Σήμερα πολύ λίγα είναι τα πρόσωπα που το όνομά τους ταυτίζεται πολύ με την ιστορία της Αγγλικής Σχολής(ΑΣ). Ένα από αυτά τα πρόσωπα είναι ο Κυριάκος Βασιλείου. Μπήκε ως μαθητής το 1948, αργότερα επέστρεψε ως καθηγητής το 1964 ανελίχτηκε στο πόστο του υποδιευθυντή και επέστρεψε το 2008 ως πρόεδρος του διαχειριστικού συμβουλίου(ΔΣ). Ο Κυριάκος Βασιλείου μιλά με πολλή αγάπη για τα χρόνια που έζησε στην ΑΣ αλλά δεν διστάζει να μιλήσει για την άσχημη εμπειρία που έζησε ως πρόεδρος του ΔΣ της Αγγλικής Σχολής (ΑΣ).
Καταγωγή και ΑΣ
«Γεννήθηκα στην Κοντέα το 1935 σε μια πενταμελή οικογένεια. Ο πατέρας μου ήταν πελεκάνος. Δούλεψε στο Μεταλλείο στο Ξερό, στο λιμάνι Αμμοχώστου και στη Δεκέλεια. Η μητέρα μου ήταν οικοκυρά. Στηριζόμαστε μόνο στον μισθό του πατέρα μου και υπήρχαν πολλές περίοδοι που περνούσαμε μεγάλες δυσκολίες. Θυμάμαι όταν δεν είχε δουλειά ο πατέρας μου γύριζε την Κύπρο ψάχνοντας για δουλειά...
Οι γονείς μας ήθελαν πολύ να μας μορφώσουν. Ο δάσκαλος του χωριού είπε στον πατέρα μου ότι η ΑΣ ήταν καλό σχολείο και τον συμβούλεψε να στείλει και εμένα και τον αδελφό μου εκεί. Σχετικά δεν θεωρείτο ακριβό, ήταν πιο φτηνό από τα Γυμνάσια, η ύπαρξη οικοτροφείου βοηθούσε και είχε όνομα η Σχολή ότι βοηθούσε στην εξασφάλιση δουλειάς. Γι’ αυτό ο πατέρας μου με έβαλε να επαναλάβω την 6η τάξη του Δημοτικού, ελπίζοντας ως τότε να βρει τα απαιτούμενα λεφτά.
Μπήκα στην ΑΣ το 1948 και με έβαλαν στο οικοτροφείο. Εκεί έμαθα να ζω μόνος μου. Γνώρισα άλλους μαθητές που σκέφτονταν και ενεργούσαν διαφορετικά από μένα. Πολύ σημαντικό ότι γνώρισα και συνδέθηκα με Τουρκοκύπριους συμμαθητές μου. Με κάποιους κράτησα σχέση μέχρι σήμερα. Από τον πατέρα μου έμαθα να μην κρίνω τους ανθρώπους από την εθνική καταγωγή τους, αλλά από τον χαρακτήρα του καθενός. Στο οικοτροφείο είχα την ευκαιρία να γνωρίσω και καλούς και κακούς Τουρκοκύπριους και καλούς και κακούς Ελληνοκύπριους κάτι που με έπεισε ότι αυτά που μου έλεγε ο πατέρας μου ήταν σωστά.
Για τρία χρόνια ήμουν οικότροφος. Κάποια στιγμή μας έδιωξαν από το σχολείο διότι δεν είχαμε λεφτά να πληρώσουμε τα δίδακτρα. Ήταν τότε που ο πατέρας μου ήταν άνεργος. Ήταν δύσκολες μέρες.»
Η ΑΣ σε μεγάλο βαθμό αποτελούσε κοινότητα που χαρακτηριζόταν από στενή σχέση μεταξύ των μαθητών και μεταξύ εκπαιδευτικών και μαθητών. Σε τούτο συνέτεινε το γεγονός ότι η ΑΣ είχε οικοτροφεία και εξ ανάγκης πολλοί μαθητές (περίπου το ένα τρίτο) ζούσαν στα 3 οικοτροφεία. O κυριότερος λόγος που οι Βρετανοί δημιούργησαν τα τρία οικοτροφεία (και ήθελαν να κτίσουν και άλλα) ήταν για να έχουν τους μαθητές κάτω από τον έλεγχό τους για να τους εμφυσήσουν την «Αγγλική ατμόσφαιρα». Κατά συνέπεια υπήρχε πάρα πολύ αυστηρή πειθαρχία και στα οικοτροφεία καθώς και στο σχολείο.
