Γράφει ο Χαρίδημος Κ. Τσούκας
Η πολιτική είναι, πρωτίστως, ένστικτο, γράφει ο Ησαΐας Μπερλίν – να συλλαμβάνεις διαισθητικά τι είναι το μείζον στην εκάστοτε πολιτική συγκυρία. Ο Ανδρέας Παπανδρέου, λ.χ., το 1981, διέγνωσε, καλύτερα απ’ όλους, το διάχυτο πλην μη αρθρωμένο πειστικά αίτημα της αλλαγής στην Ελλάδα – απαλλαγής από το μετεμφυλιακό κράτος της Δεξιάς. Αν δεν συλλάβεις το λαϊκό σφυγμό είσαι απλά τεχνοκρατικό think tank, χρήσιμο πιθανότατα, αλλά όχι πολιτικό κόμμα.
Το λαϊκό αίσθημα, στην Κύπρο, σήμερα, εμπεριέχει θυμό, οργή και απογοήτευση. Αν δεν το καταλάβεις αυτό, καλύτερα να μείνεις στο σπίτι σου. Αλλά αν εκφράσεις μόνο το θυμό, είσαι πολιτικά αβαθής ή ένας ακόμα δημαγωγός. Η δυσκολία είναι, αφενός να εκφράσεις το λαϊκό αίσθημα, αφετέρου να το μεταποιήσεις σε γόνιμο πολιτικό λόγο. Χρειάζεται το σωστό μίγμα διαμαρτυρόμενου, οραματικού και προγραμματικού λόγου. Αυτό επιχειρεί να κάνει το ΑΛΜΑ. Πόσο καλά το κάνει, θα το μάθουμε το βράδυ της 24ης Μαΐου.
Για την κ. Αναστασία Πέτρου (Πολίτης, 18/5/2026), το ΑΛΜΑ είναι «το κόμμα του Ζορό». Στο ρόλο του Ζορό, φυσικά, είναι ο πρώην Γενικός Ελεγκτής Οδυσσέας Μιχαηλίδης. Κατανοητή, ίσως και έξυπνη, η αναλογία. Πλην, όμως, άστοχη. Το ΑΛΜΑ δεν είναι το κόμμα του Ζορό. Σε ότι με αφορά, δεν θα ήθελα ποτέ να ανήκω στο κόμμα ενός Ζορό. Η κ. Πέτρου εμφανίζει το ΑΛΜΑ να είναι ένα απλό ενεργούμενο του Οδυσσέα, ένα προκάλυμμα των ηγετικών φιλοδοξιών του. Μετά λόγου γνώσεως, τη διαψεύδω.
Το ΑΛΜΑ είναι ένα πολιτικό start up, από αυτά που συναντούμε συχνά στις δημοκρατίες, όταν διογκώνονται τα κοινωνικά προβλήματα και δημιουργείται ζήτηση για νέα ιδέες και πολιτικές. Τα πολιτικά start ups προϋποθέτουν εμπνευσμένους ιδρυτές, με ικανότητα πειθούς. Συνήθως είναι άτομα με ισχυρή προσωπική ακτινοβολία (υψηλό συμβολικό κεφάλαιο) που τους καθιστά μαγνήτες για τους πολίτες. Χωρίς τον Ανδρέα Παπανδρέου δεν θα υπήρχε το ΠΑΣΟΚ. Χωρίς τον Ερντογάν, δεν θα υπήρχε το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης. Χωρίς τον Μαγιάρ δεν θα υπήρχε το νεότευκτο κόμμα που κέρδισε πρόσφατα τις εκλογές στην Ουγγαρία. Χωρίς τον Μακρόν δεν θα υπήρχε η Αναγέννηση, κοκ. Οι πολιτικοί ιδρυτές συνήθως χαίρουν αναγνώρισης, γίνονται το αλεξικέραυνο του λαϊκού θυμικού, και απειλούν τα κόμματα του κατεστημένου.
