Το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου (ΤΕΠΑΚ) αναλαμβάνει τον συντονισμό του ευρωπαϊκού έργου HEROES – Multi-Hazard Risk Mitigation for Resilient Historic Centres, το οποίο υλοποιείται στο πλαίσιο του Horizon Europe – Twinning. Το έργο έχει διάρκεια 36 μηνών και συνολικό προϋπολογισμό περίπου €1,5 εκατ. και συντονίζεται από την Ερευνητική Μονάδα Ψηφιακής Πολιτιστικής Κληρονομιάς ΜΝΗΜΟΣΥΝΗ, με συντονιστή τον Δρ Άθω Αγαπίου. Στην ομάδα έργου του ΤΕΠΑΚ συμμετέχουν επίσης το Εργαστήριο Φωτογραμμετρίας και Μηχανικής Όρασης, με επιστημονικό υπεύθυνο τον Καθ. Δημήτριο Σκαρλάτο, το Εργαστήριο Έρευνας Γεωχωρικών Αναλύσεων, με επιστημονικό υπεύθυνο τον Καθ. Φαίδωνα Κυριακίδη, το Εργαστήριο Χαρτογραφίας και Γεωοπτικοποίησης, με επιστημονικό υπεύθυνο τον Δρ Απόστολο Παπακωνσταντίνου και το Εργαστήριο Μεγάλων Κατασκευών και Σκυροδέματος, με επιστημονικό υπεύθυνο τον Δρ Νικόλα Κυριακίδη.
Το HEROES ανταποκρίνεται σε μία ολοένα και πιο επιτακτική πρόκληση: τα ιστορικά κέντρα και το δομημένο πολιτιστικό απόθεμα της Ευρώπης εκτίθενται ταυτόχρονα σε πολλαπλούς κινδύνους, οι οποίοι εντείνονται ή μεταβάλλονται λόγω της κλιματικής αλλαγής. Ακραίες θερμοκρασίες, έντονες βροχοπτώσεις και πλημμυρικά φαινόμενα, ξηρασία, πυρκαγιές, ισχυροί άνεμοι, σεισμικότητα, παράκτιες πιέσεις, καθώς και ανθρωπογενείς παράγοντες όπως η αστική ανάπτυξη και οι αυξημένες τουριστικές πιέσεις, μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την κατάσταση διατήρησης ιστορικών κτηρίων και συνόλων.
Παρόλο που σήμερα διατίθεται μεγάλος όγκος γεωχωρικών, περιβαλλοντικών και ψηφιακών δεδομένων, εξακολουθεί να υπάρχει ένα σημαντικό κενό μεταξύ της παρακολούθησης ενός κινδύνου και της λήψης μιας τεκμηριωμένης απόφασης. Το HEROES φιλοδοξεί να γεφυρώσει ακριβώς αυτό το κενό, μετατρέποντας επιστημονικά δεδομένα και ψηφιακή τεκμηρίωση σε πρακτική πληροφορία που μπορεί να αξιοποιηθεί από αρμόδιες αρχές, δήμους, επαγγελματίες και φορείς διαχείρισης της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Ανάπτυξη ψηφιακού διδύμου για την υποστήριξη αποφάσεων
Στον πυρήνα του έργου βρίσκεται η ανάπτυξη μιας Multi-Hazard Risk Mitigation Decision Support Platform, βασισμένης στη λογική του ψηφιακού διδύμου (digital twin). Η πλατφόρμα θα συνδυάζει δεδομένα Παρατήρησης της Γης από δορυφόρους, μη επανδρωμένα αεροσκάφη (UAV/drones), φωτογραμμετρία, τρισδιάστατη τεκμηρίωση, GIS και περιβαλλοντική μοντελοποίηση με πληροφορίες σχετικά με την τρωτότητα, τα υλικά και την κατάσταση διατήρησης του ιστορικού δομημένου περιβάλλοντος.
Στόχος είναι να δημιουργηθεί μια τεκμηριωμένη διαδικασία από την παρατήρηση και την ανάλυση έως την αξιολόγηση του κινδύνου, την ιεράρχηση αναγκών και την επιλογή κατάλληλων μέτρων μετριασμού. Μία από τις βασικές καινοτομίες του HEROES είναι ότι το ψηφιακό δίδυμο δεν αντιμετωπίζεται ως μία στατική τρισδιάστατη αναπαράσταση ενός μνημείου ή μιας πόλης. Αντίθετα, σχεδιάζεται ως ένα δυναμικό σύστημα υποστήριξης αποφάσεων, το οποίο θα ενσωματώνει εποχικές ενημερώσεις αλλά και δεδομένα που συλλέγονται μετά από ακραία ή έκτακτα γεγονότα.
