Με τον διορισμό του έμπειρου διπλωμάτη, Γιοχάνες Χαν, ως Ειδικού Απεσταλμένου της για την Κύπρο, η Ευρωπαϊκή Ένωση σηματοδοτεί μια ανανεωμένη προσπάθειά της να συμβάλει στο σπάσιμο του αδιεξόδου στο Κυπριακο. Στο πλαίσιο της αποστολής του ο Γιοχάνες Χαν βρέθηκε προ ημερών στην Κύπρο όπου είχε επαφές και στις δύο κοινότητες, ενώ για πρώτη φορά συναντήθηκε και με τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Τουφάν Έρχιουρμαν, αφού ο προκάτοχός του, Ερσίν Τατάρ, είχε αρνηθεί κατά την πρώτη κάθοδό του στην Κύπρο να συναντηθεί μαζί του.
Σε συνέντευξή του στον «Πολίτη», λίγο μετά την εδώ επίσκεψή του, ο Ειδικός Απεσταλμένος εξηγεί πώς οι Βρυξέλλες προτίθενται να συνεργαστούν στενά με τα Ηνωμένα Έθνη για να εμπλέξουν και τις δύο κοινότητες να οικοδομήσουν εμπιστοσύνη και να διατηρήσουν την προοπτική της επανένωσης σταθερά αγκυρωμένη στο ευρωπαϊκό πλαίσιο.
Ο Γιοχάνες Χαν ξεκαθαρίζει ότι η Κύπρος δεν είναι ένα περιφερειακό ζήτημα, αλλά κρίσιμο ζήτημα που αφορά τις αξίες της ΕΕ, την αποτελεσματική εφαρμογή των πολιτικών της και τη σταθερότητα και ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο. Δηλώνει έτοιμος να εμπλακεί με όλους τους βασικούς δρώντες, συμπεριλαμβανομένης της Τουρκίας, υπογραμμίζοντας ότι η βελτίωση των σχέσεων ΕΕ-Τουρκίας και η πρόοδος στο Κυπριακό μπορούν να αλληλοενισχυθούν. Χαιρετίζει τη δέσμευση του Τουρκοκύπριου ηγέτη Τουφάν Έρχιουρμαν για αναζήτηση λύσης εντός του πλαισίου του ΟΗΕ και τονίζει τη βούληση της ΕΕ να αξιοποιήσει πλήρως τα εργαλεία της, από μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης έως στοχευμένη χρηματοδοτική στήριξη.
Ο Ειδικός Απεσταλμένος της ΕΕ αναδεικνύει τη σημασία μιας βιώσιμης λύσης που θα καταστήσει μια επανενωμένη Κύπρο ένα λειτουργικό κράτος μέλος της ΕΕ, όπου και οι δύο κοινότητες θα μπορούν να ευημερούν. Παρότι η λύση πρέπει να ευθυγραμμίζεται με το πλαίσιο του ΟΗΕ και της ΕΕ, σημειώνει ότι υπάρχει σημαντικό περιθώριο ευελιξίας.
Η επανένωση, υποστηρίζει, είναι τόσο πολιτικά εφικτή όσο και οικονομικά μετασχηματιστική. Από το εμπόριο μέσω της Πράσινης Γραμμής και την εφαρμογή του ΠΟΠ χαλλουμιού/χελλιμιού έως τη συμμόρφωση με το ευρωπαϊκό δίκαιο, τα πράσινα έργα και τις πρόνοιες του μελλοντικού προϋπολογισμού της ΕΕ, η Ένωση ήδη προετοιμάζει το έδαφος. Ο κ.Χαν καλεί τους ηγέτες να δουν τον συμβιβασμό ως επένδυση – και όχι ως παραχώρηση – προς όφελος όλων των Κυπρίων. Το μήνυμά του είναι ξεκάθαρο: ήρθε η ώρα να δοθεί λύση.
Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της συνέντευξης στον «Π» του Ειδικού Απεσταλμένου της ΕΕ στην Κύπρο
Πώς μπορεί η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) να συμβάλει στο να φέρει τις πλευρές στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων;
Η κατάσταση στην Κύπρο αποτελεί ένα πολύ σημαντικό ζήτημα για την Ευρωπαϊκή Ένωση στο σύνολό της, τόσο για την αποτελεσματική εφαρμογή των πολιτικών της και την προώθηση των αξιών της, όσο και για τη σταθερότητα και την ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ολόκληρο το νησί αποτελεί και θα συνεχίσει να αποτελεί, μετά από μια διευθέτηση, μέρος της ΕΕ. Ο διορισμός Ειδικού Απεσταλμένου αντικατοπτρίζει τη βούληση της ΕΕ να ενισχύσει την πολιτική της εμπλοκή και τη στήριξή της σε μια συνολική διευθέτηση.
