Οι αναλυτές που μίλησαν στον «Π» προειδοποιούν ότι η Κύπρος πρέπει να είναι έτοιμη εάν οι ΗΠΑ θα προχωρήσουν σοβαρά στην περιοχή, προωθώντας συνεργασία μεταξύ των μακροχρόνιων αντιπάλων. Δεν πείθονται όλοι για το ενδεχόμενο αυξημένης εμπλοκής των ΗΠΑ στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά συμφωνούν ότι αν έρθει το επόμενο σχέδιο Τραμπ, η πολιτική ηγεσία μπορεί είτε να είναι προετοιμασμένη είτε να παρακολουθεί ως θεατής τις εξελίξεις.
Συγκεκριμένα σε συνέντευξή του την Κυριακή στην «Καθημερινή», όταν ρωτήθηκε για τη βελτίωση των σχέσεων στην Ανατολική Μεσόγειο, ο πρεσβευτής των ΗΠΑ στην Άγκυρα, Τομ Μπάρακ, μίλησε για μια «νέα δυναμική», που αφήνει το παρελθόν πίσω, «δημιουργώντας ένα νέο πλαίσιο», ξεκινώντας με την Ελλάδα και την Τουρκία και επικαλέστηκε μια συνομιλία που είχαν τόσο αυτός όσο και η νέα πρέσβειρα των ΗΠΑ στην Ελλάδα Κίμπερλι Γκιλφοΐλ με τον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, σχετικά με το εάν οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να είναι το «κονίαμα» που θα ενώνει «αυτά τα δύο τούβλα με έναν νέο τρόπο, βήμα-βήμα».
«Ήρθε η ώρα. Πρέπει να γίνει. Μια νέα περιφερειακή τάξη για τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε ο ένας τον άλλο πρέπει να δημιουργηθεί. Ελπίζουμε ότι η Αμερική μπορεί να είναι η γέφυρα για να γίνει αυτό. Αυτός είναι ο στόχος μας», δήλωσε ο Μπάρακ.
Όταν ρωτήθηκε αν ένα φόρουμ θα μπορούσε να λειτουργήσει ως αποτελεσματικός χάρτης πορείας για την περιοχή, συμφώνησε ότι πρέπει να ξεκινήσει με επικοινωνία, καθοδηγούμενη από την ευημερία αντί τον φόβο.
Αναφορικά με τη «φόρμουλα» των ΗΠΑ που θα συνδέει ενεργειακούς πόρους από την Κασπία Θάλασσα έως τη Μεσόγειο, ο Μπάρακ σημείωσε ότι τα εθνικά κράτη έχουν σταθεί εμπόδιο στην ευημερία και στην «ανάμειξη πολιτισμών» από το 1919. Υποστήριξε ότι ένα νέο «μοντέλο» ευημερίας θα μπορούσε να συνδέσει τους ενεργειακούς πόρους της Κασπίας με τη Μεσόγειο, όπου η Ελλάδα και η Τουρκία λειτουργούν ως πύλη. «Πώς να μην είναι ανοιχτοί; Πώς θα ξεφορτωθείς αυτή την πολιτική παρέμβαση; Την ξεφορτώνεσαι μέσω της ευημερίας», είπε.
Όσον αφορά τη σημασία της Κύπρου στην επίλυση των ζητημάτων της περιοχής, απάντησε: «Δεν μπορείς να έχεις ένα 'απόστημα' στο κέντρο ενός υγιούς σώματος. Κάθε μέρος αυτού του σώματος πρέπει να θεραπευτεί. Και η Κύπρος είναι κομβικό σημείο».
Άλλο ενδιαφέρον, άλλο στρατηγική
Κάποιοι θεωρούν ότι οι πιθανότητες για αυξημένη εμπλοκή των ΗΠΑ στην επίλυση των μακροχρόνιων και σύνθετων διαφορών στην περιοχή είναι μικρές.
