Των Χαρίδημου Τσούκα* και Κωνσταντίνου Χριστοφίδη**
«Πρέπει να επαινείται όποιος οργίζεται για τα πράγματα που πρέπει, με αυτούς που πρέπει, όπως πρέπει, όταν πρέπει και για όσο πρέπει»
Αριστοτέλης, Ηθικά Νικομάχεια (1125b-1126a)
Ο κ. Γιάννης Αφροδίσης, διευθυντής του Γραφείου της Προέδρου της Βουλής των Αντιπροσώπων, μας εγκαλεί για εγκατάλειψη του ορθολογισμού και υιοθέτηση ψευδών ειδήσεων και ακραίων, λαϊκίστικων απόψεων. Με δικά του λόγια: «Άνθρωποι που τα τελευταία χρόνια υποστήριζαν στη δημόσια σφαίρα την ανάγκη για ορθολογιστική ανάλυση και διαμόρφωση πολιτικών στη βάση της τεκμηρίωσης και της αλήθειας, υιοθέτησαν ξαφνικά τις πιο ακραίες μορφές διάδοσης ψευδών και κατασκευασμένων ειδήσεων, που περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων συκοφαντίες του χειρίστου είδους» (politis.com.cy, 20/4/26).
Περιέργως, δεν αναφέρει ποιοι είναι αυτοί οι «άνθρωποι», αλλά «φωτογραφίζει» τους υπογράφοντες. Αδυνατούμε να κατανοήσουμε την έλλειψη ονομαστικής αναφοράς. Στοιχείο του ορθολογικού διαλόγου είναι η επωνυμία. Όταν διαφωνείς με κάποιον, δηλώνεις την ταυτότητά του (προκειμένου να μην διερωτώνται οι αναγνώστες σου, οι οποίοι δεν είναι απαραίτητο να αναγνωρίζουν τα πρόσωπα της «φωτογραφίας») και εξηγείς τη διαφωνία σου. Εν πάση περιπτώσει, αυτό είναι ήσσονος σημασίας. Πάμε στην ουσία.
Τι κάνει τον κ. Αφροδίση να πιστεύει στην ορθότητα του ισχυρισμού του; Επικρίνει τον Κωνσταντίνο Χριστοφίδη με το εξής επιχείρημα: «Σήμερα, ο τέως πρύτανης, υιοθετώντας τη φρενίτιδα του λαϊκισμού και το παραλήρημα της ανθρωποφαγίας, συντάσσεται με πολιτικούς παλιάτσους και υπερθεματίζει μεθόδους εκπαραθύρωσης πολιτικών στελεχών του κόμματός του (περίπτωση Παπαδάκη), και μαζί, κάθε ίχνους ορθολογιστικής και ψύχραιμης εξέτασης των γεγονότων».
Μάλιστα. Ποιοι είναι αυτοί οι «πολιτικοί παλιάτσοι»; Δεν τους κατονομάζει. Υπονοεί, όμως, τον Οδυσσέα Μιχαηλίδη. Ξανά το ίδιο ερώτημα: Γιατί είναι «πολιτικός παλιάτσος» ο κ. Μιχαηλίδης; Αναζητήσαμε περαιτέρω επιχειρηματολογία στο άρθρο του κ. Αφροδίση και δεν βρήκαμε τίποτε. Τι είδους ορθολογισμός είναι αυτός που εκτοξεύει χαρακτηρισμούς χωρίς να τους υποστηρίζει επιχειρηματολογικά;
Συνεχίζουμε. Γιατί συνιστά «ανθρωποφαγία» η ανάκληση της υποψηφιότητας του κ. Παπαδάκη από το ψηφοδέλτιο του Άλματος; Δεν το εξηγεί ο κ. Αφροδίσης. Αν ήταν, όντως, ορθολογικός θα έπαιρνε την εκτενή ανακοίνωση του Άλματος για την αποπομπή Παπαδάκη και θα τα έθετε υπό κριτική διερεύνηση. (https://www.politis.com.cy/politis-news/politiki/996866/to-alma-apofasise-na-thesei-ektos-psifodeltioy-ton-dimitri-papadaki-logho-kataghgheliwn-droysiwti) και το συναφές επεξηγηματικό άρθρο του κ. Τσούκα https://www.alphanews.live/alpha-tis-kyriakis/apopseis-alpha-tis-kyriakis/thymatopoiithike-o-d-papadakis-apo-to-alma/)
