Του Ηλία Παντελίδη*
Ο τόπος μου είναι μικρός, 42 οικισμοί μόνο. Όλοι κοντά στη θάλασσα, όλοι πνιγμένοι στο μπλε, από το Τρίκωμο μέχρι το Ριζοκάρπασο, με θάλασσα στις τρεις πλευρές. Κάθε τόπος με τις δικές του ομορφιές και παραξενιές. Ποιος το γνωρίζει άραγε τούτο το μυτερό δοξάρι των Ηρώων και των Αγίων; Καρπασέων το κλέος και Κυπρίων αγλάισμα ο Άης Θέρισσος (23 Ιουλίου η γιορτή του). Ποιος γνωρίζει για την Αγία Φωτού, που γιορτάζει στις 2 Αυγούστου στον Άγιο Ανδρόνικο, για τον Άγιο Φίλωνα (24 Ιανουαρίου η γιορτή του) ή για τον Άγιο Συνέσιο, τη μνήμη του οποίου τιμούν στις 26 του Μάη οι Ριζοκαρπασίτες;
Ένα Σάββατο, 2η μέρα του Αυγούστου του 1975, η εκκλησία της Αγίας Φωτεινής δεν γιόρταζε γιατί την πλάκωνε η σκλαβιά. Τότε κατοικούσαν στην Καρπασία περίπου 8.000 ελληνικές ψυχές. Μάθανε όλοι νέες λέξεις όπως εγκλωβισμένοι, αιχμάλωτοι, αγνοούμενοι και άλλες πολλές.
Η Αγία Φωτεινή τη μέρα εκείνη άνοιξε τα μάτια και βοήθησε κάποιους να διαβάσουν τη Συμφωνία της Τρίτης Βιέννης. Συμφωνία που ο κύριος Ντενκτάς, σκόπιμα, μεθοδικά και κακόβουλα παραβίασε εκδιώκοντας με τη βία τους εγκλωβισμένους.
[…] Επιπροσθέτως συνεφωνήθησαν τα ακόλουθα: Ο κ. Ντενκτάς επανέλαβε, και συνεφωνήθη, ότι οι Ελληνοκύπριοι οι επί του παρόντος διαμένοντες εις το βόρειον τμήμα της νήσου είναι ελεύθεροι να παραμείνουν και ότι θα παρασχεθή εις αυτούς πάσα βοήθεια διά να δύνανται να διάγουν μίαν ομαλήν ζωήν, περιλαμβανομένων διευκολύνσεων εις τον εκπαιδευτικόν τομέα και διά την άσκησιν της θρησκείας των, ως επίσης και ιατρικής περιθάλψεως υπό ιδικών των ιατρών και ελευθέρας διακινήσεως εις τον βορράν. (Παραμένει η ορθογραφία του Γραφείου Τύπου και Πληροφοριών του 1975).
Το 1881 κατοικούσαν στο διαμέρισμα Καρπασίας 13.590 άτομα, το 1946 30.690 και το 1973 οι Ελληνοκύπριοι ήταν 21.199, και 6.043 οι Τουρκοκύπριοι. Όλοι μιλούσαν ελληνικά. Το τι ακολούθησε τη «συμφωνία» είναι γνωστό.