«Βασικές αρχές ήταν η πειθαρχία και η υπακοή. Υπήρχε η αντίληψη, που υπήρχε και στα σχολεία της Βρετανίας, ότι το ξύλο ήταν επιθυμητό: Να αποδέχεσαι την εξουσία, να μην αμφισβητείς τις αρχές και αν ήσουν τέτοιος μαθητής έπαιρνες ανταμοιβή. Αλλά αυτά τότε δεν ήταν εμφανή. Χρόνια μετά αναρωτιόμουν γιατί τραγουδούσαμε στις συγκεντρώσεις:
The rich man in his castle, / The poor man at his gate, / God made them high and lowly, / And ordered their estate / Ένα θρησκευτικό ύμνο με καθαρά ταξικό περιεχόμενο.
Μετά το σχολείο
«Μόλις αποφοίτησα (Ιούνης 1954) πήρα διορισμό στο Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών όπου υπεύθυνος ήταν ο Lawrence Durrell. Το κλίμα στη δημόσια υπηρεσία ήταν ότι έπρεπε να υπακούς. Όταν άρχισε η ΕΟΚΑ, οι Βρετανοί έγιναν πιο απόμεροι, και εμείς πιο προσεκτικοί.
Ήταν σπάνιες οι περιπτώσεις μέχρι τη δεκαετία του 1950 που απόφοιτοι της ΑΣ πήγαιναν στη Βρετανία για σπουδές. Όμως το 1956 οι Άγγλοι έδωσαν, για πρώτη φορά, ένα μεγάλο αριθμό υποτροφιών. Οι λόγοι ήταν καθαρά πολιτικοί. Ήλπιζαν να δημιουργήσουν μια ομάδα αγγλόφιλων για να επηρεάζουν την Κύπρο τα χρόνια που θα έρχονταν, ακόμη και αν αποχωρούσαν οι Βρετανοί. Τον Σεπτέμβρη 1956 πήρα υποτροφία για Πανεπιστήμιο στη Βρετανία. Ένας πρώην καθηγητής της ΑΣ, που τότε εργαζόταν στο Γραφείο Παιδείας και ήταν μέλος της Επιτροπής Συνεντεύξεων, με βοήθησε να πάρω υποτροφία. Ήταν η εκπλήρωση ενός ονείρου που τότε φάνταζε άπιαστο. Όταν διορίστηκα το 1964 στην ΑΣ, έμενα στο οικοτροφείο ALKS έχοντας ευθύνη για τους μαθητές. Το οικοτροφείο, όπως και η δράση μου στα απογευματινά παιχνίδια και εξωσχολικές δραστηριότητες, μου έδωσαν την δυνατότητα να γνωρίσω πολύ καλά τους μαθητές και να συνδεθώ μαζί τους. Γνώριζα τα προβλήματά τους και έκανα μεγάλη προσπάθεια να τα λύσω.»
Πολλοί οικότροφοι μέχρι σήμερα θεωρούν τον Κυριάκο Βασιλείου σαν δεύτερο πατέρα τους. «Στην ΑΣ τότε εφαρμόζονταν ακόμη συστήματα που θεωρούσα ότι ήταν αντιπαιδαγωγικά. Το ένα ήταν η κατηγοριοποίηση των μαθητών σύμφωνα με την απόδοσή τους. Το δεύτερο ήταν το σύστημα των Επιμελητών (Prefects) που στην ουσία δημιουργούσε μια μικρή ομάδα καταδοτών. Και τα δύο συστήματα ήταν αντιγραφή των βρετανικών ιδιωτικών σχολείων Έκανα μεγάλη προσπάθεια μέσω του διευθυντή να καταργηθούν και τα δύο και χάρηκα όταν το πετύχαμε.»
