Οφειλές δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ προς το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων έχουν συσσωρευτεί από πρόστιμα για αδήλωτη εργασία, καθώς η ισχύουσα νομοθεσία προβλέπει πρόσθετη επιβάρυνση €50 για κάθε ημέρα καθυστέρησης στην εξόφλησή τους. Η επιβάρυνση συνεχίζεται όσο το πρόστιμο παραμένει ανεξόφλητο, με αποτέλεσμα παλιές οφειλές να διογκώνονται καθημερινά και, σε αρκετές περιπτώσεις, να καθίσταται εξαιρετικά δύσκολη η αποπληρωμή τους. Για τους εργοδότες το διοικητικό πρόστιμο ανέρχεται σε €1.000 για κάθε αδήλωτο εργαζόμενο, ενώ για τους αυτοτελώς εργαζομένους σε €200. Η προθεσμία για την εξόφληση των προστίμων είναι 30 ημέρες.
Ο πίνακας του Υπουργείου Εργασίας που δημοσιεύουμε, και αφορά την περίοδο από τις 02/06/2017, όταν τέθηκε σε ισχύ η πρόσθετη επιβάρυνση των €50 την ημέρα, έως τις 31/03/2026, είναι άκρως αποκαλυπτικός για το μέγεθος του προβλήματος.
Συνολικά 827 διοικητικά πρόστιμα, τα οποία επιβλήθηκαν σε 722 εργοδότες και 105 αυτοτελώς εργαζομένους και ανέρχονταν αρχικά σε €2,5 εκατ., έχουν εκτοξευθεί στα €65,6 εκατ. λόγω της πρόσθετης επιβάρυνσης. Η τεράστια διόγκωση των οφειλών καθιστά πλέον αδύνατη την εξόφλησή τους.
Αξιοσημείωτο το γεγονός ότι τα πρόστιμα που επιβλήθηκαν στους 105 αυτοτελώς εργαζομένους ανέρχονταν αρχικά μόλις στις €74.000, αλλά, λόγω της ημερήσιας επιβάρυνσης, έχουν ξεπεράσει τα €8 εκατ.
Να σημειωθεί, επίσης, ότι, στα εννέα χρόνια που βρίσκεται σε ισχύ η υφιστάμενη νομοθεσία με την πρόσθετη επιβάρυνση των €50 την ημέρα, οι Υπηρεσίες Κοινωνικών Ασφαλίσεων εισέπραξαν μόλις €6.198.680.
Μπαίνει οροφή
Το Υπουργείο Εργασίας επιχειρεί να αντιμετωπίσει το πρόβλημα με τροποποίηση της νομοθεσίας. Προς αυτή την κατεύθυνση, το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε νομοσχέδιο, το οποίο θα συζητηθεί την ερχόμενη Τρίτη ενώπιον της Επιτροπής Εργασίας της Βουλής. Το νομοσχέδιο προβλέπει την επιβολή ανώτατου ορίου στην αύξηση των διοικητικών προστίμων για αδήλωτη εργασία, ώστε η επιβάρυνση να μην συνεχίζεται επ' αόριστον. Συγκεκριμένα, προβλέπεται ότι η αύξηση του προστίμου λόγω καθυστέρησης στην εξόφλησή του από τους εργοδότες ή τα αυτοτελώς εργαζόμενα πρόσωπα δεν μπορεί να είναι μεγαλύτερη από το διπλάσιο ποσό του επιβληθέντος προστίμου. Δηλαδή, το συνολικό πρόστιμο δεν θα υπερβαίνει το ποσό του επιβληθέντος προστίμου και του διπλάσιου του ποσού αυτού. Μάλιστα, η προτεινόμενη ρύθμιση θα έχει αναδρομική ισχύ από το 2017, όταν τέθηκε σε εφαρμογή η υφιστάμενη νομοθεσία, με αποτέλεσμα το συνολικό οφειλόμενο ποσό των €65,6 εκατ. να μειωθεί στα €7,9 εκατ.
Δεν θα εξοφληθούν ποτέ
Με βάση τα ισχύοντα, εργοδότης ή αυτοτελώς εργαζόμενο πρόσωπο στο οποίο επιβάλλεται πρόστιμο για αδήλωτη εργασία και δεν το εξοφλεί έγκαιρα επιβαρύνεται με €50 για κάθε ημέρα καθυστέρησης. Έτσι, ένα πρόστιμο που αρχικά είχε συγκεκριμένο ύψος μετατρέπεται με την πάροδο του χρόνου σε μια συνεχώς αυξανόμενη οφειλή. Το πρόβλημα έχει λάβει τέτοιες διαστάσεις ώστε το ίδιο το Υπουργείο Εργασίας να αναγνωρίζει στην εισηγητική έκθεση του νομοσχεδίου ότι, από το 2017 και εντεύθεν που ισχύει το πέναλτι των €50 την ημέρα, έχουν δημιουργηθεί πολύ μεγάλες οφειλές στο Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων από εργοδότες και αυτοτελώς εργαζομένους που δεν εξόφλησαν εγκαίρως τα πρόστιμά τους.
