Βρισκόμαστε στην καρδιά του καλοκαιριού και οι φήμες γύρω από τους πιθανούς υποψηφίους για την Προεδρία της Δημοκρατίας έχουν ήδη αρχίσει να φουντώνουν. Όπως ήταν αναμενόμενο, τα ονόματα που ακούγονται είναι τα γνωστά.
Κάθε πέντε χρόνια η δημόσια συζήτηση στην Κύπρο ξεκινά με το ίδιο ερώτημα: Ποιος θα είναι υποψήφιος για την Προεδρία; Κατά τη γνώμη μου, αυτό είναι το λάθος ερώτημα. Το βασικό ερώτημα δεν είναι «Ποιος» πρέπει να είναι υποψήφιος, αλλά «Tι» πρέπει να είναι τα χαρακτηριστικά και τα προσόντα του κατάλληλου υποψηφίου.
Από την ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας, όλοι οι Πρόεδροι, με μοναδική εξαίρεση τον Γιώργο Βασιλείου, προέρχονταν από τον χώρο της πολιτικής. Το πολιτικό κατεστημένο επιλέγει τους δικούς του ανθρώπους μέσα από μια διαδικασία που θυμίζει «μουσικές καρέκλες», σχεδιασμένη να εξυπηρετεί τους αρχηγούς των κομμάτων, όχι κατ' ανάγκη τον λαό.
Η προσέγγιση που ακολουθεί αυτό το άρθρο είναι καθαρά επιχειρηματική: όπως μια εταιρεία που αναζητά νέο Διευθύνοντα Σύμβουλο (CEO), πρώτα καθορίζει τα απαιτούμενα προσόντα και μετά αναζητά το κατάλληλο πρόσωπο. Ο Πρόεδρος είναι ο Διευθύνων Σύμβουλος του κράτους, και μια σωστή κυβέρνηση πρέπει να λειτουργεί με σαφείς στρατηγικές προτεραιότητες, δημοσιονομική πειθαρχία και αποφυγή συγκρούσεων συμφερόντων· η διαφορά είναι ότι ο σκοπός της κυβέρνησης είναι να βελτιώνει το βιοτικό επίπεδο των πολιτών, όχι το κέρδος.
Η πρώτη ενότητα προσόντων αφορά τις ηγετικές ικανότητες. Όπως και σε έναν CEO, το σημαντικότερο στοιχείο είναι η ηγετική παρουσία (executive presence): έχει ο υποψήφιος διοικήσει επιτυχώς μεγάλους οργανισμούς, λάβει δύσκολες αποφάσεις, δημιουργήσει θέσεις εργασίας, διαχειριστεί κινδύνους και προϋπολογισμούς; Ο Πρόεδρος ηγείται της εκτελεστικής εξουσίας, άρα η αποδεδειγμένη ηγετική ικανότητα είναι απαραίτητη προϋπόθεση. Ένας έμπειρος ηγέτης έχει όραμα, πείθει άλλους να τον ακολουθήσουν, επιλέγει συνεργάτες υψηλών επιδόσεων, λαμβάνει ορθές αποφάσεις υπό πίεση, αντιπαθεί το status-quo και έχει ιστορικό αμφισβήτησης του κατεστημένου προς όφελος ουσιαστικών αλλαγών.
Η επόμενη ενότητα αφορά τα προσωπικά χαρακτηριστικά. Ο Warren Buffett έλεγε ότι όταν επέλεγε ανώτατα στελέχη αναζητούσε τρία χαρακτηριστικά: Ευφυΐα, Ενέργεια και Ακεραιότητα. Η προεδρία απαιτεί κατανόηση πολύπλοκων ζητημάτων, αμέτρητες ώρες εργασίας και ισχυρή ηθική πυξίδα που οδηγεί στην εντιμότητα, τη διαφάνεια και την αποφυγή συγκρούσεων συμφερόντων — ίσως το σημαντικότερο χαρακτηριστικό για την εξάλειψη της διαφθοράς στην Κύπρο. Ο ίδιος συνήθιζε να λέει ότι όποιος διαθέτει ευφυΐα και ενέργεια χωρίς ακεραιότητα αποτελεί μεγάλο κίνδυνο.
