ΑΤΤΑΛΕΙΑ - ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ
Η COP31 τη δεύτερη και καθοριστική εβδομάδα
Η COP31 στην Αττάλεια έχει εισέλθει στην καθοριστική της φάση. Μετά την πρώτη εβδομάδα, που κυριαρχήθηκε από πρωτοβουλίες και τεχνικές συζητήσεις, οι κυβερνήσεις καλούνται πλέον να αντιμετωπίσουν τις πολιτικές διαφωνίες που θα καθορίσουν κατά πόσον η σύνοδος θα επιτύχει ουσιαστική πρόοδο.
Ένα φιλόδοξο προσχέδιο συμφωνίας, που δημοσιοποιήθηκε στις 16 Νοεμβρίου, ανέδειξε ακόμη περισσότερο αυτές τις διαφορές. Τα ορυκτά καύσιμα, ο εξηλεκτρισμός, η χρηματοδότηση για το κλίμα και το μέλλον της διεθνούς συνεργασίας παραμένουν αντικείμενα αντιπαράθεσης.
Την ίδια στιγμή, οι πόλεμοι, η ενεργειακή ανασφάλεια, οι οικονομικές πιέσεις και οι ανταγωνιστικές εθνικές προτεραιότητες δοκιμάζουν την προθυμία των κυβερνήσεων να συμβιβαστούν.
Μπορεί η COP31 να συμβιβάσει αυτά τα συμφέροντα ή οι παγκόσμιες προκλήσεις θα υπονομεύσουν ακόμη μία ευκαιρία για πρόοδο;
Ο Αυστραλός Κρις Μπόουεν, επικεφαλής των διαπραγματεύσεων, παρουσίασε τη Δευτέρα ένα προσχέδιο συμφωνίας 18 σελίδων, με στόχο τη γεφύρωση των διαφορών πριν από την προγραμματισμένη ολοκλήρωση της συνόδου την Παρασκευή.
Το έγγραφο περιλαμβάνει προτάσεις στις οποίες αρκετές χώρες έχουν ήδη εκφράσει αντιρρήσεις. Ο Μπόουεν αναγνώρισε ότι η επίτευξη συμφωνίας θα απαιτήσει δύσκολους συμβιβασμούς.
Οι πιο αμφιλεγόμενες διατάξεις αφορούν τα ορυκτά καύσιμα. Μία επιλογή διατηρεί τη δέσμευση της COP28 για μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα, ενώ μια άλλη προτείνει ισχυρότερη διατύπωση, ζητώντας την επιτάχυνση της σταδιακής κατάργησής τους.
Το προσχέδιο εξετάζει επίσης τον εξηλεκτρισμό, τη χρηματοδότηση για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και την αντιμετώπιση της υπέρβασης του ορίου αύξησης της θερμοκρασίας κατά 1,5°C, που προβλέπει η Συμφωνία των Παρισίων.
Πρόκειται για διαπραγματευτικές επιλογές και όχι για συμφωνημένες δεσμεύσεις. Ορισμένες ενδέχεται να αποδυναμωθούν ή ακόμη και να αφαιρεθούν.
Η δυσκολία είναι ότι οι κυβερνήσεις διαφωνούν ολοένα περισσότερο όχι μόνο για την ταχύτητα της ενεργειακής μετάβασης αλλά και για το ποιος θα επωμιστεί το κόστος της.
Ένας συνασπισμός περίπου 60 χωρών πιέζει για σαφέστερες δεσμεύσεις σχετικά με τη μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα. Αρκετές πετρελαιοπαραγωγές και αναπτυσσόμενες οικονομίες αντιτίθενται σε αυστηρότερες διατυπώσεις, επικαλούμενες την ενεργειακή ασφάλεια, την οικονομική ανάπτυξη και την εθνική κυριαρχία.
Για τις εξαγωγικές χώρες, τα έσοδα από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο παραμένουν ζωτικής σημασίας για τα δημόσια οικονομικά. Για τις αναπτυσσόμενες χώρες που εισάγουν ενέργεια, η πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή ενέργεια αποτελεί βασική προϋπόθεση για την εκβιομηχάνιση και τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου.
Η κρίση στη Μέση Ανατολή έχει ενισχύσει αυτές τις ανησυχίες. Οι διαταραχές στον ενεργειακό εφοδιασμό και στις θαλάσσιες μεταφορές ανέδειξαν τις οικονομικές συνέπειες της εξάρτησης από ευάλωτες οδούς εφοδιασμού.
Ωστόσο, η κρίση ενισχύει και τα επιχειρήματα υπέρ της μείωσης της εξάρτησης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, μέσω εγχώριων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, εξηλεκτρισμού και διαφοροποίησης.
Οι στόχοι αυτοί δεν οδηγούν παντού στις ίδιες πολιτικές. Χώρες με άφθονους ανανεώσιμους πόρους μπορούν να επιταχύνουν τον εξηλεκτρισμό, ενώ άλλες δίνουν προτεραιότητα στο εγχώριο φυσικό αέριο, την πυρηνική ενέργεια ή την αξιοποίηση υφιστάμενων υποδομών.