Το 1964, όταν ο Βασιλείου διορίστηκε στην ΑΣ, οι Τουρκοκύπριοι καθηγητές και μαθητές είχαν αποχωρήσει μετά τα γεγονότα του Δεκέμβρη του 1963. «Υπήρχαν αυτοί που χάρηκαν που έφυγαν οι Τουρκοκύπριοι. Έλεγαν ότι τώρα ήταν ευκαιρία να κάνουμε ένα Ελληνικό σχολείο που να διδάσκει στα αγγλικά. Όταν επέστρεψαν οι Τουρκοκύπριοι το 1969, οι σχέσεις ήταν ομαλές έστω και στα πλαίσια του ειρηνικού διαχωρισμού. Όμως, μετά την εισβολή του 1974 το κλίμα άλλαξε πολύ. Ο εθνικισμός ήταν στα ύψη. Τα δίδακτρα αυξήθηκαν. Άλλαξε η σύνθεση του μαθητικού πληθυσμού. Άρχισε να δημιουργείται ένα σχολείο για τους λίγους.»
Και οι πίκρες
Το 2008 του ζητήθηκε από την κυβέρνηση Χριστόφια να αναλάβει πρόεδρος του διαχειριστικού συμβουλίου (ΔΣ). «Ήξερα ότι παλιοί μαθητές είχαν μιλήσει στο Προεδρικό για μένα. Εγώ δεν το ζήτησα από κανένα. Κανένας δεν μου τηλεφώνησε ούτε μου μίλησε. Μόνο πήρα μία επιστολή από τον υπουργό Παιδείας που μου ανακοίνωνε ότι με διόριζαν πρόεδρο του ΔΣ και μου ζητούσε να δημιουργήσουμε ένα πολυπολιτισμικό σχολείο χωρίς να εξηγεί τι εννοούσε. Δεν δόθηκαν σε κανένα μέλος του νέου ΔΣ όροι εντολής και κανένας στο συμβούλιο δεν γνώριζε τι σήμαινε το πολυπολιτισμικό σχολείο-για την πλειοψηφία ήταν ανάθεμα. Βρέθηκα αιχμάλωτος σ’ αυτό το ΔΣ».
Αυτή ήταν μια πολύ δύσκολη περίοδος. Είχαν προηγηθεί μια σειρά από πρωτόγνωρα επεισόδια με ρατσιστικό και εκφοβιστικό χαρακτήρα καθώς και ο ξυλοδαρμός των Τουρκοκυπρίων μαθητών το 2006. Μέχρι το 2009 είχαν υποβληθεί μια σειρά από εκθέσεις πανεπιστημιακών (του Ανοικτού Πανεπιστημίου Κύπρου και της καθηγήτριας Laurie Johnson) με συγκεκριμένες εισηγήσεις για τις απαιτούμενες μεταρρυθμίσεις για την αντιμετώπιση των προκλήσεων και προβλημάτων που αντιμετώπιζε το σχολείο. Ο Βασιλείου αντιλαμβανόταν πλήρως την ανάγκη για μεταρρυθμίσεις:
«Κάποιοι στο ΔΣ ήταν πολύ έντονοι εναντίον αυτών των εκθέσεων και των μεταρρυθμίσεων χωρίς ποτέ να εξηγήσουν το γιατί. Οι προτάσεις στις εκθέσεις αντιμετώπιζαν τις νέες προκλήσεις στην ΑΣ. Δέχτηκα τηλεφωνήματα από πρώην συναδέλφους και φίλους που έφτασαν στο σημείο να αποκαλέσουν την αμερικανίδα καθηγήτρια L. Johnson πράκτορα της CIA.
Συζήτησα με τη διευθύντρια Duncan τι μπορούσε να εφαρμοστεί. Ήξερα ότι μέλη του συμβουλίου συνεννοούνταν/συντονίζονταν εκτός συμβουλίου με γονείς για να εμποδίσουν μεταρρυθμίσεις. Ανησυχούσα γιατί σε σημαντικά ζητήματα δεν είχα εξασφαλισμένη πλειοψηφία στο ΔΣ.