Δεν το έπραξε. Ποιος είναι μη ορθολογικός; Από πότε η διανοητική νωθρότητα (να μη μπαίνεις στον κόπο να δικαιολογείς τα επιχειρήματά σου και/η να αντιπαραθέτεις συγκροτημένα επιχειρήματα σε αυτά του επικρινόμενου) συνιστά ορθολογισμό;
Πάμε τώρα στην κριτική του κ. Αφροδίση για τον Χαρίδημο Τσούκα. Τον επικρίνει ως εξής: «Ένα άλλο, ίσως πιο κραυγαλέο παράδειγμα άτακτης υποχώρησης και πλήρους παράδοσης του ορθολογισμού, προσφέρει η περίπτωση ενός άλλου, διακεκριμένου ακαδημαϊκού, ηγετικού στελέχους του κόμματος ΑΛΜΑ. Για δεκαετίες μελετά και διδάσκει, μεταξύ άλλων, την ορθολογιστική σκέψη ενώ το 2015, ως υποψήφιος βουλευτής Ευρυτανίας με το κόμμα Ποτάμι, διακήρυττε πως «ο λαϊκισμός δεν είναι φιλολαϊκή πολιτική». Έγραφε ακόμα σε προεκλογικά του συνθήματα: «Να αλλάξουμε τη χώρα χωρίς να τη γκρεμίσουμε». Τώρα, προσχωρεί με προθυμία σε ό,τι πιο λαϊκίστικο εμφανίστηκε στην κυπριακή πολιτική σκηνή και υποστηρίζει ενεργά την κατεδάφιση κάθε έννοιας θεσμικής λειτουργίας και μαζί κάθε λογικής […]».
Γιατί το Άλμα είναι «ό,τι πιο λαϊκίστικο» έχει εμφανιστεί στην Κύπρο; Αυτό φρονεί ο κ. Αφροδίσης, και είναι δικαίωμά του να το πιστεύει. Γιατί, όμως, ζητά από τους αναγνώστες του «Πολίτη» να αποδεχθούν την πεποίθησή του; Που είναι τα επιχειρήματά του; Ο κ. Αφροδίσης θεωρεί αυτονόητο τον χαρακτηρισμό που εκτοξεύει. Τον πληροφορούμε ότι δεν είναι. Έχει να αντιλέξει κάτι σοβαρό; Αν ναι, δεν το είδαμε στο άρθρο του.
Διαμετρικώς αντίθετα με τον κ. Αφροδίση, υποστηρίζουμε το Άλμα ακριβώς γιατί δεν είναι λαϊκίστικο και, επιπλέον, γιατί ο ριζοσπαστισμός του φέρνει άνεμο αλλαγής και νέες ιδέες στην κυπριακή πολιτική ζωή. Η «αναθέσμιση» που ευαγγελίζεται το Άλμα είναι ό,τι πιο σοβαρό και μεταρρυθμιστικό έχει διατυπωθεί για την αναμόρφωση του κράτους στην Κύπρο, σήμερα (https://almacy.org/web/viewer.html?file=https://almacy.org/wp-content/uploads/2019/12/%CE%91%CE%BD%CE%B1%CE%B8%CE%AD%CF%83%CE%BC%CE%B9%CF%83%CE%B7-%CE%A0%CF%81%CE%BF%CF%84%CE%AC%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82-%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE%CF%82.pdf.
Αν ο κ. Αφροδίσης έμπαινε στον κόπο να διαβάσει και να ασκήσει κριτική στο σχετικό 49 σελίδων κείμενο, ευχαρίστως θα ακούγαμε με προσοχή τις επικρίσεις του.
Σε ότι μας αφορά, ο κ. Αφροδίσης έχει διατυπώσει έναν κενό συλλογισμό. Μας εγκαλεί για καιροσκοπική ή ιδιοτελή εγκατάλειψη του ορθολογισμού χωρίς να δικαιολογεί ούτε κατ’ ελάχιστον τους χαρακτηρισμούς του. Κατά τούτο, μιλά όπως η πολιτική προϊσταμένη του - κενολογικά.