Διορίστηκα Ειδικός Απεσταλμένος με σκοπό να συμβάλω στη διαδικασία διευθέτησης εντός του πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών και σε στενή συνεργασία με την Προσωπική Απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών για την Κύπρο, κ. Μαρία Άνχελα Ολγκίν Κουεγιάρ.
Η αποστολή μου είναι να συνεργαστώ με την ελληνοκυπριακή και την τουρκοκυπριακή κοινότητα για την εξεύρεση συγκλίσεων. Αναμένω από όλα τα μέρη να επιδείξουν εποικοδομητική στάση και δέσμευση για την επίτευξη μιας βιώσιμης διευθέτησης. Γνωρίζω ότι η υπέρβαση των διαφορών και της έλλειψης εμπιστοσύνης αποτελεί πρόκληση. Ωστόσο, πρέπει να επικεντρωθούμε στο μέλλον. Ήρθε η ώρα να υπάρξουν αποτελέσματα!
Ποια είναι η συνεννόησή σας με την Προσωπική Απεσταλμένη του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) όσον αφορά τις πρακτικές πτυχές της συνεργασίας σας;
Η εντολή μου είναι σαφής: να συμβάλω και να διευκολύνω τη διαδικασία επίλυσης στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών. Ως εκ τούτου, κάθε εμπλοκή μας πραγματοποιείται σε στενή συνεργασία με την Προσωπική Απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για την Κύπρο. Με τον ΟΗΕ μοιραζόμαστε τον στόχο της οικοδόμησης εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο κοινοτήτων και της εξεύρεσης μιας βιώσιμης λύσης για την Κύπρο.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαθέτει μακρά εμπειρία στο νησί, και υλοποιεί εδώ και χρόνια δράσεις οικοδόμησης της ειρήνης και δικοινοτικά έργα. Η συμβολή της ΕΕ είναι επίσης σημαντική για τη δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών για μια λειτουργική λύση, σύμφωνα με το ενωσιακό πλαίσιο.
Ποια θα είναι η προσέγγισή σας όσον αφορά τη συνεργασία με την Τουρκία; Θα αξιοποιήσετε τις σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας για να ενθαρρύνετε την ευθυγράμμιση της Άγκυρας με μια ομοσπονδιακή λύση;
Η εντολή που έχω λάβει είναι να συνεργαστώ εποικοδομητικά με όλα τα μέρη. Είμαι έτοιμος να συνομιλήσω με την Τουρκία και λυπάμαι που μέχρι στιγμής δεν κατέστη δυνατό να πραγματοποιηθούν τέτοιες επαφές. Εξακολουθώ, ωστόσο, να παραμένω έτοιμος για διάλογο.
Η Τουρκία είναι ένας σημαντικός παράγοντας στη Μεσόγειο και εταίρος της ΕΕ. Η βελτίωση των σχέσεων ΕΕ-Τουρκίας μπορεί να ωφελήσει τη συζήτηση για την επίτευξη διευθέτησης του κυπριακού ζητήματος και αντιστρόφως.
Ποια θα είναι η προσέγγισή σας έναντι των Τουρκοκυπρίων; Πώς θα αντιμετωπίσετε την άποψη της τουρκικής πλευράς ότι, με την Κυπριακή Δημοκρατία ως κράτος μέλος, η ΕΕ δεν μπορεί να διαδραματίσει τον ρόλο του έντιμου διαμεσολαβητή;
Προσβλέπω στη θετική συμβολή του νέου Τουρκοκύπριου ηγέτη στην εν εξελίξει διαδικασία που δρομολόγησε ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ. Χαιρετίζω τη δέσμευση του κ. Τουφάν Έρχιουρμαν να επιδιώξει διευθέτηση εντός του πλαισίου του ΟΗΕ και χάρηκα που τον συνάντησα κατά τη διάρκεια της αποστολής μου. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι έτοιμη να στηρίξει τη διαδικασία με όλα τα εργαλεία που διαθέτει, μεταξύ άλλων και με την προώθηση και τη χρηματοδότηση μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει σαφές συμφέρον να δει μια επανενωμένη Κύπρο ως ένα βιώσιμο κράτος μέλος, όπου και οι δύο κοινότητες θα μπορούν να ευημερούν. Η ΕΕ έχει αποδείξει, και σε προηγούμενες διαπραγματεύσεις, ότι μπορεί να συμβάλει θετικά στη συζήτηση για τη διευθέτηση του κυπριακού ζητήματος προς όφελος και των δύο κοινοτήτων. Στόχος μου είναι να πράξω το ίδιο.