Η βασική στρέβλωση του σημερινού συστήματος είναι ότι η οφειλή δεν «κλειδώνει» σε κάποιο σημείο. Αν το πρόστιμο δεν εξοφληθεί, η επιβάρυνση των €50 συνεχίζεται καθημερινά. Αυτό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο. Όσο καθυστερεί η εξόφληση τόσο μεγαλώνει η οφειλή και όσο μεγαλώνει η οφειλή τόσο δυσκολότερη καθίσταται η εξόφλησή της.
Μάλιστα, το υπουργείο επισημαίνει ότι το πρόβλημα δεν αφορά μόνο όσους αρνούνται να καταβάλουν τις οφειλές τους. Ακόμη και στην περίπτωση που ο οφειλέτης αναγνωρίζει την οφειλή και επιθυμεί να την εξοφλήσει, η κατάσταση περιπλέκεται, καθώς κάθε ημέρα δημιουργείται νέα επιβάρυνση €50. Παράλληλα, οι Υπηρεσίες Κοινωνικών Ασφαλίσεων αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην αποδοχή προτάσεων αποπληρωμής, αφού η ισχύουσα νομοθεσία δεν προβλέπει μηχανισμό που να «παγώνει» την καθημερινή επιβάρυνση.
Οι αγωγές στα δικαστήρια
Το σημερινό καθεστώς προκαλεί προβλήματα και στις δικαστικές διαδικασίες που έχουν κινήσει οι Υπηρεσίες Κοινωνικών Ασφαλίσεων για την είσπραξη των οφειλών. Ενώπιον των Επαρχιακών Δικαστηρίων έχουν καταχωριστεί αστικές αγωγές εναντίον φυσικών και νομικών προσώπων για τα οφειλόμενα ποσά. Οι αγωγές αφορούν τόσο το αρχικό πρόστιμο όσο και τις επιβαρύνσεις των €50 για κάθε ημέρα καθυστέρησης. Το πρόβλημα είναι ότι, μέχρι να ολοκληρωθεί η δικαστική διαδικασία, η οφειλή συνεχίζει να αυξάνεται καθημερινά. Το ποσό, συνεπώς, δεν παραμένει σταθερό αλλά μεταβάλλεται διαρκώς. Σύμφωνα με το Υπουργείο Εργασίας, μέχρι σήμερα δεν έχει τελεσιδικήσει οποιαδήποτε από τις συγκεκριμένες αγωγές και, ως εκ τούτου, παραμένει ανοικτό το ζήτημα κατά πόσον τα δικαστήρια θα επιδικάσουν και την επιβάρυνση των €50 για κάθε ημέρα καθυστέρησης.
Αναδρομικά από το 2017
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι η νέα ρύθμιση θα εφαρμοστεί αναδρομικά από τις 02/06/2017, όταν τέθηκε σε εφαρμογή η νομοθεσία που εισήγαγε το συγκεκριμένο καθεστώς διοικητικών προστίμων για αδήλωτη εργασία. Με αυτόν τον τρόπο, η κυβέρνηση επιχειρεί να βάλει ένα τέλος στη συσσώρευση όχι μόνο των νέων αλλά και των παλαιών οφειλών. Το υπουργείο αναφέρει χαρακτηριστικά ότι στόχος είναι να καλυφθούν όλες οι περιπτώσεις ανείσπρακτων οφειλών προς το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων.
Γιατί πρέπει να ψηφιστεί
Όπως επισημαίνει το Υπουργείο Εργασίας στην εισηγητική έκθεση του νομοσχεδίου, η τροποποίηση δεν αλλάζει τον σκοπό της νομοθεσίας για επιβολή προστίμων σε περιπτώσεις παραβάσεων αλλά θέτει ένα πιο λογικό και διαχειρίσιμο όριο στην αύξηση των οφειλών.
Σύμφωνα με το υπουργείο, ο περιορισμός της επιβάρυνσης λειτουργεί προς όφελος των εργοδοτών και των αυτοτελώς εργαζομένων, καθώς το ύψος της οφειλής θα παραμένει σε επίπεδα που κρίνονται επαρκή και όχι υπέρμετρα ή δυσανάλογα σε σχέση με την παράβαση. Με τον τρόπο αυτό, σημειώνει, οι οφειλέτες θα μπορούν ευκολότερα να εξοφλούν τα ποσά που οφείλουν στο Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων.
Παράλληλα, το υπουργείο υποστηρίζει ότι η ρύθμιση θα επιτρέψει την εφαρμογή ενιαίας πολιτικής από τις Υπηρεσίες Επιθεώρησης και τις Υπηρεσίες Κοινωνικών Ασφαλίσεων όσον αφορά την επιβολή διοικητικών προστίμων για παραβάσεις που σχετίζονται με εργασιακά ζητήματα.
Την Τρίτη στη Βουλή
Λόγω της σοβαρότητας του ζητήματος, το επίμαχο νομοσχέδιο τίθεται προς συζήτηση ενώπιον της αρμόδιας κοινοβουλευτικής Επιτροπής την ερχόμενη Τρίτη, με στόχο την ψήφισή του το συντομότερο.
Να σημειωθεί ότι η προτεινόμενη αλλαγή έχει άμεσο αντίκτυπο στα έσοδα του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Το υπουργείο αναγνωρίζει ότι η εφαρμογή της θα επηρεάσει τα δημόσια οικονομικά, γι' αυτό και ζητήθηκαν οι απόψεις του Υπουργείου Οικονομικών, το οποίο δεν έφερε ένσταση.