Ο Οδυσσέας Μιχαηλίδης αγκαλιάστηκε από τους πολίτες ως Γενικός Ελεγκτής διότι έκανε κάτι που κανείς δεν είχε κάνει μέχρι τότε: αν και μέρος του συστήματος, απο-κάλυπτε άφοβα τις πομπές του. Μια ανεξέλεγκτη πολιτική ελίτ και οι παρατρεχάμενοί της, με ιδιοκτησιακή αντίληψη για το κράτος, ένιωσαν για πρώτη φορά ότι απειλούνται από έναν ακέραιο και θαρραλέο λειτουργό. Διόρισαν κάποιον που νόμισαν ότι θα γινόταν σαν κι αυτούς, και διαψεύσθηκαν! Μην έχοντας άλλο τρόπο αντιμετώπισης, επινόησαν την κατηγορία της «ανάρμοστης συμπεριφοράς». Ο πρώτος που τη διατύπωσε ήταν ο εντιμότατος (αναμφίβολα) πρόεδρος Αναστασιάδης.
Η κ. Πέτρου άκριτα υιοθετεί την αιτίαση της «ανάρμοστης συμπεριφοράς» , αγνοώντας τα πολιτικά και θεσμικά συμφραζόμενά της. Της θυμίζω ότι: η εισαγγελέας κατά της διαφθοράς στη Ρουμανία (και νυν επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας) Λάουρα Κοβέσι απολύθηκε από τον υπουργό Δικαιοσύνης της Ρουμανίας (2018) διότι «υπερέβη τις αρμοδιότητές της». Ο εισαγγελέας Αντόνιο Ντι Πιέτρο, επικεφαλής της δικαστικής δίωξης για διαφθορά προβεβλημένων πολιτικών στην Ιταλία τη δεκαετία του 1990, διώχθηκε ποινικά, αθωώθηκε και ωθήθηκε σε παραίτηση (1995). Ο Χρήστος Ράμμος, επικεφαλής της ελληνικής Αρχής Διασφάλισης Απορρήτου Επικοινωνιών, αφενός υπονομεύθηκε με τη μεθοδευμένη αλλαγή της σύνθεσης του συμβουλίου της Αρχής, αφετέρου λοιδορήθηκε από τον πρωθυπουργό Μητσοτάκη ότι υπηρετεί τη δική του ατζέντα (2023). Σήμερα, ο Τραμπ καταφέρεται κατά του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, που χαρακτήρισε «εγκληματία πολέμου» τον επιστήθιο φίλο του Νετανιάχου, επιβάλλοντας κυρώσεις σε μέλη του Δικαστηρίου.
Για να μην μακρηγορώ: όταν το πολιτικό κατεστημένο απειλείται, επιδίδεται με φαντασία στην εννοιοπλαστική, χαρακτηρίζοντας «ανάρμοστους» ή με «πολιτικά κίνητρα» άξιους λειτουργούς που το απειλούν. Αυτό συνέβη και στην περίπτωση Μιχαηλίδη. Για να μην σας κουράζω, σε άρθρα μου εξήγησα αφενός γιατί το 8-0 είναι τίτλος τιμής για τον κ. Μιχαηλίδη, αφετέρου γιατί και πώς παρήχθη (βλ, https://www.kathimerini.com.cy/gr/apopseis/prosopikotites-stin-k/1-dioti-den-synemorfwthin-pros-tas-ypodeixeis και https://www.alphanews.live/alpha-tis-kyriakis/apopseis-alpha-tis-kyriakis/8-0-etsi-akrivos-monos-enanti-tou-katestimenou/).
Η κ. Πέτρου εμφανίζει το ΑΛΜΑ ως ένα κόμμα χωρίς θέσεις, ίσως και χωρίς αρχές. Κάνει λάθος. Αν έμπαινε στον κόπο να διαβάσει τις πλέον από 120 ανακοινώσεις που έχει εκδώσει το ΑΛΜΑ στους οκτώ μήνες της λειτουργίας του, για όλα τα μείζονα θέματα της επικαιρότητας, καθώς και το 310 σελίδων κείμενο προγραμματικών θέσεών του (όλα στην ιστοσελίδα του, www.almacy.org), πιθανότατα θα σχημάτιζε διαφορετική γνώμη. Αλλά τότε η δουλειά της θα ήταν πολύ πιο δύσκολη: θα έπρεπε να ασκήσει κριτική στο ιδεολογικό-πολιτικό στίγμα και σε επιμέρους θέσεις του κόμματος, κάτι που είναι πολύ πιο δύσκολο από τα ρητορικά πυροτεχνήματα περί Ζορό.