Η Κύπρος στο επίκεντρο της εφαρμογής
Ιδιαίτερη θέση στο έργο έχει η Κύπρος και το ιστορικό κέντρο της Πάφου, όπου θα πραγματοποιηθούν δραστηριότητες επίδειξης και εφαρμογής. Η περιοχή μελέτης θα περιλαμβάνει ιστορικά και παραδοσιακά κτήρια, καθώς και στοιχεία παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς, όπως οι Τάφοι των Βασιλέων, οι οποίοι έχουν ήδη αποτελέσει πεδίο πιλοτικών εφαρμογών στο προηγούμενο έργο ENGINEER.
Παράλληλα, θα αξιοποιηθούν συγκριτικές περιπτώσεις από άλλα ευρωπαϊκά ιστορικά κέντρα και περιοχές, μεταξύ άλλων στη Βόρεια Ιταλία, την Orihuela στην Ισπανία και την περιοχή Coimbra–Leiria στην Πορτογαλία. Με τον τρόπο αυτό, οι προτεινόμενες μέθοδοι θα εξεταστούν σε διαφορετικές συνθήκες και θα αξιολογηθεί η δυνατότητα μεταφοράς τους σε άλλα ευρωπαϊκά περιβάλλοντα.
Μια ισχυρή ευρωπαϊκή κοινοπραξία
Το HEROES συντονίζεται από το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου, με τη συμμετοχή τριών κορυφαίων ευρωπαϊκών πανεπιστημίων και μιας κυπριακής επιχείρησης: του Politecnico di Milano (POLIMI) από την Ιταλία, του University College London (UCL) από το Ηνωμένο Βασίλειο, του University of Aveiro (UAVEIRO) από την Πορτογαλία και της RTD TALOS από την Κύπρο.
Οι εταίροι προσφέρουν συμπληρωματική τεχνογνωσία. Το POLIMI συνεισφέρει προηγμένη γνώση σε τρισδιάστατη τεκμηρίωση, HBIM, διαλειτουργικότητα και ψηφιακές ροές εργασίας για την αρχιτεκτονική κληρονομιά. Το UCL φέρνει διεθνώς αναγνωρισμένη εμπειρία στη μηχανική ανθεκτικότητας, την ανάλυση πολλαπλών κινδύνων και την υποστήριξη αποφάσεων υπό συνθήκες αβεβαιότητας. Το University of Aveiro συνεισφέρει τεχνογνωσία στην επιστήμη συντήρησης, τη συμπεριφορά των υλικών, τους μηχανισμούς φθοράς και την αξιολόγηση τρωτότητας. Η RTD TALOS θα υποστηρίξει την επικοινωνία με τους ενδιαφερόμενους φορείς, την αξιοποίηση των αποτελεσμάτων και τη μετατροπή των ερευνητικών αποτελεσμάτων σε μορφές που μπορούν να υποστηρίξουν πραγματικές εφαρμογές μετά την ολοκλήρωση του έργου.
Το έργο HEROES
Ως έργο Twinning, το HEROES δεν περιορίζεται αποκλειστικά στην ανάπτυξη τεχνολογικών εργαλείων. Ένας από τους σημαντικότερους στόχους του είναι η ενίσχυση της ερευνητικής αριστείας και καινοτομίας.
Για τον σκοπό αυτό προβλέπεται ένα εκτεταμένο πρόγραμμα μεταφοράς γνώσης που περιλαμβάνει πέντε θεματικά εργαστήρια και τρία θερινά σχολεία, καθώς και webinars, εικονικές εκπαιδεύσεις, επισκέψεις εμπειρογνωμόνων και αποσπάσεις ερευνητών του ΤΕΠΑΚ στα συνεργαζόμενα πανεπιστήμια. Οι δράσεις θα καλύψουν θεματικές όπως η ανάλυση πολλαπλών κινδύνων, η διαλειτουργικότητα HBIM–GIS, η παρακολούθηση και αξιολόγηση της κατάστασης ιστορικών κατασκευών, η σύνδεση περιβαλλοντικής έκθεσης με μηχανισμούς φθοράς και η ανάπτυξη λειτουργικών ψηφιακών διδύμων και εργαλείων λήψης αποφάσεων.
Οι μετακινήσεις και οι ανταλλαγές προσωπικού θα επιτρέψουν στους ερευνητές του ΤΕΠΑΚ να εργαστούν απευθείας με τις ομάδες των POLIMI, UCL και UAVEIRO πάνω σε πρακτικές εφαρμογές και μεθοδολογίες. Η φιλοσοφία του έργου είναι ότι η γνώση δεν πρέπει να παραμένει σε μεμονωμένα σεμινάρια, αλλά να μετατρέπεται σε μόνιμες διαδικασίες, πρωτόκολλα, εργαλεία και δεξιότητες που θα παραμείνουν στο ΤΕΠΑΚ μετά τη λήξη του έργου.
Παράλληλα, ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στην ενίσχυση της διαχείρισης έρευνας, στην ποιότητα και αναπαραγωγιμότητα των αποτελεσμάτων, στην Ανοικτή Επιστήμη, στη διαχείριση ερευνητικών δεδομένων, στη διάχυση και αξιοποίηση αποτελεσμάτων και στην προετοιμασία νέων ανταγωνιστικών ευρωπαϊκών προτάσεων.
