Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, ολοκλήρωσε χθες την επίσκεψή του στην Κύπρο καλώντας τις πλευρές να προχωρήσουν σε «επαρκή προετοιμασία» προτού συγκαλέσει νέα συνάντηση 5+1.
Μετά την ωριαία τριμερή συνάντησή του με τους δύο ηγέτες στο παλιό αεροδρόμιο Λευκωσίας, δεν ορίστηκε ημερομηνία για νέα διευρυμένη συνάντηση, δεν εκδόθηκε κοινή δήλωση και δεν ανακοινώθηκαν Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης (ΜΟΕ).
Επιστρέφοντας ωστόσο στις αντίστοιχες πλευρές της διαιρεμένης πρωτεύουσας, οι δύο ηγέτες επέδειξαν μια σπάνια σύμπτωση απόψεων ως προς τα θετικά που προέκυψαν από την επίσκεψη του επικεφαλής του ΟΗΕ. Η Τουρκία εξέδωσε ανακοίνωση σημειώνοντας ότι δεν υπάρχει κοινό έδαφος για λύση, ενώ η Ελλάδα ανέφερε ότι ενθαρρύνει κάθε προσπάθεια που αποσκοπεί στην οικοδόμηση εμπιστοσύνης ως βασική προϋπόθεση για την επανέναρξη των συνομιλιών.
Όχι συναντήσεις χωρίς αποτέλεσμα
Μιλώντας στα μέσα ενημέρωσης μετά την τριμερή συνάντησή του με τον Πρόεδρο Νίκο Χριστοδουλίδη και τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Τουφάν Έρχιουρμαν, ο Γκουτέρες δήλωσε ότι αποφάσισε μεν να συγκαλέσει νέα συνάντηση 5+1, ξεκαθάρισε ωστόσο ότι αυτό θα γίνει μόνο «μετά από επαρκή προετοιμασία όσον αφορά την οικοδόμηση εμπιστοσύνης, τη μεθοδολογία και την ουσία, λαμβάνοντας υπόψη τις συγκλίσεις που έχουν ήδη επιτευχθεί».
Ανέφερε επίσης ότι οι δύο πλευρές στην Κύπρο και οι τρεις εγγυήτριες δυνάμεις έχουν συμφωνήσει να προχωρήσουν σε μια 5+1 «αλλά με κατάλληλη προετοιμασία», χωρίς όμως να διευκρινίσει κατά πόσο αυτό σημαίνει ότι όλες οι πλευρές συμφωνούν στον ορισμό και το εύρος των συγκλίσεων του παρελθόντος.
Όσον αφορά τις δικές του προθέσεις ήταν πάντως σαφέστατος, διαμηνύοντας πως δεν επιθυμεί να συνεχίσει με συναντήσεις που δεν παράγουν αποτελέσματα. «Δεν θέλω να έχω περισσότερες συναντήσεις 5+1 χωρίς αποτελέσματα. Θέλω μια επιτυχημένη συνάντηση 5+1 που να ανοίξει τον δρόμο για την επίτευξη λύσης».
Απέκλεισε επίσης συναντήσεις για το Κυπριακό στο πλαίσιο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ τον Σεπτέμβριο, λέγοντας ότι τα Ηνωμένα Έθνη θα επικεντρώσουν τις προσπάθειές τους στη συνεργασία με τις δύο πλευρές και τις εγγυήτριες δυνάμεις «ώστε να μπορέσουμε να κινηθούμε αποφασιστικά προς μια λύση».
Μια δεκαετία προσπαθειών
Ο Γκουτέρες υπογράμμισε ότι, από τότε που ανέλαβε το αξίωμα του Γενικού Γραμματέα, ενεργεί εντός των παραμέτρων των Ηνωμένων Εθνών για να βοηθήσει Ελληνοκυπρίους και Τουρκοκυπρίους να επιτύχουν μια συνολική και βιώσιμη λύση του Κυπριακού. Στη συνέχεια απαρίθμησε τις προσπάθειές του, ξεκινώντας από τη Διάσκεψη για την Κύπρο στη Γενεύη και το Κραν Μοντανά το 2017, την τριμερή στο Βερολίνο το 2019 και τις τρεις συναντήσεις 5+1 που πραγματοποιήθηκαν στη Γενεύη και τη Νέα Υόρκη από το 2021 έως το 2025.
