Η επανέναρξη των ερευνών για την πόντιση του ηλεκτρικού καλωδίου του GSI προσκρούει στην επίμονη διαφορά Ελλάδας και Τουρκίας για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας στην Ανατολική Μεσόγειο. Αν οι δύο κυβερνήσεις επιμείνουν στις δημόσιες θέσεις τους χωρίς να συμφωνήσουν σε μια διπλωματική διευθέτηση για τη διεξαγωγή των εργασιών, και ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης προχωρήσει στην επανεκκίνησή τους, η διπλωματική διελκυστίνδα δεν αποκλείεται να μετατραπεί σε αναμέτρηση «επί του πεδίου». Ένα τέτοιο ενδεχόμενο φαίνεται προς το παρόν απομακρυσμένο, αλλά, αν υπάρξει κλιμάκωση στη θάλασσα με πολεμικά σκάφη, θα μπορούσε να έχει απρόβλεπτες συνέπειες.
Το καλώδιο GSI σκοντάφτει στα άλυτα προβλήματα
Στον σχεδιασμό του GSI άμεσα ενδιαφερόμενο μέρος είναι και η Κύπρος, αλλά η κυβέρνηση του Νίκου Χριστοδουλίδη δεν εμφανίζεται εξίσου επισπεύδουσα με την Αθήνα. Η Λευκωσία δηλώνει ότι υποστηρίζει το έργο, διατηρεί όμως επιφυλάξεις για το τελικό κόστος και αναμένει την ολοκλήρωση της οικονομικής αξιολόγησής του. Παράλληλα, εκκρεμεί η καταβολή των 25 εκατ. ευρώ, την οποία συνδέει πλέον με την έκδοση της ελληνικής NAVTEX για την επανέναρξη των ερευνών. Η Τουρκία, πάντως, έχει ήδη επαναφέρει τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της με δύο αντι-NAVTEX: μία για την άσκηση «Ευνομία» και μία για κυπριακές έρευνες που αφορούν το τηλεπικοινωνιακό καλώδιο EMC. Οι αναγγελίες αυτές δεν αφορούν τις νέες έρευνες του GSI, αποτυπώνουν, όμως, την επιμονή της Άγκυρας στις αξιώσεις θαλάσσιας δικαιοδοσίας στην περιοχή.
Το γεωπολιτικό ρίσκο
Η κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή της ανατολικής Λιβύης (20/10) δίνει στην Άγκυρα πρόσθετο πολιτικό έρεισμα για να επιμένει στις ακραίες θαλάσσιες διεκδικήσεις της, αδιαφορώντας για τις ενστάσεις γύρω από τη νομιμότητά τους. Στην πράξη, η Τουρκία προβάλλει μια διεκδικούμενη υφαλοκρηπίδα που τέμνει τη σχεδιαζόμενη διαδρομή του καλωδίου και επιχειρεί να καταστήσει την προηγούμενη συνεννόηση της Αθήνας μαζί της προϋπόθεση για οποιεσδήποτε εργασίες. Στο προηγούμενο της Κάσου, με την ανάπτυξη τουρκικών πολεμικών πλοίων τον Ιούλιο του 2024, η Τουρκία έδειξε πώς αυτή η απαίτηση μπορεί να μετατραπεί σε πίεση επί του πεδίου.
Μετά την εξέλιξη αυτή, η Ελλάδα διαβουλεύεται με την Αίγυπτο για επέκταση προς ανατολάς της μεταξύ τους συμφωνίας οριοθέτησης ΑΟΖ. Αντίστοιχη πρωτοβουλία με την Κύπρο δεν φαίνεται να υπάρχει - πάντως δεν έχει ανακοινωθεί. Η Λευκωσία, ως γνωστόν, διατηρεί επιφυλακτικότερη στάση απέναντι στην προώθηση του GSI, ενώ η Αθήνα αναλαμβάνει το λεγόμενο γεωπολιτικό ρίσκο - κύριο βάρος της διαχείρισης της αντιπαράθεσης με την Τουρκία. Εδώ βρίσκεται και η σοβαρή αντίφαση: η ελληνική κυβέρνηση διαχειρίζεται τον άμεσο κίνδυνο πρόκλησης έντασης και τις συνέπειές του, για ένα έργο του οποίου κεντρικός στόχος είναι η άρση της ενεργειακής απομόνωσης της Κύπρου.