Κατά τις τρεις θητείες μου ως Επίτροπος έχω αποδείξει επανειλημμένως την αμεροληψία μου και τη δέσμευσή μου στην εξεύρεση πρακτικών λύσεων με όλες τις πλευρές.
Ποια μπορεί να είναι η συμβολή της ΕΕ στο περιεχόμενο μιας διευθέτησης που θα βοηθήσει τα μέρη να έρθουν πιο κοντά στην επίτευξη συμφωνίας;
Είναι δύσκολο να διατυπωθούν συγκεκριμένες προτάσεις σε αυτό το στάδιο, καθώς οι επίσημες διαπραγματεύσεις δεν έχουν ακόμη ξεκινήσει. Γνωρίζουμε βεβαίως ότι η διευθέτηση θα πρέπει να επιτευχθεί εντός του συμφωνημένου πλαισίου του ΟΗΕ, στη βάση μιας δικοινοτικής, διζωνικής ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα, σύμφωνα με όλα τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και σε ευθυγράμμιση με τις αρχές πάνω στις οποίες θεμελιώνεται η ΕΕ και με το κοινοτικό κεκτημένο – πλαίσιο που αφήνει σημαντικά περιθώρια ευελιξίας.
Προς το παρόν, εστιάζουμε στη στήριξη της άτυπης διαδικασίας υπό την αιγίδα του ΟΗΕ και στην υλοποίηση των δικών μας μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης (ΜΟΕ).
Σε αυτά περιλαμβάνεται, για παράδειγμα, η πλήρης εφαρμογή του παγκύπριου καθεστώτος Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ) για το χαλλούμι/hellim, για το οποίο αναμένεται σύντομα η επίλυση ορισμένων εκκρεμούντων διοικητικών ζητημάτων. Η ΕΕ διευκολύνει επίσης το εμπόριο μέσω της Πράσινης Γραμμής και, τον Οκτώβριο του 2023, εγκαινίασε Υπηρεσία Μίας Στάσης (One-Stop-Shop) για τη στήριξη του εμπορίου μέσω της Πράσινης Γραμμής και των επιχειρήσεων και από τις δύο κοινότητες, παρέχοντας τεχνογνωσία και πρακτική βοήθεια. Σε εξέλιξη βρίσκονται επίσης συζητήσεις σχετικά με την ανάπτυξη δικοινοτικού φωτοβολταϊκού πάρκου στη νεκρή ζώνη, μια πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που θα συγχρηματοδοτήσει η ΕΕ. Η ΕΕ είναι επίσης πρόθυμη να διερευνήσει τη χρηματοδότηση των δυνητικών ΜΟΕ που έχουν προσδιορίσει οι δύο ηγέτες με τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ, εφόσον συμφωνήσουν να τα εφαρμόσουν.
Είναι μη διαπραγματεύσιμη η πλήρης εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου;
Τα κράτη μέλη έχουν σαφές καθήκον να εφαρμόζουν πλήρως το κεκτημένο της ΕΕ. Όπως ορίζεται στη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, μέσω της αρχής της «καλόπιστης συνεργασίας», τα κράτη μέλη πρέπει να θεσπίζουν όλα τα αναγκαία εθνικά μέτρα για την εφαρμογή των νομικά δεσμευτικών πράξεων της Ένωσης.