«Αυτή είναι η στιγμή κατά την οποία πρέπει να καταβληθεί κάθε προσπάθεια για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης. Για τον σκοπό αυτόν, είναι ουσιώδες να εντατικοποιηθούν οι προσπάθειες για τον καθορισμό και την εφαρμογή μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης που μπορούν να κάνουν διαφορά στην καθημερινή ζωή όλων των Κυπρίων. Απευθύνω έκκληση στους δύο ηγέτες να εντείνουν αυτές τις προσπάθειες», δήλωσε ο Γκουτέρες.
Πρόσθεσε ότι και η διεθνής κοινότητα έχει σημαντικό ρόλο να διαδραματίσει στο Κυπριακό. «Ιδιαίτερα, υπολογίζω στη συνεχιζόμενη στήριξη των τριών εγγυητριών δυνάμεων –της Ελλάδας, της Τουρκίας και του Ηνωμένου Βασιλείου.»
Αναφερόμενος στις επαφές του με Κυπρίους κατά την παρουσία του στο νησί, ο Γενικός Γραμματέας είπε ότι το μήνυμά τους ήταν σαφές. «Θέλουν πρόοδο. Θέλουν να δουν τους ηγέτες τους να κάνουν συμβιβασμούς και να διανύουν το τελευταίο εκείνο μίλι προς τη διευθέτηση του Κυπριακού. Θέλουν ένα μέλλον στο οποίο αυτό το νησί δεν θα ορίζεται από τη διαίρεση αλλά από τη συνεργασία, τις ευκαιρίες και την ειρήνη», πρόσθεσε.
Περιφερειακή αστάθεια
Ο Γκουτέρες μετέφερε την πλήρη δέσμευση του ΟΗΕ «να στηρίξει τον λαό της Κύπρου σε αυτή την κρίσιμη στιγμή για το νησί και την ευρύτερη περιοχή». Ερωτηθείς για το πώς μια λύση θα μπορούσε να επηρεάσει την περιοχή, ο Γενικός Γραμματέας υπογράμμισε τις σημαντικές γεωπολιτικές εξελίξεις που βρίσκονται σε εξέλιξη, με συγκρούσεις που συνεχίζονται χωρίς τέλος και μάλιστα επεκτείνονται. Μια λύση του Κυπριακού «είναι απολύτως κρίσιμη, όχι μόνο για τη διαφύλαξη των συμφερόντων και της ειρήνης του κυπριακού λαού αλλά και ως παράγοντας σταθερότητας σε μια περιοχή που γίνεται επικίνδυνα ασταθής», είπε.
Χριστοδουλίδης: Υπήρξαν θετικά στοιχεία
Μετά την τριμερή συνάντηση, ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης χαρακτήρισε «θετικό» το γεγονός ότι συζητήθηκαν ζητήματα ουσίας και ότι «όλοι έχουν αποδεχθεί τη σύγκληση μιας διευρυμένης διάσκεψης», κάτι που προηγουμένως δεν ίσχυε. Απαρίθμησε ακόμη δύο -κατά την άποψή του- σημαντικά αποτελέσματα από την επίσκεψη του Γενικού Γραμματέα. Πρώτον, ότι ο Γκουτέρες είναι πλήρως προσηλωμένος στο πλαίσιο των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και, δεύτερον, ότι είναι επίσης προσηλωμένος στο διαπραγματευτικό κεκτημένο που διαμορφώθηκε μέχρι το Κραν Μοντανά.
Ερωτηθείς τι έχει αλλάξει στην ουσία, ο Χριστοδουλίδης απάντησε ότι η διαφορά είναι πως ορισμένα ζητήματα έχουν πλέον αποσαφηνιστεί, όπως η χρήση του διαπραγματευτικού κεκτημένου μέχρι και το Κραν Μοντανά, που προηγουμένως αποτελούσε σημείο διαφωνίας, και η προθυμία της Ευρωπαϊκής Ένωσης να διαδραματίσει ενισχυμένο ρόλο, τόσο σε ζητήματα ουσίας όσο και στις σχέσεις ΕΕ–Τουρκίας. Για το πρώτο σκέλος, η ΕΕ είναι έτοιμη να δημιουργήσει νομική ομάδα για τη στήριξη του ειδικού εκπροσώπου της ΕΕ, Ραφαέλε Φίτο, σε τομείς όπου υπάρχουν αποκλίσεις στις συνομιλίες, ανέφερε, με τον κ. Φίτο να έρχεται σήμερα στην Κύπρο και να έχει αύριο Παρασκευή τις πρώτες του ξεχωριστές συναντήσεις με τους δύο ηγέτες.