Απέναντι σε αυτές τις εξελίξεις, ο Κύπριος Πρόεδρος περιορίστηκε δημοσίως σε γενικές διαβεβαιώσεις συντονισμού. Ερωτηθείς, στις 22 Οκτωβρίου, για κοινές κινήσεις με την Αθήνα σχετικά με το τουρκολιβυκό μνημόνιο, ανέφερε ότι είχε μιλήσει την ίδια ημέρα με τον Έλληνα Πρωθυπουργό για τα επόμενα βήματα. Επικαλέστηκε, επίσης, επαφές σε ευρωπαϊκό επίπεδο και ενέργειες «μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας», για τη διασφάλιση των κυριαρχικών δικαιωμάτων στη βάση του διεθνούς δικαίου και της Σύμβασης του Δικαίου της Θάλασσας του 1982, χωρίς περαιτέρω εξηγήσεις.
Πράγματι, η Ευρωπαϊκή Ένωση εξέδωσε στις 21 Οκτωβρίου δήλωση της ύπατης εκπροσώπου εξ ονόματος των «27», επαναβεβαιώνοντας προηγούμενη θέση ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο είναι «άκυρο και ανυπόστατο» και παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών. Η ΕΕ θεωρεί ότι πρόκειται για μια οριοθέτηση που αγνοεί τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών σε θαλάσσιες ζώνες πέραν των χωρικών τους υδάτων και την επήρειά τους σε περίπτωση συμφωνημένης οριοθέτησης.
Χωρίς αποτρεπτική εγγύηση
Η ελληνική κυβέρνηση, ωστόσο, δεν εξασφάλισε αμερικανική δέσμευση που να εγγυάται την απρόσκοπτη διεξαγωγή των εργασιών. Στις 8 Οκτωβρίου ο Αμερικανός ΥΠΕΞ, Μάρκο Ρούμπιο, δήλωσε στην Αθήνα ότι οι ΗΠΑ στηρίζουν τον GSI και θα επιχειρήσουν διπλωματικά να άρουν τα εμπόδια. Η πολιτική αυτή αποδείχθηκε ότι δεν συνιστούσε ποτέ εγγύηση προστασίας των εργασιών. Στην απάντησή του για το τουρκολιβυκό μνημόνιο, που δημοσιεύθηκε στις 22 Οκτωβρίου, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ κάλεσε Ελλάδα και Τουρκία, ως συμμάχους στο ΝΑΤΟ, να αντιμετωπίσουν διμερώς τις διαφωνίες τους. Συνέδεσε μάλιστα τη διευθέτηση με έναν σαφή στρατηγικό στόχο: «Η επίλυση των θαλάσσιων ζητημάτων εξυπηρετεί τα συμφέροντα κάθε πλευράς και ανοίγει τον δρόμο για εμπορικές επενδύσεις και έρευνες που θα ωφελήσουν ολόκληρη την περιοχή της Μεσογείου».
Στην αναζήτηση διπλωματικής διεξόδου, η Ελλάδα εξέτασε την επιλογή για προηγούμενη ενημέρωση της Τουρκίας μέσω Γαλλίας - η γαλλική Nexans κατασκευάζει το καλώδιο και οι νέες έρευνες σχεδιάζονται με πλοίο υπό γαλλική σημαία - χωρίς αυτή να συνιστά αίτημα άδειας. Ο Τούρκος ΥΠΕΞ, Χακάν Φιντάν, προσδιόρισε δημοσίως την προϋπόθεση της Άγκυρας: γραπτή και όχι απλώς προφορική ενημέρωση για τις έρευνες, με περιγραφή των εργασιών και τις γεωγραφικές συντεταγμένες. Συνέδεσε, μάλιστα, την απαίτηση αυτή με τη διατήρηση του υφιστάμενου καθεστώτος στις επίμαχες θαλάσσιες περιοχές.