Κυβερνητική πηγή ανέφερε στον «Π» ότι, ενώ ο Μπάρακ αποτελεί πολιτικό διορισμό, δεν είναι δηλαδή διπλωμάτης καριέρας, υπάρχει μεγάλη απόσταση μέχρι οι απόψεις του να θεσμοθετηθούν στην Ουάσινγκτον.
Στην πράξη, δεν υπάρχουν πολλά στοιχεία για διάλογο μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας που να δείχνουν ότι τα σημαντικά προβλήματα που εμποδίζουν τη συνεργασία και ανάπτυξη της περιοχής πρόκειται να επιλυθούν σύντομα.
Η προτεραιότητα των ΗΠΑ αυτή τη στιγμή είναι η Γάζα και η Ουκρανία και, στη συνέχεια, πιθανόν η Συρία, η οποία αντιμετωπίζει σοβαρά οικονομικά προβλήματα και ασταθή κατάσταση.
Ο διεθνολόγος James Ker-Lindsay δήλωσε ότι πολλοί επιθυμούν βελτίωση στις σχέσεις Ελλάδας-Τουρκίας και λύση στο Κυπριακό, αλλά αμφιβάλλει για το πώς η προσέγγιση των ΗΠΑ θα φέρει αποτελέσματα, σε αντίθεση με τις προηγούμενες αποτυχημένες προσπάθειες.
«Γνωρίζουμε τα προβλήματα. Υπάρχουν βαθιά ζητήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν. Πώς θα τα διαχειριστούν; Ποια είναι η ουσία;».
Ο James Ker-Lindsay τόνισε ότι οι ηγέτες της περιοχής πρέπει να γνωρίζουν τι σχεδιάζουν οι Αμερικανοί, δεδομένου των πρόσφατων προσπαθειών επίλυσης συγκρούσεων, και σημείωσε ότι το τελευταίο σχέδιο 28 σημείων για την Ουκρανία ήταν «επιθετικό με επανάληψη ρωσικών θέσεων». Το σχέδιο για τη Γάζα ήταν πιο ενδιαφέρον, αλλά χωρίς ουσία, και μετά την εκεχειρία οι συζητήσεις για την υλοποίησή του σταμάτησαν.
«Φαντάζομαι ότι Κύπρος, Ελλάδα και Τουρκία θα έχουν πολλή νευρικότητα εάν ο Τραμπ παρουσιάσει ένα σχέδιο 28 σημείων για την Ανατολική Μεσόγειο», είπε.
Σχετικά με την ιδέα δημιουργίας φόρουμ για συζήτηση σημαντικών θεμάτων όπως υφαλοκρηπίδα, χωρικά ύδατα, εναέριος χώρος και Κύπρος, ο αναλυτής σχολίασε: «Ο Τραμπ θέλει αποτελέσματα. Θέλει Νόμπελ. Δεν ενδιαφέρεται να δημιουργήσει μια συζήτηση χωρίς αποτέλεσμα. Αυτά τα ζητήματα είναι πολύ τεχνικά και νομικά. Τι έγγραφο θα μπει στο τραπέζι; Από πού θα έρθουν τα θετικά αποτελέσματα;»,
Η «μεγάλη στρατηγική» Τραμπ
Από την άλλη, ο αναλυτής ενέργειας Τσαρλς Έλληνας πιστεύει ότι ο Τραμπ καθοδηγεί μια «μεγάλη στρατηγική» για την περιοχή, υποδεικνύοντας τη μεγάλη παρουσία των ΗΠΑ στο πρόσφατο ενεργειακό συνέδριο P-TEC στην Αθήνα. «Η αμερικανική πολιτική στοχεύει στην αφαίρεση προβλημάτων που αποτελούν μεγάλη ενόχληση, όπως οι θαλάσσιες διαφορές και το Κυπριακό», είπε.