Ο Χριστοδουλίδης αναφέρθηκε και σε μια επιπρόσθετη αποσαφήνιση που επιτεύχθηκε σχετικά με τον επιδιωκόμενο στόχο της τρέχουσας προσπάθειας, σημειώνοντας ότι και αυτό αποτελούσε παλαιότερα αντικείμενο διαφωνίας. Το επίκεντρο πλέον θα είναι η προετοιμασία του εδάφους για μια συνάντηση 5+1, στην οποία θα συζητηθεί η επανέναρξη των συνομιλιών από το σημείο όπου διακόπηκαν στο Κραν Μοντανά. Ερωτηθείς εάν τον ανησυχεί η αναφορά στη μεθοδολογία, ο Πρόεδρος ανέφερε ότι είναι σημαντικό όλες οι πλευρές να έχουν κοινή αντίληψη για το σημείο εκκίνησης των διαπραγματεύσεων.
Για τα ΜΟΕ, ο Χριστοδουλίδης είπε ότι ενδεχόμενη πρόοδος θα ήταν θετική, όμως δεν αποτελεί προϋπόθεση για τη σύγκληση μιας διευρυμένης διάσκεψης.
Θετικά βλέπει και ο Έρχιουρμαν
Από την πλευρά του, ο Έρχιουρμαν δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι είναι «πιο αισιόδοξος» τώρα απ’ ό,τι πριν από την επίσκεψη του Γκουτέρες. Σημείωσε ότι προέκυψε ένας σαφής οδικός χάρτης που θα μπορούσε να οδηγήσει σε ανανέωση της διαδικασίας, ενώ η ιδέα συμμετοχής σε μια συνάντηση 5+1 «με άδεια χέρια» δεν αποτελεί πλέον επιλογή. Ο Τουρκοκύπριος ηγέτης τόνισε ωστόσο ότι τα ΜΟΕ θα πρέπει να εφαρμοστούν πριν από την έναρξη επίσημων συνομιλιών και χαιρέτισε την έμφαση που έδωσε ο Γκουτέρες τόσο στα ΜΟΕ όσο και στην υιοθέτηση νέας μεθοδολογίας πριν από τη σύγκληση νέας συνάντησης 5+1. Διευκρίνισε πάντως ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν θα μπορούσε να συμμετάσχει σε μια τέτοια συνάντηση.
Ο Έρχιουρμαν ανέφερε ότι έθεσε το ζήτημα ενεργειών που υπονομεύουν την εμπιστοσύνη, περιλαμβανομένης της πρόσφατης ανάκρισης από την Κυπριακή Αστυνομία Τουρκοκύπριου επιχειρηματία σε σχέση με έρευνα για ακίνητα. Προειδοποίησε ότι δεν είναι «αδύνατο» Ελληνοκύπριοι που διαμένουν ή χρησιμοποιούν τουρκοκυπριακές περιουσίες να αντιμετωπιστούν με παρόμοιο τρόπο στον βορρά. Τέτοιες εξελίξεις αποθαρρύνουν τον κόσμο από το να διέρχεται τις οδοφραγματικές γραμμές, πρόσθεσε.
Οι εγγυήτριες δυνάμεις
Το τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών χαιρέτισε τις προσπάθειες του Γενικού Γραμματέα, σημειώνοντας ωστόσο πως, παρότι «εξακολουθεί να μην υπάρχει κοινό έδαφος για διευθέτηση», απαιτείται εστίαση στη συνεργασία και στην οικοδόμηση εμπιστοσύνης. Αντίθετα, το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών χαιρέτισε την ανακοίνωση «για μια άτυπη διευρυμένη συνάντηση με στόχο την επανεκκίνηση των διαπραγματεύσεων, στη βάση του συμφωνημένου πλαισίου και υπό την αιγίδα του ΟΗΕ».
Πλέον μένει να διαφανεί τι ακριβώς συνιστά «κατάλληλη προετοιμασία», κατά πόσο οι πλευρές μπορούν να επιτύχουν αυτά τα ορόσημα ώστε να ξεκλειδώσουν μια 5+1 πριν αποχωρήσει ο Γκουτέρες και μέχρι πού είναι διατεθειμένες να προχωρήσουν από εκεί και πέρα.