Το μάθημα του EastMed
Πολύ λίγη αξία έχουν στον πραγματικό διπλωματικό στίβο οι καταγγελίες, αν στο τέλος παραμένουν τα τετελεσμένα, ενώ επιβαρρύνονται τα άλυτα προβλήματα. Οι κυβερνήσεις Ελλάδας και Κύπρου εμφανίζονται να διαχειρίζονται για χρόνια το Κυπριακό και τις ελληνοτουρκικές διαφορές, χωρίς στρατηγική λύσης και συναντούν τα ίδια επαναλαμβανόμενα διλήμματα. Ούτε η περιπέτεια του EastMed φαίνεται να λειτούργησε ως προειδοποίηση. Τότε, η Ουάσιγκτον γνωστοποίησε με άτυπο έγγραφο την απόσυρση της στήριξής της στον μεγαλεπήβολο αγωγό. Σήμερα εξακολουθεί να στηρίζει τον GSI, προτρέποντας όμως Αθήνα και Άγκυρα να διευθετήσουν τις διαφορές τους. Οι δύο περιπτώσεις αναδεικνύουν το ίδιο στρατηγικό κενό: καμία εγγύηση υλοποίησης, ενώ οι εκκρεμείς διαφορές παραμένουν.
Ο Έλληνας Πρωθυπουργός φαίνεται να αναπαράγει το ίδιο σφάλμα με τον Κύπριο Πρόεδρο: να διαχειρίζεται τη συγκυρία αντί να επενδύει πολιτικά στη στρατηγική επίλυση των προβλημάτων. Ο Μητσοτάκης επικαλείται το διεθνές δίκαιο και αποδέχεται δηλωτικά την προοπτική της Χάγης, χωρίς όμως να έχει διαμορφωθεί συγκεκριμένη πορεία προς ένα συνυποσχετικό με την Τουρκία. Η ουσιαστική διερευνητική προσπάθεια της περιόδου 2002–2004 για το Αιγαίο παραμένει υπενθύμιση μιας δυνατότητας που δεν αξιοποιήθηκε. Έκτοτε, ο διάλογος συνεχίζεται κατά περιόδους, αλλά χωρίς σαφή δέσμευση για προσφυγή στη Χάγη, η επίλυση μετατίθεται διαρκώς. Στις δύο και πλέον δεκαετίες που πέρασαν, οι διαφορές όχι μόνο δεν περιορίστηκαν, αλλά διευρύνθηκαν σε όλη την ανατολική Μεσόγειο.
Σχεδιασμοί στον αέρα
Ούτε ο Χριστοδουλίδης φαίνεται να σκέφτεται διαφορετικά. Η Κύπρος έχει αναλώσει περισσότερο από μία δεκαετία χωρίς να υλοποιήσει τη φιλοδοξία της να καταστεί ενεργειακός κόμβος της περιοχής. Η παρεμπόδιση της γεώτρησης στον στόχο «Σουπιά», από τουρκικά πολεμικά το 2018, υπενθυμίζει πόσο ανεδαφικοί παραμένουν οι ενεργειακοί σχεδιασμοί όσο το Κυπριακό μένει ανεπίλυτο.
Ακόμα χειρότερα, ο Γενικός Γραμματέας, Αντόνιο Γκουτέρες, αποχωρεί στο τέλος του έτους και ο Χριστοδουλίδης δεν έχει ανταποκριθεί στις προϋποθέσεις που του έθεσε για να «κλειδώσει» μια στρατηγική συμφωνία επίλυσης, όπως το 2017 στο Κραν Μοντανά. Εσχάτως ο Κύπριος Πρόεδρος αποφεύγει να δεσμευτεί δημόσια, ακόμα και σε βασικές συγκλίσεις όπως η εκ περιτροπής προεδρία στο πλαίσιο της πολιτικής ισότητας. Με αυτές τις συνθήκες, η επανεκκίνηση διαπραγματεύσεων υπό τον ΟΗΕ παραμένει άπιαστος στόχος, τα αδιέξοδα σωρεύονται και η Κύπρος μένει παγιδευμένη στη διχοτόμηση.
ΤΑ ΑΚΙΝΗΤΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ
Πολιτική Δημοσίευσης Σχολίων
Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν. Προτρέπουμε τους αναγνώστες μας να κάνουν report / flag σχόλια που πιστεύουν ότι παραβιάζουν τους πιο πάνω κανόνες. Σχόλια που περιέχουν URL / links σε οποιαδήποτε σελίδα, δεν δημοσιεύονται αυτόματα.