Μια αξιόπιστη συμφωνία πρέπει να αναγνωρίζει τις διαφορετικές εθνικές συνθήκες, χωρίς να επιτρέπει στην ενεργειακή ασφάλεια να μετατρέπεται σε μόνιμη δικαιολογία για την αναβολή της μείωσης των εκπομπών.
Η Τουρκία συνεχίζει να προωθεί τον στόχο αύξησης του μεριδίου του ηλεκτρισμού στην παγκόσμια τελική κατανάλωση ενέργειας στο 35% έως το 2035.
Ο Διεθνής Οργανισμός Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (IRENA) εκτιμά ότι ο εξηλεκτρισμός θα αποτελέσει ένα από τα καθοριστικά αποτελέσματα της COP31, παρότι εξακολουθούν να υπάρχουν αντιστάσεις στην ενσωμάτωση του στόχου στην τελική συμφωνία.
Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι τα ηλεκτρικά δίκτυα έχουν αναδειχθεί σε βασικό εμπόδιο. Η εγκατεστημένη ισχύς από ανανεώσιμες πηγές αυξάνεται ταχύτατα αλλά τα δίκτυα μεταφοράς και διανομής, καθώς και η ευελιξία των ηλεκτρικών συστημάτων δεν αναπτύσσονται με τον ίδιο ρυθμό.
Χωρίς επαρκείς υποδομές, η πρόσθετη ηλεκτρική ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές δεν μπορεί πάντοτε να φθάσει στους καταναλωτές, ενώ το κόστος λειτουργίας των συστημάτων αυξάνεται.
Επομένως, η διαφωνία αφορά περισσότερα από τους στόχους. Αφορά τις επενδύσεις που απαιτούνται για την παροχή οικονομικά προσιτής, αξιόπιστης και ολοένα καθαρότερης ηλεκτρικής ενέργειας.
Οι διαπραγματεύσεις για τη χρηματοδότηση γίνονται ολοένα δυσκολότερες.
Οι αναπτυσσόμενες χώρες ζητούν ισχυρότερες εγγυήσεις ότι οι πλούσιες οικονομίες θα αυξήσουν τη χρηματοδότηση για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Οι αφρικανικές χώρες πιέζουν για τουλάχιστον 120 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως έως το 2035, ενώ εναλλακτικές διαπραγματευτικές προτάσεις θα ανέβαλλαν τη συμφωνία για συγκεκριμένο ποσό. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, η χρηματοδότηση για την προσαρμογή μειώθηκε από $81,5 δισεκατομμύρια δολάρια το 2022 σε $64,1 δισεκατομμύρια το 2024.
Ακόμη και ο τριπλασιασμός της διαθέσιμης χρηματοδότησης θα κάλυπτε λιγότερο από το 30% των εκτιμώμενων αναγκών των αναπτυσσόμενων χωρών, σύμφωνα με τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες.
Οι αναπτυσσόμενες οικονομίες ζητούν επιχορηγήσεις, χρηματοδότηση με προσιτούς όρους και μεγαλύτερη λογοδοσία. Οι ανεπτυγμένες χώρες αντιμετωπίζουν δημοσιονομικούς περιορισμούς και επιδιώκουν ολοένα μεγαλύτερη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα.
Μια νέα πρωτοβουλία του Ηνωμένου Βασιλείου, της Νορβηγίας και του Καναδά στοχεύει στην κινητοποίηση $10 δισεκατομμυρίων δολαρίων για έργα σε αναδυόμενες αγορές έως το 2030.
Τέτοιες πρωτοβουλίες είναι χρήσιμες αλλά η κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων δεν ισοδυναμεί με εγγυημένη δημόσια χρηματοδότηση.
Χωρίς συμφωνία για την κατανομή των χρηματοδοτικών ευθυνών, οι ευρύτεροι συμβιβασμοί θα παραμείνουν δύσκολοι.
Τα Μπαρμπάντος, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία πιέζουν για ισχυρότερες διατάξεις σχετικά με το μεθάνιο στην τελική συμφωνία, οι οποίες ενδεχομένως να υπερβαίνουν τις εθελοντικές δεσμεύσεις της COP26.
Η μείωση των εκπομπών μεθανίου μπορεί να προσφέρει σχετικά γρήγορα κλιματικά οφέλη, καθώς πρόκειται για ένα ισχυρό αέριο του θερμοκηπίου με μικρότερη διάρκεια παραμονής στην ατμόσφαιρα. Ωστόσο, η επίτευξη συμφωνίας παραμένει αβέβαιη. Μεγάλοι παραγωγοί εκπομπών, όπως η Κίνα, η Ρωσία και η Ινδία, δεν συμμετείχαν στην αρχική Παγκόσμια Δέσμευση για το Μεθάνιο (Global Methane Pledge).