Μέχρι το 2010 η κατάσταση στην ΑΣ έγινε αφόρητη. Δημιουργήθηκε μια ομάδα πρωτοβουλίας γονιών και είχε στήσει ιστοσελίδα και συστηματικά αξιοποιούσε το ραδιόφωνο/τηλεόραση/εφημερίδες/διαδίκτυο. Μεταξύ άλλων δοκίμαζαν και τον εκφοβισμό. Για πρώτη φορά παρουσιάστηκαν μασκοφόροι στη Σχολή!
Κάποτε ζήτησε ραντεβού και ήρθε να με δει ο ΠΣ, εκπρόσωπος της πρωτοβουλίας. Μου είπε ευθέως ότι αν έπαυα συγκεκριμένο υποδιευθυντή, δεν θα είχα κανένα πρόβλημα. Τον ρώτησα γιατί να τον παύσω, αφού δεν υπάρχει οτιδήποτε που να δικαιολογεί τούτο το αίτημα. Μου απάντησε ότι όταν διάβαζα καλά τον φάκελό του, κάτι θα έβρισκα. Διαφωνήσαμε και έφυγε. Την άλλη μέρα ήρθε να με δει ο διευθυντής. Με πληροφόρησε ότι σε συνάντηση με τον ΠΣ του υποβλήθηκε το ίδιο αίτημα. Αργότερα το 2011 ζήτησαν να απολυθεί και η υποδιευθύντρια που διερευνούσε τις καταγγελίες για ρατσισμό και εκφοβισμό.
Για να είμαι σωστός, οι ακραίοι γονείς ξεκίνησαν τις επιθέσεις από την εποχή που πρόεδρος του ΔΣ ήταν ο κύριος Αντρέας Παναγιώτου. Η πρόεδρος των αποφοίτων της Σχολής είχε στείλει επιστολή στον Αντρέα Παναγιώτου λέγοντας πως ο Χριστιανισμός και ο Ελληνισμός βρίσκονταν υπό καταδίωξη στην Αγγλική Σχολή. Επιστολή που ο Α. Παναγιώτου αγνόησε.»
Όλα αυτά έφεραν μεγάλη απογοήτευση και πίκρα στον Κυριάκο Βασιλείου: «Μίλησα με τον υπουργό Παιδείας. Τον ενημέρωσα. Η απάντησή του ήταν να κάνω υπομονή. Ζήτησα να δω τον ίδιο τον Πρόεδρο Χριστόφια. Μου είπαν ότι ήταν απασχολημένος. Είδα τον υφυπουργό παρά τω Προέδρω. Είπα τα προβλήματα που αντιμετώπιζα και τα κατέγραψε. Μου είπε ότι ο Πρόεδρος μου είχε απόλυτη εμπιστοσύνη και πως θα μετέφερε αυτά που του είπα στον Πρόεδρο. Τίποτε δεν άλλαξε.
Στο μεταξύ η κατάσταση χειροτέρευε. Η επιθετικότητα μερίδας των γονιών μεγάλωνε και το ηθικό των καθηγητών έπεσε. Υπήρχε μια ανήσυχη αβεβαιότητα. Ύστερα από πολλή σκέψη και προβληματισμό, αποφάσισα να υποβάλω την παραίτησή μου – για τη δική μου ψυχική γαλήνη μα κύρια για το καλό της Σχολής. Θεωρώ τη θητεία μου σαν αποτυχία. Σαν πρόεδρος είχα πολλά στο νου μου αλλά δεν μπόρεσα να τα εφαρμόσω.»
Επίλογος
Στα 90 του ο Κυριάκος Βασιλείου τώρα αναπολεί τις παλιές εμπειρίες του στην ΑΣ- 50 χρόνια χαράς και προσφοράς στους μαθητές. Θυμάται την ατμόσφαιρα που επικρατούσε τότε και την καλά δεμένη κοινότητα, τη Σχολή που έσφυζε από ζωή από το πρωί μέχρι τη νύχτα. Σήμερα είναι ένας ευτυχισμένος παππούς τεσσάρων κοριτσιών και ενός αγοριού.
*Αποφοίτου της Αγγλικής Σχολής