Ο κ. Έλληνας σημείωσε ότι δεν είναι τυχαίο που όλοι οι νέοι πρέσβεις των ΗΠΑ στην περιοχή (Ελλάδα, Τουρκία, Κύπρος, Ισραήλ) είναι πολιτικοί διορισμοί του Τραμπ. Η στρατηγική περιλαμβάνει δύο ενεργειακούς διαδρόμους:
Βορρά-Νότου από Ισραήλ έως Ουκρανία με επίκεντρο την Ελλάδα.
Ανατολής-Δύσης από Κασπία Θάλασσα έως Ιταλία με επίκεντρο την Τουρκία.
Το αμερικανικό ενδιαφέρον επικεντρώνεται σε δύο κύρια στοιχεία: τις μεγάλες ενεργειακές εταιρείες των ΗΠΑ στην περιοχή και τις εξαγωγές LNG στην Ελλάδα. Οι ΗΠΑ θέλουν να μειώσουν τον γεωπολιτικό κίνδυνο, μειώνοντας το κόστος και διευκολύνοντας την υλοποίηση.
«Αυτά τα προβλήματα είναι πολύ δύσκολα και απαιτούν παρέμβαση», ανέφερε ο κ. Έλληνας, σημειώνοντας ότι η Ευρώπη έχει μηδενική παρουσία στην περιοχή. «Μετά την Ουκρανία, ο Τραμπ θα στραφεί στην περιοχή μας».
Αν τα προβλήματα δεν λυθούν, οι χώρες της περιοχής αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο να επιβληθεί μια λύση εξωτερικά. «Αν ο Τραμπ θέλει να προωθήσει την αμερικανική ενεργειακή κυριαρχία και να μειώσει την ευρωπαϊκή ευπάθεια στην κινεζική επιρροή, θα αφαιρέσει τα εμπόδια. Δεν θα μας συμβουλευτεί, θα μας ενημερώσει», είπε.
Διπλωματία δεύτερου επιπέδου
Η αναλύτρια και επικεφαλής της Δεξαμενής Σκέψης «Πολιτεία», Άννα Κουκκίδη-Προκοπίου, δήλωσε στον «Π» ότι η Κύπρος δεν αποτελεί άμεσο σημείο κρίσης, αλλά είναι πιθανό «σημείο ανάφλεξης» στην ευρύτερη περιοχή.
Σημείωσε ότι διεξάγονται διαδικασίες επιπέδου track-two με εμπειρογνώμονες και τεχνοκράτες για συζήτηση σεναρίων, υπό την ανατολικομεσογειακή πρωτοβουλία, γεγονός που την οδηγεί να πιστεύει ότι «δεν θα αργήσει να υπάρξει κάτι απτό στο εγγύς μέλλον, σχετικό με όσα είπε ο κ. Μπάρακ».
Η κ. Προκοπίου τόνισε τη σημασία της κανονικοποίησης των σχέσεων Ελλάδας-Τουρκίας για τη δημιουργία ενός κόμβου συνδεσιμότητας, «ενός αγωγού ικανού να μεταφέρει ενεργειακούς πόρους σε όλο τον κόσμο», προστατεύοντας τα συμφέροντα των Chevron και ExxonMobil.
Σχετικά με το Κυπριακό, προέβλεψε μια «πολιτική συμφωνία» παρά λύση, που θα περιλαμβάνει ένα πακέτο παραμέτρων για πολλά σύνθετα ζητήματα. Οι Αμερικανοί ενδιαφέρονται περισσότερο για κατανόηση μεταξύ των μερών σε θαλάσσια και ενεργειακά θέματα παρά για πολιτική λύση.
Κάλεσε δε την κυπριακή ηγεσία να ξεκινήσει εναλλακτικά σχέδια, όπου θα τους ζητηθεί να «προσφέρουν» κάτι στην Τουρκία όταν έρθει η ώρα, για τη δημιουργία ενός σεναρίου win-win, «γιατί θα κληθούμε να παραχωρήσουμε κάτι».
