Το Κυπριακό μετά την επίσκεψη στη Κύπρο, του Αντόνιο Γκουτέρες, Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ,27–29 Ιουλίου 2026. Ο Αντόνιο Γκουτέρες ήλθε, είδε, συμβούλευσε και απήλθε.
Βρισκόμαστε και πάλι, όπως συμβαίνει σχεδόν πάντοτε, στη φάση της πολιτικής διγλωσσίας. Πολιτική διγλωσσία είναι η «τέχνη» να παρουσιάζονται τα ίδια γεγονότα με διαφορετικό τρόπο σε διαφορετικά ακροατήρια, ώστε κάθε πλευρά να αισθάνεται —και να εμφανίζεται— δικαιωμένη. Το μεγάλο πρόβλημα προκύπτει στις περιπτώσεις που σκόπιμα δίνονται λανθασμένες ερμηνείες προς εξυπηρέτηση μικροπολιτικών συμφερόντων.
Που βρισκόμαστε τώρα
Στην πραγματικότητα, το Κυπριακό, τόσο ως προς τη διαδικασία όσο και ως προς την ουσία, παραμένει στο ίδιο σημείο όπου βρισκόταν πριν από την επίσκεψη του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, χωρίς αυτό να μειώνει καθόλου τη σημασία της πρωτοβουλίας του.
Οι δύο πλευρές παρέμειναν προσηλωμένες στις πάγιες θέσεις τους. Η ελληνοκυπριακή πλευρά εξακολουθεί να επιδιώκει την επανέναρξη των συνομιλιών από το σημείο στο οποίο διακόπηκαν στο Κραν Μοντανά, μετά το δείπνο της 5ης Ιουλίου 2017. Η τουρκοκυπριακή πλευρά, από την άλλη, εξακολουθεί να θεωρεί αναγκαία την ικανοποίηση δύο βασικών προϋποθέσεων: την εφαρμογή Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης και τη συμφωνία επί μιας σαφώς καθορισμένης διαδικασίας, με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα και προκαθορισμένους στόχους.
Είναι γεγονός ότι οι προσπάθειες της δικής μας πλευράς, σε συνδυασμό με τις διεθνείς συγκυρίες, δημιούργησαν κινητικότητα. Ωστόσο, η κινητικότητα δεν ταυτίζεται κατ’ ανάγκην με την πρόοδο, ούτε η πρόοδος συνεπάγεται αυτομάτως δράση που θα οδηγούσε σε ουσιαστικά αποτελέσματα.
Σε γενικότερο επίπεδο, η Κύπρος έχει ανάγκη μεγαλύτερης προσήλωσης στους στόχους της και κυρίως, βελτίωσης της ικανότητάς της να επιτυγχάνει το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα, στον σωστό χρόνο και με το σωστό κόστος. Συχνά δίνουμε την εντύπωση ότι αναλωνόμαστε στη διαχείριση της διαδικασίας, αντί να επικεντρωνόμαστε στην επίτευξη του αποτελέσματος, σχεδόν για όλα τα ζητήματα.
Τι πέτυχε ο Γενικός Γραμματέας
Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ πέτυχε να διατηρήσει τη διαδικασία ζωντανή, έστω και με δυσκολία. Δεν κατόρθωσε, όμως, να την οδηγήσει στο επόμενο στάδιο.
Ο Αντόνιο Γκουτέρες ήρθε για να καταβάλει μία ακόμη προσπάθεια να βάλει τάξη σε μια ατέρμονη διαδικασία, στην οποία κυριαρχεί η κινητικότητα, αλλά απουσιάζει η αποτελεσματικότητα. Άλλωστε, κατέστησε σαφές, έστω και εμμέσως, ότι καμία νέα διευρυμένη συνάντηση δεν πρόκειται να πραγματοποιηθεί απλώς και μόνο για να πραγματοποιηθεί.
Τι είδους λύση είχε κατά νου
Η πρόθεση του ήταν, κατά τη δική μου εκτίμηση, να ωθήσει τις εξελίξεις προς μια πρακτικά εφαρμόσιμη διευθέτηση, βασισμένη σε μια ομοσπονδιακή δομή με υψηλό βαθμό αυτονομίας των ομόσπονδων πολιτειών, με πολιτική ισότητα που να μεταφράζεται σε αποτελεσματική συμμετοχή στους συμφωνημένους τομείς και ένα σύστημα διακυβέρνησης προσαρμοσμένο στις ιδιαιτερότητες της Κύπρου.