Λόγω των ιδιαιτεροτήτων του πολιτικού μας συστήματος, θεωρώ ότι κάθε υποψήφιος πρέπει να είναι πραγματικά ανεξάρτητος από κόμματα και συμφέροντα, να βλέπει την Προεδρία ως υπηρεσία προς την πατρίδα και όχι ως προσωπική φιλοδοξία ή μέσο οικονομικού οφέλους, με πλήρη διαφάνεια ως προς την περιουσιακή του κατάσταση. Παράλληλα, οφείλει να διαθέτει διεθνή εμπειρία και ανοιχτό πνεύμα, να επιλέγει τους ικανότερους συνεργάτες ανεξαρτήτως κομματικής προέλευσης ή φύλου, να κατανοεί τη σημασία της δημοσιονομικής πειθαρχίας και της επιχειρηματικότητας και να δεσμεύεται έμπρακτα για την καταπολέμηση της διαφθοράς και την ενίσχυση του κράτους δικαίου.
Τα πιο πάνω δεν θα είχαν σημασία αν ο υποψήφιος δεν έχει τις σωστές προτεραιότητες. Θα πρέπει να διαθέτει τεκμηριωμένες, εφαρμόσιμες θέσεις στα εξής: επίλυση του Κυπριακού στη βάση της Διζωνική Δικοινοτική Ομοσπονδία σύμφωνα με το πλαίσιο των Η.Ε. και πλήρως συμβατή με το ευρωπαϊκό κεκτημένο, ισορροπημένη οικονομική ανάπτυξη, προσιτή στέγαση, υγεία, παιδεία, ενεργειακή και υδατική πολιτική, ψηφιακός μετασχηματισμός, κλιματική αλλαγή, τεχνητή νοημοσύνη, και αποτελεσματικότητα του κράτους,
Αξιολογώντας όλους τους μέχρι σήμερα Προέδρους, με εξαίρεση τον Γιώργο Βασιλείου, κανένας δεν πλησίασε τα πιο πάνω κριτήρια — ούτε τα πρόσωπα που σήμερα συζητούνται. Δεν είναι τυχαίο ότι μετά τον πρόσφατο θάνατο του Προέδρου Βασιλείου, πολλά άρθρα τον χαρακτήρισαν ως τον καλύτερο Πρόεδρο που είχε ποτέ η Κύπρος: πληρούσε πολλές από τις προϋποθέσεις που περιγράφονται πιο πάνω.
Ένας Γάλλος φιλόσοφος είχε πει ότι «κάθε έθνος έχει την κυβέρνηση που του αξίζει». Εγώ θα υποστήριζα ότι η Κύπρος αξίζει καλύτερα. Ζούμε σε μια χώρα περιτριγυρισμένη από νερό και άφθονο ήλιο, αλλά νερό να πιούμε δεν έχουμε και το ρεύμα το πληρώνουμε πανάκριβα. Εναπόκειται σε όλους μας να εκλέξουμε έναν ηγέτη που θα οδηγήσει τη χώρα σε μια νέα εποχή αναγέννησης, ειρήνης και προόδου με ένα ολοκληρωμένο όραμα για την Κύπρο του 2035 και του 2040.
Ας ξεκινήσουμε λοιπόν από τη σωστή συζήτηση: Τι πρέπει να είναι τα προσόντα, οι αξίες και τα χαρακτηριστικά του ηγέτη που θέλουμε; Η Κύπρος δεν θα αλλάξει όταν αλλάξουν τα πρόσωπα που μας κυβερνούν. Θα αλλάξει όταν αλλάξουν τα κριτήρια με τα οποία επιλέγουμε τους ηγέτες μας.
Ο Νικόλας Νικολάου είναι ανώτερο διοικητικό στέλεχος επιχειρήσεων στις Η.Π.Α. Είναι μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου διαφόρων μη κερδοσκοπικών οργανισμών και διετέλεσε πρόεδρος του Εμπορικού Επιμελητηρίου Κύπρου-ΗΠΑ.