Ατιμώρητες προδοσίες
Σήμερα στη χερσόνησο των Αγίων και των Ηρώων διαβιούν λίγες δεκάδες Έλληνες στην Αγία Τριάδα της Γιαλούσας, και δύο τρεις εκατοντάδες στο Ριζοκάρπασο. Το Τρίκωμο τσιμεντώθηκε με γιγαντιαίους Βαβυλωνιακούς πύργους, στη Γιαλούσα λειτουργεί εδώ και χρόνια μεγάλη μαρίνα και τα ξενοδοχεία φυτρώνουν σαν μανιτάρια, κολοσσιαία στη Βοκολίδα και το Τρίκωμο και μικρότερα κοντά στον Απόστολο Ανδρέα. Στην κεντρική Καρπασία ο θύλακας της Γαλάτειας και της Πλατανισσού είχε βόρειο παραλιακό μέτωπο και στη νοτιοανατολική Καρπασία τα ελληνόφωνα χωριά που έλεγχε η ΤΜΤ ήταν ο Άγιος Συμεών, η Κορόβεια και η Γαληνόπωρνη. Το παραλιακό μέτωπο ήταν περίπου 10 χιλιόμετρα, στη μέση του οποίου κάποτε δέσποζε το ξακουστό κάστρο Νιτοβίκλα, ένα φρούριο της Μέσης εποχής του Χαλκού. Πριν περάσουν 14 χρόνια από την ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας το 291 τάγμα πεζικού που έδρευε στις Ακράδες πήρε διαταγές να αποχωρήσει. Ήταν 14 Αυγούστου 1974, μέρα Τετάρτη. Ο Ζαρκάδας Κωνσταντίνος, (στην Κύπρο από 2/7/74 μέχρι 5/4/75) συνταγματάρχης πεζικού ήταν ο διοικητής της 1ης Ανωτέρας Τακτικής Διοίκησης και διοικητής στο 291 ΤΠ ο κύριος Κυριάκος Μαύρος αντισυνταγματάρχης πεζικού. Τα ονόματα και των δύο φιγουράρουν στον κατάλογο των χουντικών πραξικοπηματιών προδοτών που κατάστρεψαν την Κύπρο. Επί χούντας Ιωαννίδη, και μετά την καταστροφή της Κύπρου, ο αρχηγός Ενόπλων Δυνάμεων [ΑΕΔ] ήταν ο Γρηγόριος Μπονάνος. Ο προδότης αυτός έγραψε και βιβλίο με ψεύτικα μεγάλα λόγια.
Το ΓΕΕΦ την είπε αγκίστρωση
Ο ΑΕΔ, ο Μπονάνος Γρηγόριος του Γεράσιμου ήταν προδότης. Ο συγγραφέας Κώστας Μαυροσκούφης στο βιβλίο του «Κύπρος 1974 - Η μεγάλη προδοσία» Ιούλιος ’09 έγραψε για τον κύριο αυτόν τα εξής: «Ο 'νεκροθάφτης' των ελληνικών και ε/κ όπλων στην Κύπρο, στρατηγός Γρηγόριος Μπονάνος, αρχηγός Ενόπλων Δυνάμεων στην Αθήνα ουδέποτε πλήρωσε την προδοσία του!». Μετά το προδοτικό διάγγελμα της 15ης Αυγούστου, «λόγω αποστάσεως δεν δυνάμεθα κ.λπ…» το 291 ΤΠ, το οποίο έφυγε από τις Ακράδες πήγε Αγγλισίδες και κατέληξε στις παρυφές της Αθηένου, σχεδόν διαλύθηκε.
Το Σάββατο 17 Αυγούστου 1974, ενώ οι Τούρκοι περιπατούσαν, αλώνιζαν σε Αμμόχωστο και Καρπασία, στα νοτιοανατολικά της Αθηένου, άρχιζε μία μάχη. Ο λοχίας Ηλίας Παντελίδης ήταν εκεί και εκτελούσε καθήκοντα βοηθού του λεβέντη ταγματάρχη Θεμιστοκλή Στάθη. Η στάση του Στάθη ήταν σωτήρια για την Αθηένου, γιατί 100 περίπου άτομα του 291 ΤΠ και του ΚΕΝ Αμμοχώστου έμειναν εκεί και εμπόδισαν την κατάληψη ενός υψώματος που κυριολεκτικά θα βοηθούσε τον Αττίλα ΙΙ να περικυκλώσει την εγκαταλειμμένη πλούσια κωμόπολη. Να σημειωθεί πως με τους πρώτους πυροβολισμούς ο Μαύρος έτρεξε για τις Αγγλισίδες, έχοντας μαζί του και τον διαβιβαστή του τάγματος.
Λίγες μέρες πριν ένας άλλος Μαύρος, ο Γεώργιος Μαύρος διακήρυττε την επιλογή του, μεταξύ πολέμου και ατίμωσης. Προτού λαλήσει ο πετεινός, στις 14 Αυγούστου, η «Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας» του Κ. Καραμανλή στην οποία ο Μαύρος ήταν αντιπρόεδρος, προτίμησε την ατίμωση της Ελλάδας και ακολούθησε η καταστροφή της μισής Κύπρου! Τονίζω πως ήταν ατίμωση για Κ. Καραμανλή, Γ. Μαύρο και Ε. Αβέρωφ Τοσίτσα, όχι του ελληνισμού. Την τιμή του ελληνισμού διέσωσε ένας Γ. Κατσάνης και ένας Τ. Μάρκου, αθάνατοι αετοί στον Πενταδάκτυλο.