Παραδείγματα ομοσπονδιών με υψηλό βαθμό αυτονομίας των Ομόσπονδων Πολιτειών, αποτελούν η Ελβετία, οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, ο Καναδάς, το Βέλγιο και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Η άποψη μου
Κατά την άποψή μου, αυτή είναι και η πλέον ρεαλιστική κατεύθυνση. Μια ομοσπονδιακή ρύθμιση, βασισμένη σε δύο πολιτικά ισότιμα συνιστώντα μέρη, με την ομοσπονδιακή κυβέρνηση να διαφυλάσσει τη μία διεθνή προσωπικότητα, τη μία κυριαρχία και τη μία ιθαγένεια, ασκώντας παράλληλα ένα περιορισμένο αλλά κρίσιμο σύνολο αρμοδιοτήτων, όπως η μετανάστευση, η εξωτερική εκπροσώπηση, οι σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση, η ενιαία οικονομία και ο μακροοικονομικός συντονισμός, τα ζητήματα κρατικής και ενεργειακής ασφάλειας, καθώς και η διαχείριση και συνεκμετάλλευση των φυσικών πόρων, όπως το φυσικό αέριο, στη βάση μιας δίκαιης κατανομής των εσόδων.
Παράλληλα, η προστασία του περιβάλλοντος, η δημόσια υγεία —ιδίως σε περιπτώσεις πανδημιών— και ο αθλητισμός αποτελούν τομείς στους οποίους μπορεί και πρέπει να αναπτυχθεί στενή συνεργασία, ανεξαρτήτως συνταγματικών ρυθμίσεων.
Ποιος πρέπει να είναι ο ρόλος της ΕΕ
Για να ενισχυθεί αυτή η προοπτική, η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να εμπλακεί ως βασικός παράγοντας και όχι ως «κομπάρσος». Ο ρόλος της δεν πρέπει να είναι επικουρικός. Οφείλει να είναι πρωταγωνιστικός, με κύριο στόχο τη διασφάλιση του πολιτικού, νομικού, οικονομικού και ασφαλούς μέλλοντος μιας ομόσπονδης Κυπριακής Δημοκρατίας, που θα αποτελεί μετεξέλιξη της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Χρειάζεται η εκπόνηση ενός σοβαρού και ολοκληρωμένου «Marshal Plan». Τούτου λεχθέντος, δυστυχώς δεν νομίζω ότι μία αργή και δυσκίνητη Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει τέτοιες δυνατότητες, στο να οραματιστεί, να σχεδιάσει και να εφαρμόσει ολοκληρωμένα ένα, τέτοιας εμβέλειας πλάνο. Πάντως, αυτή κατά την άποψη μου, είναι η ενδεδειγμένη επιλογή και όχι οι σποραδικές, αποσπασματικές και επιφανειακές προσπάθειες.
Αρχιτεκτονική αμοιβαίων κινήτρων
Δεν υπάρχει πιο ισχυρό κίνητρο από το αμοιβαίο όφελος. Τη δημιουργία καταστάσεων Win-Win.
Η διαμόρφωση μιας ευρύτερης αρχιτεκτονικής αμοιβαίων κινήτρων είναι εκ των ων ουκ άνευ.
Γι’αυτό είναι πολύ σημαντικό, η Ευρωπαϊκή Ένωση να ανταποκριθεί , εάν ενδείκνυται, σε λογικές προσδοκίες της Τουρκίας, όπως η αναβάθμιση της Τελωνειακής Ένωσης, η φιλελευθεροποίηση του καθεστώτος θεωρήσεων εισόδου (visa liberalisation) και η συμμετοχή της Άγκυρας στο ευρωπαϊκό αμυντικό πλαίσιο SAFE. Ούτως ή άλλως, ο σταδιακός εξευρωπαϊσμός της Τουρκίας, σε όλα τα πεδία και επίπεδα, θα εξυπηρετούσε το συμφέρον όλων.
Ο γεωπολιτικός κίνδυνος
Ένα ακόμη στοιχείο που δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητο από την επίσκεψη του Αντόνιο Γκουτέρες είναι η σαφής προειδοποίησή του για τους γεωπολιτικούς κινδύνους που αντιμετωπίζει η Κύπρος. Συγκεκριμένα δήλωσε:
«Αν η Κύπρος δεν βρει λύση στα προβλήματά της, θα καταστεί πολύ πιο ευάλωτη στους κινδύνους σε μια περιοχή που βρίσκεται στις φλόγες.»
Η προειδοποίηση αυτή πρέπει να ληφθεί ιδιαίτερα σοβαρά υπόψιν, τόσο ως προς την προσπάθεια επίλυσης του Κυπριακού όσο και ως προς τη διαμόρφωση της εξωτερικής πολιτικής της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Σε κάθε περίπτωση, οι προσπάθειες δεν πρέπει να περιορίζονται στο σημείο εκκίνησης ούτε να εξαντλούνται στη διαχείριση της διαδικασίας. Το ουσιαστικό ζητούμενο είναι πάντοτε το σημείο τερματισμού και αυτό δεν είναι άλλο από μια συνολική, λειτουργική, βιώσιμη και ανθεκτική λύση του Κυπριακού, προς όφελος όχι μόνο ολόκληρου του κυπριακού λαού αλλά και της ευρύτερης περιοχής.
