Κυπριακό, θα εκληφθεί αρνητικά. Σε ένα από τα πιο σύνθετα ζητήματα της διεθνούς διπλωματίας, δεν μπορούν να υπάρξουν εποικοδομητικές ασάφειες, πρόσθεσε. Ο Λετυμπιώτης αναφέρθηκε επίσης στις διαχρονικές κόκκινες γραμμές που έχουν τεθεί εξαρχής, συμπεριλαμβανομένης της διατήρησης των τριών ενιαίων αρχών (κυριαρχία, ιθαγένεια και διεθνής προσωπικότητα) και των τεσσάρων ελευθεριών της ΕΕ (ελεύθερη διακίνηση κεφαλαίων, αγαθών, υπηρεσιών και προσώπων).
Μια δεκαετία προσπαθειών
Ο Γκουτέρες ανέλαβε καθήκοντα στις αρχές Ιανουαρίου 2017 και αμέσως ενεπλάκη στις συνομιλίες για το Κυπριακό στη Γενεύη, οι οποίες ξεκίνησαν στις 9 Ιανουαρίου. Στις 12 Ιανουαρίου άρχισε η διάσκεψη για την Κύπρο, με τη συμμετοχή των τριών εγγυητριών δυνάμεων και της ΕΕ ως παρατηρητή. «Βρισκόμαστε αντιμέτωποι με τόσες πολλές κρίσεις και καταστροφές. Έχουμε απελπιστική ανάγκη από ένα σύμβολο ελπίδας. Πιστεύω ακράδαντα ότι η Κύπρος μπορεί να αποτελέσει αυτό το σύμβολο ελπίδας...», είχε δηλώσει ο Γκουτέρες.
Αντί να συνεχιστεί έως το Σαββατοκύριακο, όπως είχε προγραμματιστεί, η διάσκεψη έληξε σε βαρύ κλίμα την ίδια ημέρα που ξεκίνησε. Το κλίμα ήταν βαρύ και, σύμφωνα με άτομο που ήταν παρόν, το οποίο μίλησε στον «Πολίτη, υπήρξε έκπληξη για το ότι ο Γενικός Γραμματέας ήθελε να συνεχίσει να ασχολείται με το Κυπριακό μετά από εκείνη την πρώτη εμπειρία.
Και όμως συνέχισε. Τον Ιούνιο του 2017 οι πρωταγωνιστές μετέβησαν στο Κραν Μοντανά. Μετά από εκείνη την αποτυχία, ο Γενικός Γραμματέας δέχθηκε κάποια κριτική επειδή αποχώρησε προσωρινά από τη διάσκεψη για να παραστεί σε μια σύνοδο, όμως τελικά δεν ήταν αυτός η αιτία της κατάρρευσής της.
Ο Γκουτέρες συναντήθηκε ξανά με τους δύο Κύπριους ηγέτες στο Βερολίνο τον Νοέμβριο του 2019. Στη συνέχεια, τον Απρίλιο του 2021 συγκάλεσε την πρώτη συνάντηση «5+1» στη Γενεύη. Συγκάλεσε ακόμη δύο διευρυμένες συναντήσεις το 2025 – στη Γενεύη (Μάρτιος) και στη Νέα Υόρκη (Ιούλιος). Σήμερα συναντά για πρώτη φορά μαζί τον Χριστοδουλίδη και τον Έρχιουρμαν.
Ο αναλυτής διεθνών σχέσεων Τζέιμς Κερ-Λίντσεϊ δήλωσε στον Πολίτη ότι δεν είναι απολύτως βέβαιος για τον σκοπό της επίσκεψης του Γενικού Γραμματέα στο νησί. Πριν από δέκα χρόνια σημείωσε, αποτελούσε ιδιαίτερα υψηλή προτεραιότητα, όμως σήμερα υπάρχουν ακόμη πιο πιεστικά ζητήματα με παγκόσμιο αντίκτυπο. «Θα δούμε περισσότερη μετανάστευση και περισσότερες συγκρούσεις και αυτά θα βρίσκονται στην ατζέντα του επόμενου Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ», είπε.
Άραγε ο Γκουτέρες έρχεται με πραγματικές προθέσεις να ξεκινήσει μια νέα πρωτοβουλία, με πιθανότητες επιτυχίας ή έρχεται για να αποχαιρετήσει; Ή μήπως θέλει να απευθύνει και στους δύο ηγέτες ένα προσωπικό και ειλικρινές μήνυμα πριν αποχωρήσει από το αξίωμά του; Ο Κερ-Λίντσεϊ εκτίμησε ότι ίσως θελήσει να τους πει: «Ο κόσμος αλλάζει γύρω σας, υπάρχουν κάθε είδους προκλήσεις ασφάλειας και είναι προς το συμφέρον σας να λύσετε αυτό το ζήτημα τώρα. Δεν μπορώ να εγγυηθώ ότι ο διάδοχός μου θα είναι εξίσου προσηλωμένος στο Κυπριακό».