Θα συνεργαστείτε με την τουρκοκυπριακή κοινότητα για την προετοιμασία της εναρμόνισης με την ΕΕ πριν από τη διευθέτηση;
Οι εργασίες στον τομέα αυτό βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη. Ένας από τους στόχους του προγράμματος βοήθειας της ΕΕ για την τουρκοκυπριακή κοινότητα είναι να συμβάλει στην ευθυγράμμιση των νομικών κειμένων με το κεκτημένο της ΕΕ ενόψει της συνολικής διευθέτησης του κυπριακού προβλήματος. Για τον σκοπό αυτό, η ΕΕ κινητοποιεί νομικούς εμπειρογνώμονες που παρέχουν στήριξη στην τουρκοκυπριακή κοινότητα, διασφαλίζοντας ότι τα νομοθετικά κείμενα που συντάσσονται είναι συμβατά με το δίκαιο της ΕΕ. Επιπλέον, τα έργα του Προγράμματος Στήριξης συχνά στηρίζουν ευρύτερες προτεραιότητες της ΕΕ, όπως η πράσινη μετάβαση και η περιβαλλοντική βιωσιμότητα. Θα πρέπει να γίνουν περισσότερα όσο θα πλησιάζουμε σε μια επανένωση.
Ποια οικονομικά κίνητρα προσφέρει η ΕΕ για την εξεύρεση λύσης — τόσο όσον αφορά την τρέχουσα στήριξη (π.χ. ΜΟΕ) όσο και σε περίπτωση τελικής διευθέτησης;
Το βασικό εργαλείο της ΕΕ για τη διευκόλυνση της επανένωσης της Κύπρου είναι το πρόγραμμα στήριξης για την τουρκοκυπριακή κοινότητα, το οποίο επί του παρόντος ανέρχεται κατά μέσο όρο σε 34,4 εκατ. ευρώ ετησίως. Τα μέτρα αποσκοπούν, τόσο στη δημιουργία των προϋποθέσεων για την επανένωση, όσο και στην όσο το δυνατόν μεγαλύτερη προετοιμασία των Τουρκοκυπρίων για τη στιγμή της επανένωσης — μειώνοντας τις οικονομικές ανισότητες μεταξύ των δύο κοινοτήτων, παρέχοντας στην τουρκοκυπριακή κοινότητα περιβαλλοντικές υποδομές και ευθυγραμμίζοντας τα προϊόντα τους με τα πρότυπα της ΕΕ, για να αναφέρω λίγους μόνο τομείς δράσης. Τα έργα αυτά περιλαμβάνουν σημαντική στήριξη σε μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, τα οποία συχνά εξυπηρετούν πολλαπλούς στόχους, όπως το εμπόριο μέσω της Πράσινης Γραμμής, το οποίο αποτελεί επίσης οικονομική ευκαιρία για όλους τους Κυπρίους.
Η επανένωση θα επιφέρει μεγάλα οικονομικά οφέλη για ολόκληρο το νησί, μεταξύ άλλων και σε επίπεδο επενδύσεων. Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034 περιλαμβάνει διάταξη που ορίζει ότι, σε περίπτωση επανένωσης της Κύπρου, ο προϋπολογισμός της ΕΕ θα πρέπει να αναθεωρηθεί ώστε να αντικατοπτρίζει τη διευθέτηση και τις πρόσθετες οικονομικές ανάγκες που θα προκύψουν από την επανένωση.
PROTH LEXH}Ποιο μήνυμα θα θέλατε να στείλετε στους σχετικούς εμπλεκόμενους παράγοντες;
Βρισκόμαστε σε μια ελπιδοφόρα συγκυρία. Οι ηγέτες και των δύο κοινοτήτων έχουν δηλώσει τη δέσμευσή τους για επανέναρξη των διαπραγματεύσεων στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών. Και οι δύο θα πρέπει να αντιληφθούν ότι η μεταξύ τους προσέγγιση είναι επένδυση και όχι παραχώρηση. Η εστίαση στην αναζήτηση συμβιβαστικών λύσεων και στην υπέρβαση των αποκλίσεων είναι ο τρόπος για να επιτευχθεί πρόοδος όσον αφορά την εξεύρεση λύσης προς όφελος όλων των Κυπρίων. Το μήνυμά μου είναι να αξιοποιήσουμε τη συγκυρία στην οποία βρισκόμαστε σήμερα για την επίτευξη λύσης. Είναι μια πολύ καλή στιγμή για αυτό, και τόσο εγώ όσο και η ΕΕ θα παρέχουμε όλη την απαραίτητη στήριξη. Ήρθε η ώρα να υπάρξουν αποτελέσματα!