Τελειώνω, με τη μομφή της κ. Πέτρου μερί «δημαγωγίας» εκ μέρους του Οδυσσέα Μιχαηλίδη. Δημαγωγία είναι να κολακεύεις το λαό, να του υπόσχεσαι οτιδήποτε ικανοποιεί τις ακατέργαστες επιθυμίες του, και να χαϊδεύεις τα ένστικτά του, υποβαθμίζοντας το λογικό στοιχείο του. Ο Θουκυδίδης αναφέρει ότι ο Περικλής «ηγείτο του δήμου αντί να οδηγείται από αυτόν». Ο Πλάτων παρομοιάζει το δημαγωγό με μάγειρο που προσφέρει ευχάριστες γεύσεις αντί για υγιεινή τροφή. Η δημαγωγία είναι η κακή χοληστερίνη της δημοκρατίας.
Ο δημαγωγός δεν έχει αναστολές. Δεν περιορίζεται από τα γεγονότα, ούτε από τη λογική. Ο Τραμπ είναι εξαιρετικό παράδειγμα. Ο θαρραλέος δημεγέρτης πολιτικός, αντιθέτως, έχει αναστολές. Ξέρει, όπως ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, ότι για να πείσει πρέπει να απηχεί το λαϊκό αίσθημα. Ξέρει, επίσης, ότι, για να κάνει καλή πολιτική, πρέπει να υπερβεί το λαϊκό αίσθημα, μεταποιώντας το σε έναρθρη κραυγή και πολιτικό λόγο.
Ο Οδυσσέας Μιχαηλίδης δεν ανήκει στην κατηγορία των δημαγωγών. Διαβάστε τις προγραμματικές θέσεις του Αλματος και θα το διαπιστώσετε. Μήπως, όμως, η ρητορική του Οδυσσέα είναι δημαγωγική; Δεν νομίζω - είναι δημεγερτική. Για την ακρίβεια, είναι τόσο δημαγωγική όσο ήταν αυτή της Κοβέσι, η οποία, σε πρόσφατο συνέδριο στην Ελλάδα, μίλησε για τη διαφθορά που «είναι συνώνυμη του ΟΠΕΚΕΠΕ» και για βουλευτές που έχουν παρεξηγήσει το λειτούργημά τους, εκφυλίζοντάς το σε ρουσφετολογία.
Ναι, τέτοια γλώσσα δεν είναι «υπηρεσιακή». Δεν είναι υπαινικτική. Δεν θα τη δείτε σε επίσημα κείμενα. Την εκφέρουν εκείνοι οι αξιωματούχοι που αφενός δεν εξωραΐζουν την πραγματικότητα, αφετέρου δεν έχουν χάσει την επαφή τους με το λαϊκό αίσθημα. Αν ήσουν ακέραιος πολιτικός στην Ουγγαρία, μέχρι πρόσφατα, όφειλες να καταγγέλλεις τη διαφθορά του καθεστώτος Ορμπαν. Αν δεν το έκανες, όχι μόνο θα συνεργούσες στη συγκάλυψη, αλλά θα ήσουν irrelevant για τους πολίτες της χώρας σου. Ο πολιτικός λόγος που, εντέχνως, αποστειρώνεται είναι κάτι χειρότερο από αδιάφορος – είναι φαρισαϊκός. Μοιάζει με τους «ασβεστωμένους τάφους» - «ἔξωθεν μὲν φαίνονται ὡραῖοι, ἔσωθεν δὲ γέμουσιν ὀστέων νεκρῶν καὶ πάσης ἀκαθαρσίας». Ο δημόσιος λόγος οφείλει να απο-καλύπτει, διαφορετικά γίνεται συνεργός στην εξαπάτηση και/ή στην παραπλάνηση.
Αυτό έκανε ως Γενικός Ελεγκτής ο Οδυσσέας Μιχαηλίδης. Αυτό κάνει και τώρα, με διαφορετικό τρόπο, με την ιδιότητα του αρχηγού κόμματος. Δεν ξέρω αν θα πείσει τους συμπολίτες μου. Το εύχομαι, αλλά δεν το προεξοφλώ.
Ο Χαρίδημος Τσούκας (www.htsoukas.com) είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, Τακτικό Μέλος της Κυπριακής Ακαδημίας Επιστημών, Γραμμάτων και Τεχνών, Διεθνές Μέλος της Βρετανικής Ακαδημίας, και αναπληρωτής επικεφαλής του κινήματος Άλμα.