Τον πληροφορούμε ότι υποστηρίζουμε το Άλμα ακριβώς επειδή είμαστε ορθολογικοί. Ο ορθολογισμός εμπεριέχει τόσο την ικανότητα λογικής σκέψης (μέρος της οποίας είναι η τεκμηρίωση, στην οποία αποτυγχάνει ο κ. Αφροδίσης στο άρθρο του), όσο και την ικανότητα του «ορθώς διανοείσθαι», αναφορικά με αξίες και σκοπούς. Συμμεριζόμαστε τις αξίες του Άλματος, ιδιαίτερα αναφορικά με τη διαφθορά και την αναθέσμιση και εκτιμούμε βαθιά τη θαρραλέα στάση του Οδυσσέα Μιχαηλίδη απέναντι στη συστημική διαφθορά όταν ήταν Γενικός Ελεγκτής. Με τον Αριστοτέλη, πιστεύουμε ότι στοιχείο του ορθολογισμού είναι η έλλογη οργή – εν προκειμένω, οργή με την κατάντια στην οποία οδήγησαν την Κύπρο και τους θεσμούς της τα κόμματα του κατεστημένου.
Οι αλγόριθμοι δεν οργίζονται γιατί δεν βιώνουν συναισθήματα. Οι άνθρωποι διαφέρουν. Όταν σε προσβάλλουν, λέει ο Αριστοτέλης, και παραμένεις απαθής, δεν δείχνεις ανωτερότητα, αλλά ηθική αμβλύνοια· είσαι ανόητος και δουλοπρεπής. Σώφρων άνθρωπος δεν είναι ο απαθής, αλλά αυτός που ξέρει πότε, πώς και με ποιους να θυμώνει. Ορθολογικός δεν είναι αυτός που συστρατεύεται με όσους ευθύνονται για τη διαφθορά και τη θεσμική παρακμή του τόπου μας, αλλά αυτός που παθιάζεται, θυμώνει και αποφασίζει να αναλάβει τις ευθύνες του ως πολίτης.
Όταν αξιολογούμε μια περίπτωση π.χ. βιασμού ή αυθαίρετης αστυνομικής βίας δεν είναι η λογική που προηγείται («αυτό είναι λάθος») και ακολουθεί το συναίσθημα (π.χ. θυμός, ντροπή), αλλά το αντίθετο: το συναίσθημα που βιώνουμε εμπεριέχει αξιολογήσεις, επιδεκτικές περαιτέρω λογικής επεξεργασίας, οι οποίες απο-καλύπτουν τι είναι σημαντικό για μας. Στο μέτρο που το περιβάλλον μας δεν μας αφήνει ηθικά αδιάφορους, ο ανθρώπινος λόγος είναι εγγενώς «συναισθηματικός». Οι γνωστικές και οι επιθυμητικές όψεις των κρίσεών μας είναι αξεδιάλυτα δεμένες. Ο ορθός λόγος προϋποθέτει την αρμόζουσα στις περιστάσεις συναισθηματική εμπλοκή με τον κόσμο. Εν προκειμένω: αν, ως πολίτης της Κυπριακής Δημοκρατίας, δεν οργίζεσαι με τη βαθιά κρίση θεσμών, τις παρανομίες και την κακοδιαχείριση των πολιτικάντηδων («χρυσά διαβατήρια», Συνεργατισμός, Βασιλικό, κλπ.) και τον έλεγχο βασικών θεσμών από ανθρώπους που κάθε άλλο παρά τιμούν τα αξιώματά τους (να έχεις λ.χ. Γενικό Εισαγγελέα και Βοηθό Γενικό Εισαγγελέα πρώην υπουργούς του Αναστασιάδη), τότε υποφέρεις από ηθική ακρισία, και πρέπει να το κοιτάξεις.
Στις βουλευτικές εκλογές του Μαΐου 2026 καλούμε τους συμπολίτες μας να μην ψηφίσουν με «ψυχρή λογική», αλλά με έλλογη οργή για την κατάντια της χώρας μας. Έλλογη οργή για τους ιδιοτελείς πολιτικάντηδες των κομμάτων της φαυλότητας. Έλλογη οργή και για τον εαυτό μας που αφέθηκε στη σαγήνη των δημαγωγών και εγκατέλειψε την ιδιότητα του πολίτη χάριν αυτής του πελάτη. Οι εκλογές είναι η ευκαιρία ως πολίτες να ανακτήσουμε τον αυτοσεβασμό μας ως ορθολογικά όντα.
*Καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, Τακτικού Μέλους της Κυπριακής Ακαδημίας Επιστημών, Γραμμάτων και Τεχνών, Διεθνούς Μέλους της Βρετανικής Ακαδημίας, και αναπληρωτή επικεφαλούς του κινήματος Άλμα.
**Καθηγητή Φυσική στο Πανεπιστήμιο Κύπρου και πρώην Πρύτανη του Πανεπιστημίου Κύπρου