Υπάρχει επίσης μια αντίφαση στην Ευρώπη. Η ΕΕ εξετάζει το ενδεχόμενο καθυστέρησης και αποδυνάμωσης ορισμένων διατάξεων της νομοθεσίας της για το μεθάνιο στον τομέα του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, έπειτα από πιέσεις της βιομηχανίας και των ΗΠΑ.
Αυτό καταδεικνύει τη δυσκολία συμβιβασμού των διεθνών κλιματικών φιλοδοξιών με τις εγχώριες οικονομικές προτεραιότητες.
Η COP31 βρίσκεται αντιμέτωπη με μια δυσάρεστη πραγματικότητα: η προσωρινή υπέρβαση του ορίου αύξησης της παγκόσμιας θερμοκρασίας κατά 1,5°C, που προβλέπει η Συμφωνία των Παρισίων, θεωρείται πλέον ευρέως αναπόφευκτη.
Η προσέγγιση που αναδύεται, γνωστή ως «overshoot and return» —«υπέρβαση και επιστροφή»— επιδιώκει να περιορίσει το μέγεθος της υπέρβασης του 1,5°C και στη συνέχεια να επαναφέρει τη θερμοκρασία κάτω από αυτό το όριο, ενδεχομένως έως το τέλος του αιώνα.
Όμως, η επιστροφή στο 1,5°C δεν ισοδυναμεί με την αποφυγή της υπέρβασης.
Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι ακόμη και μια προσωρινή αύξηση της θερμοκρασίας πάνω από αυτό το επίπεδο θα μπορούσε να προκαλέσει μη αναστρέψιμες βλάβες στα οικοσυστήματα, να επιταχύνει την απώλεια πάγων και να οδηγήσει σε περαιτέρω άνοδο της στάθμης της θάλασσας.
Η επιστροφή σε χαμηλότερες θερμοκρασίες θα απαιτούσε διαρκείς μειώσεις των εκπομπών και ενδεχομένως απομάκρυνση διοξειδίου του άνθρακα από την ατμόσφαιρα σε μεγάλη κλίμακα, με τεχνολογίες των οποίων το μελλοντικό κόστος και οι δυνατότητες εφαρμογής παραμένουν αβέβαια. Αυτό εγείρει ένα θεμελιώδες ερώτημα: Η αναγνώριση της υπέρβασης αποτελεί αναγκαίο ρεαλισμό ή θα μπορούσε να προσφέρει ακόμη μία δικαιολογία για την αναβολή δύσκολων αποφάσεων;
Μια αξιόπιστη στρατηγική πρέπει να ελαχιστοποιεί τόσο το μέγεθος όσο και τη διάρκεια της υπέρβασης, αντί να βασίζεται σε αβέβαιες μελλοντικές τεχνολογίες για την αντιστροφή των συνεπειών των σημερινών εκπομπών. Αυτό ενισχύει επίσης τη σημασία της άμεσης μείωσης των εκπομπών μεθανίου.
Η δεύτερη εβδομάδα ανέδειξε την κεντρική αντίφαση που αντιμετωπίζουν οι διεθνείς διαπραγματεύσεις για το κλίμα.
Οι κυβερνήσεις αναγνωρίζουν την επείγουσα ανάγκη αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής αλλά οι άμεσες προτεραιότητές τους επικεντρώνονται ολοένα περισσότερο στην ενεργειακή ασφάλεια, την οικονομική ανάπτυξη, τη δημοσιονομική σταθερότητα και τους γεωπολιτικούς κινδύνους.
Παρ' όλα αυτά, το προσχέδιο συμφωνίας καταδεικνύει ότι φιλόδοξες προτάσεις εξακολουθούν να βρίσκονται στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Μια αποδυναμωμένη συμφωνία μπορεί να διατηρήσει τη διπλωματική συναίνεση χωρίς να επιταχύνει την εφαρμογή των δεσμεύσεων.
Το καθοριστικό ερώτημα είναι κατά πόσον οι κυβερνήσεις μπορούν να συμφωνήσουν σε πρακτικά μέτρα, αξιόπιστη χρηματοδότηση και ρεαλιστική εφαρμογή.
Οι επόμενες ημέρες θα δείξουν εάν η COP31 θα προωθήσει αυτή τη διαδικασία ή εάν θα αποτελέσει ακόμη ένα παράδειγμα διεθνών φιλοδοξιών που περιορίζονται από τις εθνικές προτεραιότητες.
*Ανώτερος συνεργάτης στο Παγκόσμιο Κέντρο Ενέργειας του Ατλαντικού Συμβουλίου @CharlesEllinas
Πολιτική Δημοσίευσης Σχολίων
Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν. Προτρέπουμε τους αναγνώστες μας να κάνουν report / flag σχόλια που πιστεύουν ότι παραβιάζουν τους πιο πάνω κανόνες. Σχόλια που περιέχουν URL / links σε οποιαδήποτε σελίδα, δεν δημοσιεύονται αυτόματα.