Οι 9 της Γιαλούσας
Στην Καρπασία ζει μια κωμόπολη που την λεν Αιγιαλούσα. Μεγαλύτερη σε εκλογικό σώμα από 4 κατεχόμενους δήμους. Στην Αιγιαλούσα «εξαφανίσθηκαν» 9 άτομα στις 19 Αύγουστου 1974. Οι Τούρκοι κρατούσαν στα χέρια τους λίστα με ονόματα και πήραν 9 αιχμαλώτους. Έκτοτε τα ίχνη των χάθηκαν και οι ζωντανοί τους ψάχνανε για χρόνια πολλά, με φόβο περίσσιο αλλά συνάμα και με κρυφή ελπίδα. Μεταξύ των 9 αυτών ατόμων ήταν κι ο δικαστής Τάκης Χατζηνικολάου τη σύλληψη του οποίου παραδέχτηκε ονομαστικά ο Ραούφ Ντενκτάς. Μεταφέρθηκαν όλοι σε άγνωστο μέρος. Χρόνια αργότερα βρέθηκαν σε ομαδικό τάφο στη Γαλάτεια και ταυτοποιήθηκαν το καλοκαίρι του 2007. Οι 9 αθάνατοι της Γιαλούσας είναι οι:
1 Κεμέκκης Παναγιώτης (Πανίκος), του Μιχαήλ, 06/04/1954, Γιαλούσα
2 Χατζηδημήτρη Παύλος (Παυλάκης), του Ευαγόρα, 10/02/1945, Γιαλούσα
3 Σαββίδης Στέλιος, του Νεόφυτου, 31/03/1942, Γιαλούσα
4 Ηλία (Παναγή) Οδυσσέας, του Ηλία, 01/11/1941, Άγιος Ανδρόνικος
5 Παράσχου (Σιαούρτα) Μιχαήλ, του Παράσχου, 07/07/1941, Γιαλούσα
6 Χατζηνικολάου Χρίστος (Τάκης), του Πάνου, 11/04/1939, Γιαλούσα
7 Κοσμά Χρίστος, του Σάββα, 16/02/1939, Στρόβολος
8 Χατζηπαντελή Σάββας, του Καλλή, 17/01/1938, Γιαλούσα
9 Αδάμου (Λάμπρου) Πιερής, του Αδάμου, 11/09/1936, Δερύνεια
Μέρες μετά τη μεγάλη αρπαγή, εξαφανίστηκαν άλλα 3 άτομα από τη Γιαλούσα και δεκάδες άλλα από την μαυροφορημένη Επτακώμη και Κώμη Κεπήρ και άλλους τόπους αγαπημένους της προδομένης Καρπασίας. Χάθηκαν από προσώπου γης. Δεν είναι τυχαίο που αποκαλούν την Καρπασία χερσόνησο Αγίων και Ηρώων. Για τούτο είναι φρόνιμο να θυμούνται οι γενιές που φεύγουν και να μαθαίνουν οι γενιές που έρχονται πως υπάρχει μια χερσόνησος, από την Ακανθού μέχρι τον Απόστολο Ανδρέα και παραπέρα μέχρι τα νησάκια Κλείδες, μια χερσόνησος μπλε, πράσινη και αγαπημένη. Μια χερσόνησος που μυρίζει σχίνο, θυμάρι και θάλασσα. Πλήθος θαλάσσης, με κάθε αεικίνητο γαλάζιο κύμα φέρνει στην Αχαιών Ακτή, φέρνει σε ολόκληρη τη θαλασσοφίλητη Καρπασία μια φωνή που, σαν μουρμουρητό χιλιάδων χρόνων, σχίζει την ψυχή μας και ανεβαίνει στα επουράνια, μια φωνή που βροντοφωνάζει: Μίλα, μην σιωπάς, προδομένη εγκλωβισμένη Καρπασία.
*Προέδρου κοινοτικού συμβουλίου Κωμόπολης Αιγιαλούσας
ΥΓ: Αφιερώνεται το άρθρο τούτο σε όλους τους εγκλωβισμένους του 1974 από τα μαρωνίτικα χωριά, την Κερύνεια μέχρι τον Απόστολο Ανδρέα. Αφιερώνεται και στη μνήμη των γονιών μου, που εκτοπίσθηκαν την άνοιξη του 1977.
